නීතිවිරෝධී සේවක නියුක්තිය වැළැක්වීමේ දැඩි දඩුවම් දැන් ක්‍රියාත්මකයි

UK වල නීතිවිරෝධී විදියට වැඩ කරන අය පාලනය කරන්න ගත්ත ක්‍රියාමාර්ග දැන් අලුත් අදියරකට ඇවිත් තියෙනවා. 2025 දෙසැම්බර් ඉඳන්, contractors සහ gig workers ලා පාවිච්චි කරන Business වලට තිබුණු නීතිමය සහනයන් නැති වෙලා යනවා. "voluntary" (ස්වේච්ඡා) චෙක් කිරීම් වෙනුවට දැන් අනිවාර්යයෙන්ම නීති පිළිපදින්න ඕනේ, නැත්නම් හිතාගන්න බැරි තරම් ලොකු දඩ වලට මුහුණ දෙන්න වෙනවා.

සේවායෝජක වගකීමේ ලොකු වෙනසක්

අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ ගොඩක් Business හිතාගෙන හිටියේ right-to-work (RTW) චෙක් කිරීම් ඕනේ වෙන්නේ direct employees ලාට විතරයි කියලා. ඒ කාලේ දැන් නිල වශයෙන් ඉවරයි.

මේ මාසේ මුලදී Border Security, Asylum and Immigration Act 2025 නීතිය සම්මත වීමත් එක්ක, දැන් independent contractors, sub-contractors සහ gig economy platforms හරහා හොයාගන්නා අයටත් මේ දඩුවම් ක්‍රමය අදාළ වෙනවා.

ඔයා business owner කෙනෙක් හෝ hiring manager කෙනෙක් නම්, "මේක මගේ වගකීමක් නෙවෙයි" කියලා දැන් ඇඟ බේරගන්න බැහැ. ඇප් එකක් හරහා delivery driver කෙනෙක් ගත්තත්, මාස හයක ප්‍රොජෙක්ට් එකකට specialist consultant කෙනෙක් ගත්තත්, ඒ කෙනාගේ වැඩ වලට ගෙවන පුද්ගලයා හෝ ආයතනය අනිවාර්යයෙන්ම ඔවුන්ගේ වැඩ කිරීමේ අයිතිය (verification) තහවුරු කරගන්න ඕනේ.

නීති නොපිළිපැදීමේ අලුත් පිරිවැය

ආණ්ඩුව නීති දැඩි කරනවා විතරක් නෙවෙයි, දඩ මුදලත් සෑහෙන්න වැඩි කරලා තියෙනවා. Home Office එක කියන විදියට "compliance blind spots" නැති කරන්නයි මේ පියවර අරන් තියෙන්නේ.

• පළමු වරට වැරැද්දක් වුණොත්: එක් සේවකයෙකුට පවුම් 45,000 දක්වා.
• වැරැද්ද දිගටම සිද්ධ වුණොත්: එක් සේවකයෙකුට පවුම් 60,000 දක්වා.

UK ඉන්න ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට වැදගත් උපදෙසක්

දැනට UK වල IT, healthcare, සහ engineering වගේ ක්ෂේත්‍ර වල independent contractors ලා විදියට වැඩ කරන ගොඩක් ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට මේක හොඳ reminder එකක්.

ඔයා අවුරුදු ගාණක් එකම කන්ට්‍රැක්ට් එක යටතේ වැඩ කළත්, ඔයාගේ Client දැන් ආයෙත් ඔයාගේ documents චෙක් කරන්න ඉල්ලන්න පුළුවන්. ඒක කරන්නේ අර කලින් කියපු ලොකු දඩ වලින් බේරෙන්න ඔවුන්ට "statutory excuse" එකක් තියාගන්න ඕනේ නිසයි.

ඔයාගේ Biometric Residence Permit (BRP) එක හෝ digital status එක අලුත්ම තොරතුරු එක්ක update වෙලාද කියලා පොඩ්ඩක් චෙක් කරන්න. ඔයා Skilled Worker visa එකක ඉන්නවා නම් හෝ වෙනත් වීසා කැටගරි එකකට මාරු වුණා නම්, ඔයාගේ Client ට කලින්ම අලුත් Share Code එකක් ලබා දෙන්න. එතකොට වැඩ නතර වෙන්නේ නැතුව admin වැඩ ටික ලේසියෙන්ම කරගන්න පුළුවන්.

"Gig Economy" නීතිමය හිඩැස් වැසීම

පසුගිය අවුරුද්ද ඇතුළත Home Office එක මගින් කරන හදිසි පරීක්ෂණ (enforcement visits) 51% කින් වැඩි වෙලා තියෙනවා. විශේෂයෙන්ම flexible labor වැඩිපුර ඉන්න ක්ෂේත්‍ර ගැන ඔවුන් සලකිලිමත් වෙනවා.

"employment" කියන අර්ථ දැක්වීමට "other working arrangements" කියන කොටසත් ඇතුළත් කරලා තියෙන්නේ delivery apps, courier services, සහ online matching platforms ඉලක්ක කරගෙනයි. මෙහි අරමුණ වෙන්නේ immigration නීති මගහරින business වලට අසාධාරණ වාසියක් ලැබීම නතර කරලා, හැමෝටම සමාන අවස්ථාවක් (level playing field) හදන එකයි.

ආරක්ෂිතව ඉන්නේ කොහොමද?

මේ දඩ වලින් බේරෙන්න තියෙන එකම ක්‍රමය තමයි Statutory Excuse එකක් හදාගන්න එක. ඒ කියන්නේ වැඩ පටන් ගන්න කලින් අදාළ පුද්ගලයාගේ වැඩ කිරීමේ අයිතිය චෙක් කරලා ඒකේ record එකක් තියාගන්න එකයි.

• Digital Checks: Digital status එකක් තියෙන ඕනෑම කෙනෙක් වෙනුවෙන් Home Office online service එක පාවිච්චි කරන්න.
• Manual Checks: මේක වලංගු වෙන්නේ original passport තියෙන බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත පුරවැසියන්ට විතරයි.
• Follow-ups: Contractor කෙනෙක්ගේ වීසා ඉවර වෙන දවසට කලින්ම calendar alert එකක් දාගන්න.

මීළඟට මොකද වෙන්නේ: Digital ID අනාගතය

මේ නීති දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වුණත්, රජය දැන් 2026 ගැනත් හිතනවා. manual checks සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කරලා, ඒ වෙනුවට Mandatory Digital ID පද්ධතියක් හඳුන්වා දෙන්න දැනටමත් නියමු ව්‍යාපෘති (pilot stages) ක්‍රියාත්මක වෙනවා.

දැනට තියෙන පණිවිඩය පැහැදිලියි: ඔයා යම් කෙනෙක්ට ඔහුගේ ශ්‍රමයට ගෙවනවා නම්, ඔහුට මෙහේ ඉන්න අයිතිය තියෙනවාද කියන වගකීම ඔයා සතුයි. ඔයා business owner කෙනෙක් වුණත්, self-employed වෘත්තිකයෙක් වුණත්, අදම ඔයාගේ paperwork ටික චෙක් කරගන්න එක හෙට දවසේ පවුම් දස දහස් ගණනක් ඉතිරි කරගන්න උදව් වෙයි.