2025 දේශසීමා ආරක්ෂණ පනත සහ වගකීම්වල නව හැරවුම් ලක්ෂය: UK කොන්ත්රාත්කරුවන් දැනගත යුතු දේ
2026 ජනවාරි සිට UK කොන්ත්රාත්කරුවන්ගේ වගකීම් නාටකාකාර ලෙස වෙනස් වෙයි. මෙය හුදෙක් දඩ මුදල් වැඩි කිරීමක් නොව, රැකියා වෙළඳපොළේ ව්යුහය වෙනස් කිරීමකි.
2025 දේශසීමා ආරක්ෂණ පනත සහ වගකීම්වල නව හැරවුම් ලක්ෂය: UK කොන්ත්රාත්කරුවන් දැනගත යුතු දේ
බ්රිතාන්ය ආගමන පාලනය පිළිබඳ පුවත් සිරස්තලවල බොහෝ විට කුඩා බෝට්ටු හරහා පැමිණීම් හෝ සරණාගත සංඛ්යාලේඛන ගැන කතා කළත්, ආගමන පාලනයේ සැබෑ ක්රියාකාරී යාන්ත්රණය ක්රියාත්මක වන්නේ ඊට වඩා සියුම් නීතිමය රෙගුලාසි (Statutory Instruments) තුළයි. Border Security, Asylum and Immigration Act 2025: Commencement No. 1 (SI 2025/1318) නීතිය සක්රීය වීම එක්සත් රාජධානියේ වෘත්තීය ක්ෂේත්රයට තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂයක් වනු ඇති.
2026 ජනවාරි 5 වනදා සිට නීතිය ක්රියාත්මක වන ආකාරය නාටකාකාර ලෙස වෙනස් වෙනවා. මෙය හුදෙක් දඩ මුදල් වැඩි කිරීමක් පමණක් නෙවෙයි; මෙය වගකීම් පිළිබඳ මූලික ප්රතිව්යුහගත කිරීමක් (restructuring of liability). විශේෂයෙන් ස්වාධීන කොන්ත්රාත්කරුවන් (Independent Contractors) සහ උපදේශකයින් (Consultants) ලෙස සේවය කරන ශ්රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට මෙය සෘජුවම බලපානවා.
වගකීම පැවරෙන දිශාව වෙනස් වීම: 'සේවකයා' ගෙන් 'සේවායෝජකයා' වෙත
මීට පෙර නීත්යානුකූලව වැඩ කිරීමේ වගකීම (Legal working status) බොහෝ විට පැවරුණේ පුද්ගලයා මතයි. සේවා යෝජකයින් සාමාන්යයෙන් සිදු කළේ ස්ථිර සේවකයින් සඳහා Right to Work පරීක්ෂාව සිදු කිරීම පමණයි. නමුත් කොන්ත්රාත්කරුවන් සහ B2B (Business to Business) ගනුදෙනු සැමවිටම පැවතියේ යම් "අළු කලාපයක" (Grey zone) යි.
නව රෙගුලාසි යටතේ මෙම අළු කලාපය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර තිබෙනවා. දැන් සේවාව සඳහා ගෙවීම් කරන ආයතනය (Paying entity) මත වගකීම පැවරෙනවා. Gig-platforms හෝ කොන්ත්රාත් ආකෘති භාවිතා කරන සමාගම්වලට දැන් ස්වයං රැකියා කරන වෘත්තිකයන් සම්බන්ධයෙන්ද ස්ථිර සේවකයින්ට සමාන දැඩි විමර්ශනයක් (Due diligence) සිදු කිරීමට අනිවාර්ය කර තිබෙනවා.
සරලව කියනවා නම්, ඔබ ලන්ඩන් නුවර සිටින Tech Consultant කෙනෙක් වුවත්, වෙනත් ප්රදේශයක ඉංජිනේරුවරයෙක් වුවත්, ඔබේ සේවාදායකයා (Client) දැන් හුදෙක් සේවාදායකයෙක් පමණක් නොවේ - ඔවුන් ඔබේ ආගමන විගණකවරයා (Immigration Auditor) බවට පත් වෙනවා.
බඳවා ගැනීමේ ක්රියාවලියට ඇතිවන බලපෑම (Hiring Friction)
මෙහි ක්ෂණික ප්රතිඵලය වන්නේ බඳවා ගැනීමේදී ඇතිවන ප්රායෝගික බාධාවන් ය. Home Office නීති රීති (Compliance) ගැන දැඩි අවධානයක් යොමු කරන බ්රිතාන්ය ව්යාපාර, නව දඩ මුදල්වලට බියෙන් තම සේවක සංචිතය සීමා කිරීමට ඉඩ තිබෙනවා. SiBuzz ප්රජාවට ඇති ලොකුම අවදානම වන්නේ "Compliance Freeze" එකක් ඇතිවීමයි.
අනවශ්ය පරිපාලන කටයුතු මඟහරවා ගැනීම සඳහා සමාගම් බ්රිතාන්ය පුරවැසියන් හෝ ILR (Indefinite Leave to Remain) හිමියන් පමණක් බඳවා ගැනීමට පෙළඹිය හැකියි. මෙය කොන්ත්රාත්කරුවන් අතර ස්ථර දෙකක් නිර්මාණය කරනවා:
- කලින් තහවුරු වූවන් (The Pre-Verified): තමන්ගේ Right to Work ඩිජිටල් ආකාරයෙන් කල්තියා සූදානම් කරගෙන සිටින, සේවාදායකයාට බඳවා ගැනීමේ පහසුව සලසන වෘත්තිකයන්.
- අධි-අවදානම් සහිත අය (The High-Risk): සේවාදායකයා විස්තර අසන තුරු බලා සිටින, එම නිසා ප්රමාදයන් ඇති කරගන්නා අය (මෙමගින් කොන්ත්රාත්තුව අහිමි වීමට පවා ඉඩ ඇත).
නොකියවෙන කතාව: පරිපාලනමය බද්ද (Administrative Tax)
රජයේ වාර්තාවල දඩ මුදල් ගැන සඳහන් වුවත්, මෙය ක්රියාත්මක කිරීමට ව්යාපාරවලට දැරීමට සිදුවන මෙහෙයුම් පිරිවැය ගැන කියවෙන්නේ නැහැ. එක්සත් රාජධානියේ කුඩා ව්යාපාරයක් (SME) පවත්වාගෙන යන ශ්රී ලාංකික ව්යවසායකයෙකුට, මෙම පනත මගින් දේශසීමා පාලන වගකීම් ඔබේ HR අංශයට පවරා දීමක් සිදු වෙනවා.
"අනිවාර්ය විමර්ශන ස්ථරය" (Mandatory due diligence layer) යන්නෙන් අදහස් වන්නේ නොදැනුවත්කම තවදුරටත් නිදහසට කරුණක් නොවන බවයි. කොන්ත්රාත්කරුවෙකුගේ වචනය පමණක් විශ්වාස කළ නොහැකි අතර, Home Office දත්ත සමුදායන් හරහා එය තහවුරු කළ යුතු වෙනවා. මෙය කාලය, මෘදුකාංග සහ පුහුණුව සඳහා වැයවන, ඵලදායිතාවය මත පැනවූ අදෘශ්යමාන බද්දක් වැනියි.
රජයේ පාලන තර්කනය සහ අපේ අවදානම
මෙම නීති ක්රියාත්මක කිරීමට හේතුව සහ අනාගත පියවර තේරුම් ගැනීම වැදගත්.
රජයේ තර්කය: මෙම ප්රතිපත්තිය විශාල නීතිමය හිඩැසක් (Loophole) වසා දමයි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ Gig economy සහ ව්යාජ ස්වයං රැකියා ව්යුහයන් නීති විරෝධී වැඩ කිරීම් සඳහා ආවරණයක් සැපයූ බව රජය පවසයි. සේවාදායකයන් ලවා මෙය තහවුරු කරවීම මගින් නීත්යානුකූල සේවකයන් ආරක්ෂා කිරීම ඔවුන්ගේ අරමුණයි. ප්රජාවට ඇති අවදානම: සූරාකෑම නැවැත්වීමට අදහස් කළත්, මෙවැනි පුළුල් දඩුවම් ක්රම බොහෝ විට අවාසිදායක වන්නේ නීතිගරුක සංක්රමණිකයාටයි. මෙහි ඇති අවදානම ඔබ නීති විරෝධීව වැඩ කරනවාද යන්න නොව, දේශීය අපේක්ෂකයෙකුට වඩා ඔබව බඳවා ගැනීම "ඉතා අපහසු" (Too difficult) කාර්යයක් බවට පත්වීමයි. මෙය නීතිගරුක බව මුවාවෙන් සිදුවන වෙනස් කොට සැලකීමක් (Discrimination) දිරිමත් කළ හැකියි.
ඉදිරි මාවත: ඔබේ අනුකූලතාවය ආයුධයක් කරගන්න (Weaponize Your Compliance)
SiBuzz සාමාජිකයින් දැන් උපායශීලී විය යුතුයි. ඔබ කොන්ත්රාත්කරුවෙක් නම්, 2026 ජනවාරි 5 වන තෙක් බලා සිටින්න එපා. ඔබේ ආගමන තත්ත්වය "නිෂ්පාදනයක්" (Productize) ලෙස සිතා කටයුතු කරන්න.
ඔබේ Share codes, ඩිජිටල් තහවුරු කිරීම් සහ අදාළ ලියකියවිලි ඔබේ මූලික ඉදිරිපත් කිරීමේ (Pitch deck) කොටසක් ලෙසම තබාගන්න. ඔබේ වීසා තත්ත්වය පරීක්ෂා කිරීම සේවාදායකයාට බරක් නොව, එය දැනටමත් විසඳා ඇති ගැටලුවක් ලෙස පෙන්වා දෙන්න. මෙම නව පාලනය තුළ, ඔබේ රැකියාවට දක්ෂ වීම පමණක් ප්රමාණවත් නැහැ; එය කිරීමට ඔබට ඇති අයිතිය (Right to Work) ඔප්පු කිරීමටත් ඔබ දක්ෂ විය යුතුයි.