2026 අප්රේල් සිට UK පියවරුන්ගේ සහ දෙමාපියන්ගේ 'Day One' නිවාඩු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ව්යවස්ථාපිත මාර්ගෝපදේශ
2026 අප්රේල් සිට එක්සත් රාජධානියේ රැකියා නීති වෙනස් වේ. රැකියාවට බැඳුණු මුල් දිනයේ සිටම පියවරුන්ට නිවාඩු හිමිකම් ලැබෙන අතර, එය ඔබේ වෘත්තීය ගමනට සහ වැටුප් සාකච්ඡා වලට බලපාන්නේ කෙසේද? සම්පූර්ණ විස්තරය මෙතැනින්.
2026 අප්රේල් සිට UK පියවරුන්ගේ සහ දෙමාපියන්ගේ 'Day One' නිවාඩු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ව්යවස්ථාපිත මාර්ගෝපදේශ
එක්සත් රාජධානියේ රැකියා වෙළඳපොළ තුළ වසර ගණනාවක් තිස්සේ වෘත්තිකයන්, විශේෂයෙන්ම ස්ථාවරත්වය අපේක්ෂා කරන සංක්රමණික ප්රජාව මුහුණ දුන් ප්රධානතම ගැටලුවක් වූයේ රැකියා මාරු කිරීමේදී තම පවුලේ නිවාඩු හිමිකම් (Family leave entitlements) අහිමි වේ යැයි පැවති බියයි. මෙය බොහෝ දෙනෙකුට තම වෘත්තීය ගමන සිරකරන නොපෙනෙන "මාංචුවක්" (Handcuff) ලෙස ක්රියාත්මක විය.
නමුත් දැන් එයට ස්ථිර විසඳුමක් ලැබී ඇත. ව්යාපාර සහ වෙළඳාම පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුව (Department for Business and Trade) විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම ව්යවස්ථාපිත මාර්ගෝපදේශවලට අනුව, 2026 අප්රේල් මාසයේ සිට Paternity Leave සහ Unpaid Parental Leave 'Day One' අයිතිවාසිකම් (පළමු දිනයේ සිට ලැබෙන හිමිකම්) බවට පත්වේ. 2025 අගභාගයේදී රැකියා අයිතිවාසිකම් පනත් කෙටුම්පතට (Employment Rights Bill) රාජකීය අනුමැතිය ලැබීමෙන් පසු මෙය දැන් නීතියක් ලෙස ස්ථාපිත වී ඇති අතර ක්රියාත්මක වන දිනය ද ස්ථිර කර ඇත.
SiBuzz ප්රජාවට මෙය ඉතා වැදගත් මෙන්ම උපාය මාර්ගික ජයග්රහණයකි. මෙය කොන්ත්රාත්තු සාකච්ඡා කිරීමේදී සේවකයා සතු බලය වැඩි කරන අතරම වෘත්තීය දියුණුවට තිබූ විශාල බාධකයක් ඉවත් කරයි.
වෙනස කුමක්ද? (2026 අප්රේල් මාසයට පෙර සහ පසු)
මෙහි ඇති තීරණාත්මක වෙනස වන්නේ "Qualifying Service Period" හෙවත් සුදුසුකම් ලැබීමට සේවය කළ යුතු කාලසීමාව ඉවත් කිරීමයි. මීට පෙර, ඔබේ පවුල වෙනුවෙන් කාලය වෙන්කර ගැනීමට නම් ආයතනයට පක්ෂපාතීව සේවය කිරීම අනිවාර්ය සාධකයක් විය. නමුත් 2026 අප්රේල් සිට නීතිය මගින් මෙය මූලික අයිතිවාසිකමක් ලෙස සලකනු ලබයි.
| විශේෂාංගය | වත්මන් නීති (2026 අප්රේල් වලට පෙර) | නව නීති (2026 අප්රේල් පසු) |
|---|---|---|
| Paternity Leave (පියවරුන්ගේ නිවාඩු) | "Qualifying week" එකට (දරු ප්රසූතියට සති 15කට පෙර) අදාළව සති 26ක අඛණ්ඩ සේවයක් අවශ්ය වේ. | 'Day One' අයිතිවාසිකමකි. සේවා කාලය අදාළ නොවේ. රැකියාවට බැඳුණු පළමු දිනයේ සිටම හිමිකම් ලබයි. |
| Unpaid Parental Leave (දෙමාපිය නිවාඩු) | වසරක අඛණ්ඩ සේවයක් සම්පූර්ණ කර තිබිය යුතුය. | 'Day One' අයිතිවාසිකමකි. රැකියාවට බැඳුණු වහාම ලබාගත හැක. |
| තත්ත්වය | සේවා කාලය මත "උපයාගත යුතු" ප්රතිලාභයකි. | ව්යවස්ථාපිත අයිතියකි (Statutory entitlement). |
| වෘත්තීය බලපෑම | පවුල් සැලසුම් කිරීමේදී රැකියා මාරු කිරීමට බියක් ඇති කරයි ("Job Lock"). | පවුලේ අවශ්යතා කැප නොකර රැකියා මාරු වීමට ඉඩ සලසයි. |
උපාය මාර්ගික දැක්ම: ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව සහ වෘත්තීය දියුණුව
UK හි සිටින ශ්රී ලාංකික වෘත්තිකයන් බොහෝ විට Visa අවශ්යතා සහ ඉහළ ආදායම් මාර්ග කරා යාමේ අවශ්යතාවය අතර සමබරතාවයක් පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. මෙම නව නීතිය එම ක්රියාවලියේ තිබූ විශාල ඝර්ෂණයක් ඉවත් කරයි.
- රැකියා මාරුවීමේ අවදානම අඩුවීම (De-Risking the "Jump"): මීට පෙර, ඔබ දරුවෙකු අපේක්ෂාවෙන් සිටියේ නම්, වත්මන් රැකියාවේම රැඳී සිටීමට ඔබට සිදු විය (සුදුසුකම් ලැබීමට මාස 6ක් + දැන්ුම් දීමේ කාලය). දැන්, දරුවාගේ උපතේදී ඔහු/ඇය සමග සිටීමේ අයිතිය අහිමි කර නොගෙනම, ඉහළ වැටුප් සහිත රැකියාවකට හෝ වඩා හොඳ Visa Sponsorship එකක් වෙත මාරු වීමට ඔබට හැකියාව ඇත.
- සාකච්ඡා කිරීමේ වාසිය (Negotiation Leverage): නිවාඩු ලබා ගැනීමේ කාලය දැන් ව්යවස්ථාපිත අයිතියක් නිසා, ඔබේ සාකච්ඡාවල මූලික අවධානය වැටුප් වෙත යොමු කළ හැක. නීතිය මගින් නිවාඩු තහවුරු කළද, සම්පූර්ණ වැටුප තහවුරු නොකරන බව මතක තබා ගන්න (පහත "නොකියවෙන පැත්ත" බලන්න).
අවදානම් සහ වෙළඳපොළ ප්රතිචාරය
මෙය සේවක අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජයග්රහණයක් වුවද, වෙළඳපොළ ඊට ප්රතිචාර දක්වන ආකාරය පිළිබඳව අප අවධානය යොමු කළ යුතුය. 'Day One' අයිතිවාසිකම් මගින් අවදානම සේවකයාගේ සිට සේවායෝජකයා වෙත මාරු කෙරෙන බැවින්, ව්යාපාර (විශේෂයෙන් SMEs) ඊට ආරක්ෂණාත්මකව ප්රතිචාර දැක්විය හැක.
- Probation උගුල (The "Probation" Trap): අයිතිවාසිකම් පළමු දිනයේ සිටම ලැබෙන නිසා, සේවා යෝජකයින් Probationary periods (නව ක්රමය යටතේ මාස 9ක් දක්වා විධිමත්ව පිළිගැනේ) වඩාත් දැඩිව භාවිතා කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැක. නිවාඩු සඳහා සුදුසුකම් ලබන සේවකයින් බඳවා ගැනීමේ අවදානම අවම කර ගැනීමට Probation කාලය තුළ සේවය අත්හිටුවීමේ කොන්දේසි දැඩි විය හැක.
- බඳවා ගැනීමේදී සැලකිලිමත් වීම: නීති විරෝධී වුවද, කුඩා සමාගම් පවුල් ජීවිතය අරඹන වයසේ පසුවන අපේක්ෂකයින් බඳවා ගැනීමට යම් පැකිලීමක් (Silent bias) දැක්විය හැක. ඒ ඔවුන් බඳවා ගත් වහාම නිවාඩු යාමෙන් සිදුවන මෙහෙයුම් බාධා (Operational disruption) නිසාය.
- කුඩා ව්යාපාර සඳහා බලපෑම: අපගේ ප්රජාව තුළ සිටින කුඩා ව්යාපාර හිමිකරුවන් මේ සඳහා වහාම සැලසුම් සකස් කළ යුතුය. මාස 6ක කාලයක් ලැබෙනවා වෙනුවට, දැන් කොන්ත්රාත්තුව අත්සන් කළ මොහොතේ සිටම සේවක නොපැමිණීම් සඳහා සූදානම් වී සිටිය යුතුය.
නොකියවෙන පැත්ත: සිරස්තලවල නැති මූල්ය යථාර්ථය
ප්රවෘත්ති මගින් නිවාඩු ලබා ගැනීමේ අයිතිය ගැන කතා කළද, මූල්ය යථාර්ථය ගැන සඳහන් නොකරයි.
- ගෙවීම් තවමත් අඩුයි: ප්රතිසංස්කරණය මගින් වෙනස් වූයේ සුදුසුකම් ලැබීම මිස ගෙවීම් අනුපාතය නොවේ. 2026 අප්රේල් වන විට Statutory Paternity Pay (SPP) තරමක් ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ (සතියකට ආසන්න වශයෙන් පවුම් 194.32ක් හෝ වැටුපෙන් 90%ක්, යන දෙකෙන් අඩු අගය). නමුත් මෙය වෘත්තීය මට්ටමේ වැටුපකට වඩා ඉතා පහළ අගයකි.
- උපාය මාර්ගික උපදෙස්: නව රැකියාවක් සාකච්ඡා කිරීමේදී, "Paternity Leave" යනු "Paid Paternity Leave" (සම්පූර්ණ වැටුප් සහිත නිවාඩු) යැයි උපකල්පනය නොකරන්න. ව්යවස්ථාපිත අවම ගෙවීමට අමතරව "Enhanced Paternity Pay" ලබා දෙනවාද යන්න පිළිබඳව පැහැදිලිව විමසන්න.
- Unpaid යනු වැටුප් රහිතයි: "Parental Leave" (Paternity Leave වලට වඩා වෙනස්ය) තවමත් වැටුප් රහිත (Unpaid) නිවාඩුවකි. දරුවෙකුට සති 18ක් දක්වා (වසරකට සති 4ක් උපරිම) නිවාඩු ලබා ගත හැකි වුවද, එම කාලය තුළ වැටුප් නොලැබෙන බැවින් ඔබේ මාසික බිල්පත් ගෙවීමට එය උදව් නොවනු ඇත.
- Shared Parental Leave හි සංකීර්ණත්වය: මෙම නව 'Day One' අයිතිවාසිකම් සහ Shared Parental Leave (SPL) අතර සම්බන්ධය පරිපාලනමය වශයෙන් තවමත් සංකීර්ණය. ඔබ ඔබේ සහකරු සමග නිවාඩු බෙදා ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නම්, ඊට අදාළ ලිපි ලේඛන කටයුතු (Paperwork) සහ නියමිත කාලයට දැන්ුම් දීම් (Notice requirements) අතපසු නොකිරීමට වග බලා ගන්න.
උපදේශකගේ තීරණය
මෙම ප්රතිපත්තිය "චලනය වීමේ නිදහස" (Freedom of movement) ලබා දෙන සාධකයකි. රැකියාව හෝ පවුල යන දෙකෙන් එකක් තෝරා ගන්නවා වෙනුවට, ඒ දෙකම එකවර කළමනාකරණය කර ගැනීමට මෙය ඔබට ඉඩ සලසයි. කෙසේ වෙතත්, නිවාඩු කාලය සහ මූල්ය සුරක්ෂිතභාවය පටලවා නොගන්න. රජය ඔබට කාලය ලබා දී ඇත; නමුත් මුදල් (වැටුප්) පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ගැනීම ඔබ සතු වගකීමකි.
- ඊළඟ පියවර: ඔබ 2026 දී රැකියා මාරුවක් අපේක්ෂා කරනවාද? ඔබ හුදෙක් ව්යවස්ථාපිත අවම ගෙවීමට සීමා නොවී, ඉහළ ප්රතිලාභ ලබා ගැනීම තහවුරු කර ගැනීම සඳහා විභව සේවා යෝජකයින්ගෙන් ඇසිය යුතු ප්රශ්න සහ ඔවුන්ගේ "Enhanced Paternity" ප්රතිපත්ති පරීක්ෂා කිරීමට අදාළ පිරික්සුම් ලැයිස්තුවක් (Checklist) සැකසීමට මට ඔබට සහාය විය හැක.