ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණයට නව ඒකකයක් ස්ථාපිත කෙරේ

ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණයට නව ඒකකයක් ස්ථාපිත කෙරේ

ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පාලනය දත්ත මත පදනම් වූ විධිමත් මාවතකට යොමු කරමින්, මුදල් අමාත්‍යාංශය යටතේ නව බදු ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණ ඒකකයක් (TPAU) පිහිටුවා තිබේ. 2026 පෙබරවාරි 3 වන දින නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කළ මෙම පියවර, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් 2023 දී ලබා දුන් නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි. මෙතෙක් පැවති ක්ෂණික සහ තාවකාලික බදු සංශෝධන වෙනුවට, ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව විද්‍යාත්මක පදනමක් සහිතව බදු ප්‍රතිපත්ති සකස් කිරීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණයි.

ආදායම් ව්‍යුහය ශක්තිමත් කිරීම

රාජ්‍ය ආදායම් ප්‍රතිපත්තිය තවදුරටත් බදු එකතු කිරීමට පමණක් සීමා නොවන අතර, මෙම නව ඒකකය මගින් බදු සහන නිසා රජයට අහිමි වන ආදායම ගණනය කිරීම සහ විවිධ ආදායම් මට්ටම්වල පසුවන කණ්ඩායම්වලට බදු පැනවීමෙන් සිදුවන බලපෑම (Distributional Analysis) විමසා බලනු ඇත. විශේෂයෙන්ම, මෙම ඒකකයේ නිලධාරීන් සඳහා සංකීර්ණ ආර්ථික පුරෝකථන සහ ආකෘති නිර්මාණය පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල මගින් පසුගිය ජනවාරි මාසයේදී ලබා දී තිබේ.

මෙමගින් බදු නීතිවල සඳහන් අනුපාත සහ ප්‍රායෝගිකව රජයට ලැබෙන ආදායම අතර පරතරය අවම කිරීමට අපේක්ෂිතය. දේශීය ව්‍යාපාරිකයින්ට මෙන්ම විදේශීය ආයෝජකයින්ට ද මෙය වඩාත් පැහැදිලි මූල්‍ය වටපිටාවක් නිර්මාණය කරයි. දේශපාලන අවශ්‍යතා මත නොව, ආර්ථික සාධක මත පදනම්ව බදු ප්‍රතිපත්ති තීරණය වන විට, හදිසි ප්‍රතිපත්ති වෙනස්වීම් පිළිබඳ බිය තොරව ප්‍රාග්ධනය මෙරටට ගෙන්වීමට ආයෝජකයින් දිරිමත් වනු ඇත.

ව්‍යාපාර සහ සාමාන්‍ය ජනතාවට වන බලපෑම

නව බදු ඒකකය සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පළවෙමින් පවතී. මෙහි ඇති වාසිදායක තත්ත්වය වන්නේ, වැට් (VAT) වැනි වක්‍ර බදු මත පමණක් යැපීම අඩු කරමින්, සාධාරණ ලෙස බදු පදනම පුළුල් කිරීමට හැකි වීමයි. විශාල සමාගම්වලට ලබා දී ඇති අකාර්යක්ෂම බදු සහන හඳුනා ගැනීම හරහා සාමාන්‍ය ජනතාව මත පැටවෙන බර අඩු කිරීමට මෙහිදී අවස්ථාව ලැබේ.

කෙසේ වෙතත්, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයින්ට (SME) මෙහිදී අභියෝග කිහිපයකට මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිය. 2026 අයවැය යෝජනා අනුව වැට් බදු ලියාපදිංචි කිරීමේ සීමාව රුපියල් මිලියන 60 සිට මිලියන 36 දක්වා අඩු කිරීමත් සමඟ, කුඩා ව්‍යාපාර රැසකට බදු වාර්තා පවත්වාගෙන යාමේ අමතර පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවනු ඇත. එසේ වුවද, සංකීර්ණ පැර-තීරුබදු (Para-tariffs) ව්‍යුහය සරල කිරීමට මෙම ඒකකය මැදිහත් වීම හරහා අමුද්‍රව්‍ය ආනයන පිරිවැය ඉදිරියේදී අඩු වීමේ වාසියක් ද ව්‍යාපාරිකයින්ට හිමි විය හැකිය.

දත්ත මත පදනම් වූ තීරණ

මෙම ඒකකය ක්‍රියාත්මක වන්නේ සුවිශේෂී ක්‍රමවේදයකට අනුවයි. කිසියම් බදු වෙනසක් නීතිගත කිරීමට පෙර, සංචාරක හෝ නිෂ්පාදන වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවලට එයින් සිදුවන බලපෑම දත්ත ඇසුරින් පෙරහුරු කර බලනු ලැබේ. ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළ පසුව ද, එයින් ලැබෙන ආදායම තත්‍ය කාලීනව නිරීක්ෂණය කරමින් අවශ්‍ය සංශෝධන සිදු කිරීමට මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති ඒකකයට හැකියාව පවතී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ණය තිරසාරභාවය සහතික කිරීම සඳහා 2026 වසරේදී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 15.3% ක ආදායම් ඉලක්කයක් සපුරා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙම ඉලක්කය කරා යන ගමනේදී බදු ප්‍රතිපත්ති විශ්ලේෂණ ඒකකය තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරනු ඇත.

මූලාශ්‍රය (Source): https://economynext.com/sri-lanka-rupee-closes-weaker-bond-yields-steady-259586/