ශ්‍රී ලංකාව සමඟ පවත්වන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවල උපායමාර්ගික වෙනසක් පිළිබඳව බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවෙන් සංඥා

ලන්ඩන් – දකුණු ආසියාව සම්බන්ධයෙන් බ්‍රිතාන්‍යය අනුගමනය කරන විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ සැලකිය යුතු ප්‍රතිසංස්කරණයක් සනිටුහන් කරමින්, ශ්‍රී ලංකාව සමඟ වඩාත් ප්‍රායෝගික සහ "නිර්මාණාත්මක මැදිහත්වීමක" (constructive engagement) ආකෘතියක් කරා යොමු වීමේ උපායමාර්ගික වෙනසක් බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුව විසින් පෙන්නුම් කර ඇත. මෙම සතියේ නිකුත් වූ වාර්තාවලට අනුව, 2025 වසරේ මුල් මාසවල පැවති දැඩි දඬුවම් පැමිණවීමේ ක්‍රියාමාර්ගවලින් බැහැරව, කලාපීය ස්ථාවරත්වය සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සංවාදයට ප්‍රමුඛතාවය දීමට එරට මන්ත්‍රීවරුන් තීරණය කර ඇති බව පෙනී යයි.

නිරීක්ෂකයින් විසින් "ප්‍රායෝගිකවාදයට නැඹුරු වීමක්" ලෙස හඳුන්වනු ලබන මෙම වෙනස සිදුවන්නේ, මානව හිමිකම් පිළිබඳ සිය දිගුකාලීන කැපවීම සහ ඉන්දීය සාගරයේ පරිණාමය වන භූ-දේශපාලනික යථාර්ථයන් අතර සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීමට එක්සත් රාජධානිය උත්සාහ කරන පසුබිමකය.

2025 මුල් භාගයේ පැවති නොසන්සුන්තාවයෙන් මිදීම

2025 මාර්තු මාසයේදී විදේශ ලේකම් ඩේවිඩ් ලැමී යටතේ පවතින බ්‍රිතාන්‍ය රජය, මෙරට ඉහළ පෙළේ හමුදා සහ අර්ධ හමුදා නිලධාරීන් සිව්දෙනෙකුට ඉලක්කගත සම්බාධක පැනවීමත් සමඟ ලන්ඩන් සහ කොළඹ අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා දැඩි ලෙස පළුදු විය. ශවේන්ද්‍ර සිල්වා සහ වසන්ත කරන්නාගොඩ වැනි පුද්ගලයින්ට එරෙහිව පැනවූ ගමන් තහනම් සහ දේපළ අත්හිටුවීම් ඇතුළත් එම පියවර, එක්සත් රාජධානියේ බලවත් දෙමළ ඩයස්පෝරාව වෙත ලබා දී තිබූ මැතිවරණ පොරොන්දු ඉටු කිරීමක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.

කෙසේ වෙතත්, දෙසැම්බර් මස අගභාගයේදී විදේශ කටයුතු පිළිබඳ කාරක සභාව තුළ පැවැති සාකච්ඡා මඟින් මෙම දැඩි ස්ථාවරය ලිහිල් වෙමින් පවතින බව ඇඟවෙයි. දිගින් දිගටම ශ්‍රී ලංකාව හුදකලා කිරීම මඟින් එරට අභ්‍යන්තර ප්‍රතිසන්ධාන උත්සාහයන්ට බාධා එල්ල විය හැකි බවත්, එමඟින් දිවයින ප්‍රතිවාදී ගෝලීය බලවතුන්ගේ ග්‍රහණයට තවදුරටත් නතු විය හැකි බවත් පවසමින්, පනවා ඇති සම්බාධක අදියරෙන් අදියර ඉවත් කළ යුතු බවට මන්ත්‍රීවරුන් තර්ක කිරීමට පටන් ගෙන ඇත.

ස්ථාවරත්වය සහ ස්වෛරීභාවය පෙරමුණට

මෙම ස්වරූපයේ වෙනසට මූලික වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාව සතු උපායමාර්ගික සාගර කේන්ද්‍රස්ථානයක ඇති වැදගත්කම හඳුනා ගැනීමයි. "වොයේජ් ශ්‍රී ලංකා 2025" (Voyage Sri Lanka 2025) සමුළුව සහ ජාත්‍යන්තර සමුද්‍රීය සංවිධානය (IMO) තුළ ශ්‍රී ලංකාව ඉටු කරන සක්‍රීය භූමිකාව හමුවේ, විවෘත මුහුදු මාර්ග පවත්වාගෙන යාමට සහ "නීල ආර්ථිකය" (Blue Economy) ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කොළඹ අත්‍යවශ්‍ය හවුල්කරුවෙකු ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය නිලධාරීන් දැන් දකිති.

"අඛණ්ඩව පීඩනය යෙදීමේ ප්‍රතිපත්තියක් හරහා ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ස්ථාවරත්වය ළඟා කර ගත නොහැකි බවට වැඩෙන එකඟතාවක් පවතී," යනුවෙන් මෙම සාකච්ඡා පිළිබඳ දැනුවත් පාර්ලිමේන්තු මූලාශ්‍රයක් ප්‍රකාශ කළේය. "අවධානය දැන් යොමු වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ වගවීම සඳහා වූ දේශීය යාන්ත්‍රණයන්ට සහාය දෙන අතරම, අපගේ ආර්ථික සහ ආරක්ෂක සබඳතා ගැඹුරු කිරීමටයි."

මානුෂීය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය: "ඩිට්වා සුළි කුණාටුව" උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස

මෙම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා යහපත් වීමට තීරණාත්මක සාධකයක් වූයේ 2024 අගභාගයේ සහ 2025 මුල් භාගයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ කඳුකර ප්‍රදේශවලට දැඩි හානි පැමිණවූ "ඩිට්වා" (Ditwah) සුළි කුණාටුව හමුවේ දැක්වූ මානුෂීය ප්‍රතිචාරයයි. නැවත ගොඩනැඟීමේ කටයුතු සඳහා "ප්‍රායෝගික සහ හදිසි සහාය" ලබා දීමට එක්සත් රාජධානිය දැක්වූ කැපවීම, දෙරට රජයන් අතර නව සන්නිවේදන මාර්ග විවෘත කිරීමට සමත් විය.

ලන්ඩනයේ පිහිටි ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය මෙහිදී සක්‍රීය භූමිකාවක් ඉටු කළ අතර, එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන සිංහල සහ දෙමළ ප්‍රජාවන් ඒකරාශී කරමින් විවිධ සැමරුම් සහ සාකච්ඡා මණ්ඩප සංවිධානය කරන ලදී. මෙම "ආපදා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය" (disaster diplomacy), යුද සමයේ වගවීම් පිළිබඳ පටු රාමුවෙන් ඔබ්බට ගොස් ද්විපාර්ශ්වික සහයෝගීතාව පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමට නිලධාරීන්ට මධ්‍යස්ථ පසුබිමක් නිර්මාණය කර දුන්නේය.

මෙම වෙනසෙහි ප්‍රධාන ඇඟවුම්

"නිර්මාණාත්මක මැදිහත්වීමක්" කරා යොමු වීම ජාත්‍යන්තර සබඳතා කෙරෙහි බලපාන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් ඉස්මතු කරයි:

• සම්බාධක වෙනුවට මෘදු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය: සම්බාධක ප්‍රධාන ප්‍රතිපත්තිමය මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කරනවා වෙනුවට, සංවර්ධන ආධාර සහ තාක්ෂණික සහාය — විශේෂයෙන් කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ හරිත ඉන්ධන යටිතල පහසුකම් වැනි ක්ෂේත්‍ර කෙරෙහි — වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට එක්සත් රාජධානිය අපේක්ෂා කරයි.
• භූ-දේශපාලනික සමතුලිතතාවය: නොසන්සුන්තාව ලිහිල් කිරීම මඟින් දකුණු ආසියාව තුළ තම බලපෑම පවත්වා ගැනීමටත්, ශ්‍රී ලංකාව සුපිරි බලවතුන්ගේ තරඟකාරීත්වයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් නොවී මධ්‍යස්ථ රාජ්‍යයක් ලෙස පවතින බව සහතික කිරීමටත් බ්‍රිතාන්‍යය ඉලක්ක කරයි.
• වගවීම සඳහා නව ආකෘතියක්: බාහිර නියෝග වෙනුවට, කොළඹ නව පරිපාලනයට තම අධිකරණ සහ මානව හිමිකම් ආයතන ශක්තිමත් කිරීමට දිරිගන්වමින්, "ස්වෛරීභාවය මුල් කරගත්" ප්‍රතිසන්ධානයකට සහාය දීමට ලන්ඩන් සූදානම් බව පෙනේ.

ඉදිරි දැක්ම

සම්බාධක අකාලයේ ලිහිල් කිරීම "දඬුවම් නොලබා සිටීමේ" (impunity) සංස්කෘතියක් නැවත ඇති වීමට ඉඩ ඇති බවට මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන් අනතුරු ඇඟවුවද, හුදකලා වූ රටකට වඩා ස්ථාවර, ආර්ථික වශයෙන් සමෘද්ධිමත් ශ්‍රී ලංකාවක් මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් ඵලදායී හවුල්කරුවෙකු වනු ඇති බව පාර්ලිමේන්තු මට්ටමේ පොදු එකඟතාව වී තිබේ.

නව වසර උදාවීමත් සමඟ, බ්‍රිතාන්‍යය සිය ගෝලීය මානව හිමිකම් සම්බාධක පද්ධතිය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක සමාලෝචනයක් හරහා මෙම වෙනස නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට නියමිත අතර, ජාතික සමගිය උදෙසා දක්වන අඛණ්ඩ ප්‍රගතියට ප්‍රතිලෝම වශයෙන් සම්බාධක ක්‍රමයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා "මාර්ග සිතියමක්" (roadmap) ඉදිරිපත් කිරීමට ද ඉඩ ඇත.

මෙම ප්‍රතිපත්තිමය වෙනස පිළිබඳව එක්සත් රාජධානිය පදනම් කරගත් ඩයස්පෝරා කණ්ඩායම් හෝ මානව හිමිකම් සංවිධාන දක්වන විශේෂිත ප්‍රතිචාර පිළිබඳව මා විසින් වැඩිදුරටත් සොයා බැලීමට ඔබ කැමතිද?