AI වේගය ඔබේ ව්යාපාරයට මර උගුලක් කර නොගන්න
AI තාක්ෂණයත් එක්ක වේගයෙන් දුවන ලෝකයේ, ඔබ ගන්නා තීරණ කොච්චර නිවැරදිද? අධිවේගී තීරණ නිසා සිදුවන පාඩු අවම කරගන්න හැටි සහ McKinsey වාර්තාවේ වැදගත්ම කරුණු සරලව.
AI වේගය ඔබේ ව්යාපාරයට මර උගුලක් කර නොගන්න
වර්තමාන ඩිජිටල් ආර්ථිකය තුළ "වේගය" (Speed) කියන්නේ ව්යාපාරයක දියුණුවට තියෙන ලොකුම ආයුධය කියලා අපි නිතරම අහනවා. හැබැයි ඇත්තටම ඒක එහෙමද? McKinsey & Company ආයතනය නිකුත් කළ අලුත්ම කළමනාකරණ වාර්තාවකට අනුව නම් පිළිතුර "නැත" යන්නයි. AI තාක්ෂණය නිසා තොරතුරු ගලා එන වේගය වැඩි වෙද්දී, ව්යාපාරික නායකයින් ගන්නා තීරණ වල ගුණාත්මකභාවය සීඝ්රයෙන් පහළ යන බව මේ පර්යේෂණයෙන් හෙළි වී තිබෙනවා.
විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ සංකීර්ණ වෙළෙඳපොළ තුළ ව්යාපාර මෙහෙයවන අයට මෙය "Cognitive Trap" එකක් නැත්නම් මානසික උගුලක් වෙන්න පුළුවන්. ඔබ වේගයෙන් දත්ත (Data) විශ්ලේෂණය කරන්න උත්සාහ කරන තරමට, ඔබේ මනස වැරදි කෙටි පාරවල් (Shortcuts) තෝරා ගැනීමට පෙළඹෙනවා. ඔබේ ව්යාපාරයේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් ඇතැම් වෙලාවට "වේගය අඩු කිරීම" (Slowing down) උපායමාර්ගිකව කොච්චර වැදගත්ද කියලා අපි බලමු.
"කෙටි පාරේ" යන මනස සහ එහි අවදානම
McKinsey වාර්තාවේ "Bias Busters" කොටසෙන් හඳුන්වා දෙන Bias Multiplier Effect සංකල්පය හරිම සරලයි වගේම භයානකයි. අපේ මොළයට දරාගන්න පුළුවන් සීමාවට වඩා තොරතුරු ලැබුණු විට (Cognitive Overload), මොළය වෙහෙසට පත්වෙනවා විතරක් නෙවෙයි, එය අපේ මනසේ සැඟවී තිබෙන අගතීන් (Biases) දෙගුණ තෙගුණ කරනවා.
AI Dashboards හරහා අධිවේගී දත්ත ගලා එද්දී, ගැඹුරින් හිතනවා වෙනුවට මොළය ස්වභාවිකවම පහසු විකල්ප තෝරාගන්නවා. මේවා ආයතනික තීරණවලට වඩා ගැලපෙන්නේ ආදි කාලීන මිනිසාගේ පැවැත්මටයි.
මනස රැවටෙන ප්රධාන අවස්ථා:
- Status Quo Bias: තොරතුරු වැඩිකම නිසා ඇතිවන පීඩනය හමුවේ, අලුත් දෙයක් කරනවාට වඩා "කිසිත් නොකර සිටීමට" හෝ තීරණය කල් දැමීමට නායකයින් පෙළඹෙනවා. මෙය බොහෝ විට "තව ඩේටා එනකම් ඉමු" යනුවෙන් වරදවා වටහා ගැනෙනවා.
- Confirmation Bias: වෙහෙසට පත් මනස, සංකීර්ණ වාර්තාවක් කියවද්දී තමන්ගේ පෞද්ගලික මතයට ගැලපෙන කරුණු විතරක් තෝරාගෙන විශ්වාස කරන්න පටන් ගන්නවා.
- Anchoring: වෙළෙඳපොළේ සම්පූර්ණ තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට ශක්තියක් නැති නිසා, මුලින්ම දකින ඉලක්කම (උදාහරණයකට තරඟකරුවෙකුගේ මිලක්) මත පමණක් එල්ලී සිටීම.
විසඳුම: "සෙමින් සිතන" ක්රමවේදය (Deliberate Calm)
මේකට විසඳුම AI ප්රතික්ෂේප කිරීම නෙවෙයි. "වේගවත්" සහ "සෙමින්" ගන්නා තීරණ වෙන් කර හඳුනා ගැනීමයි. ඕනෑම ප්රධාන ව්යාපාරික රැස්වීමකට කලින් පහත ප්රශ්න තුන අසන ලෙස පර්යේෂකයින් යෝජනා කරනවා.
පහත ප්රශ්නවලට ලැබෙන පිළිතුරු සංකලනය මෙසේ නම්, ඔබ සිටින්නේ අනතුරුදායක කලාපයක (Danger Zone) යි:
- මෙය ඉතා තීරණාත්මක තීරණයක්ද? (ඔව්)
- අපි වැඩ කරන්නේ අපට හුරුපුරුදු පරිසරයකද? (නැත)
- පසුව මෙය පහසුවෙන් වෙනස් කළ හැකිද? (නැත)
කළ යුතු දේ: යම් තීරණයක් ඉහත කාණ්ඩයට (තීරණාත්මක / නුහුරු / ආපසු හැරවිය නොහැකි) වැටේ නම්, අනිවාර්යයෙන්ම ඩිජිටල් මෙවලම් පසෙක තබා මනසට විවේකයක් දිය යුතුයි. "මේක බරපතල තීරණයක්, අපි පොඩ්ඩක් සංසුන්ව හිතමු" කියලා කට වචනයෙන් කියන එක පවා මොළයේ කලබල ස්වභාවය (Panic response) අඩු කරලා, බුද්ධිමත්ව හිතන්න උදව් වෙන බව McKinsey දත්ත පෙන්වා දෙනවා.
වැරදි වේගයේ මිල: ඔබේ ව්යාපාරයට බලපාන හැටි
විශේෂයෙන්ම UK වැනි නීතිරීති බහුල රටක ව්යාපාර පරිමාණය (Scaling) කරන විට, "ඉක්මන් වී ගන්නා වැරදි තීරණ" වල මිල ඉතා අධිකයි. හදිසිය නිසා වැරදි ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරියෙක් බඳවා ගැනීම හෝ උද්ධමනය (Inflation) ගැන නොසිතා කොන්ත්රාත්තුවක් මිල කිරීම වැනි දේ නිසා විශාල පාඩු සිදුවිය හැකියි.
- මූල්යමය බලපෑම: වැරදි උපායමාර්ගයක් නිවැරදි කිරීමට යන වියදම, මුලින් වැය කරනවාට වඩා 10 ගුණයක් විය හැකියි. ඒ නිසා වෙලාව අරන් ගන්නා "හරි" තීරණයක්, ඉක්මනට ගන්නා "වැරදි" තීරණයකට වඩා ආර්ථික වශයෙන් ලාභදායකයි.
- නීතිමය පැත්ත: එක්සත් රාජධානියේ සමාගම් පනතේ (Companies Act) 172 වගන්තියට අනුව, අධ්යක්ෂවරුන් ස්වාධීන විනිශ්චයක් සහ නිසි සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතුයි. "Cognitive overload" එක නිසා හරිහැටි සොයා නොබලා ගන්නා තීරණ සමාගම බංකොලොත් භාවයට ගෙන ගියහොත්, අධ්යක්ෂවරුන් පෞද්ගලිකව ඊට වගකිව යුතු තත්ත්වයක් උදා වෙන්න පුළුවන්.
සමබරතාවය රැකගැනීම
ඇත්ත, ව්යාපාර ලෝකයේ හැම වෙලාවෙම "සෙමින්" වැඩ කරන්න බැහැ. තාක්ෂණික (Tech) හෝ ප්රවාහන (Logistics) වැනි ක්ෂේත්රවල ප්රමාද වීම කියන්නේ පරාජය වීමයි. විචාරකයින් පවසන්නේ පමණට වඩා සිතීමට යාමෙන් "Analysis Paralysis" තත්ත්වයට පත්විය හැකි බවයි.
ඒ නිසා මේ "Slow-Down" ක්රමය පාවිච්චි කළ යුත්තේ ඉහත හඳුනාගත් "අනතුරුදායක" තීරණවලට විතරයි. වැරදුණොත් හදාගන්න පුළුවන්, සරල තීරණ (උදාහරණයක් ලෙස අලෙවිකරණ දැන්වීමක වර්ණය වෙනස් කිරීම) සඳහා වේගය පාවිච්චි කරන්න.
ව්යාපාර හිමිකරුවන්ට පණිවිඩයක්
ඔබ කුඩා හෝ මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාරයක් (SME) මෙහෙයවන අයෙක් නම් මෙය මතක තබාගන්න: ඔබේ AI මෙවලම්වලට වේග සීමාවක් නැති වුනාට, ඔබේ මොළයට වේග සීමාවක් තියෙනවා. ඒ සීමාව හඳුනාගෙන වැඩ කිරීම දුර්වලකමක් නෙවෙයි, එය දක්ෂ නායකත්වයක ලක්ෂණයක්.
ඊළඟ කළමනාකරණ රැස්වීමේදී, "නුහුරු සහ තීරණාත්මක" ගැටලුවක් සාකච්ඡා කිරීමට පෙර, විනාඩි 5ක් නිශ්ශබ්දව දත්ත දෙස බැලීමට කණ්ඩායමට ඉඩ දෙන්න. එය ඔබේ ව්යාපාරයේ ඊළඟ පියවර වඩාත් ශක්තිමත් කරාවි.
මූලාශ්රය (Source): https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/bias-busters-how-cognitive-overload-multiplies-every-bias