Self-Assessment පරක්කු වුණාද? දඩය වැඩිවෙන්න කලින් මේ දේ කරන්න

Self-Assessment පරක්කු වුණාද? දඩය වැඩිවෙන්න කලින් මේ දේ කරන්න

එක්සත් රාජධානියේ වාර්ෂික Self-Assessment බදු වාර්තා ගොනු කිරීමේ අවසන් දිනය ජනවාරි 31 වැනිදායින් අවසන් වුණා. අලුත්ම දත්තවලට අනුව මිලියනයකට අධික පිරිසක් මේ කාල සීමාව තුළ තමන්ගේ බදු වාර්තා ඉදිරිපත් කිරීමට අපොහොසත් වී තිබෙනවා. මේ පිරිසට දැන් මුහුණ දෙන්න වෙන ක්ෂණික ප්‍රතිඵලය තමයි පවුම් 100 ක ස්ථාවර දඩ මුදල (penalty).

නමුත් අවසන් දිනය පහු වුණු නිසා දැන් කරන්න දෙයක් නෑ කියලා ප්‍රශ්නය මග හැර සිටීම තමයි මේ වෙලාවේ ගන්න පුළුවන් භයානකම තීරණය. විශේෂයෙන්ම බ්‍රිතාන්‍යයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයන් සහ Freelancersලා මේ දඩ මුදල් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ගැන දැනුවත් වීම ඉතාම වැදගත්. දැන් ඔබේ අරමුණ විය යුත්තේ පවුම් 100 ක දඩයක්, දරාගත නොහැකි මූල්‍ය බරක් බවට පත්වීම වළක්වා ගැනීමයි.

මැයි 1 ට කලින් ක්‍රියාත්මක වෙන්න

HMRC දඩ ක්‍රමය නිර්මාණය කරලා තියෙන්නේ ප්‍රමාදය දිගින් දිගටම සිදුවීම අධෛර්යමත් කරන්නයි. දැනට ඔබට පවුම් 100 ක දඩයක් නියම වෙලා ඇති. ඔබට ගෙවන්න බද්දක් නැතත්, නැත්නම් ඔබ දැනටමත් බදු ගෙවා තිබුණත් වාර්තාව (Return) ප්‍රමාද නම් මේ දඩය අනිවාර්යයෙන්ම ගෙවන්න වෙනවා.

මෙහි භයානකම කඩයිම එන්නේ මැයි 1 වැනිදා. එදින වන විටත් ඔබ බදු වාර්තාව ගොනු කර නැත්නම් (මාස තුනක් ප්‍රමාද නම්), දඩ මුදල සීග්‍රයෙන් ඉහළ යනවා. එතැන් සිට දිනකට පවුම් 10 බැගින් දින 90 ක් දක්වා අමතර දඩ එකතු වෙන්න පටන් ගන්නවා. ඒ කියන්නේ පවුම් 100 දඩයට අමතරව තවත් පවුම් 900 ක බරක් ඔබේ කර මතට වැටෙන්න පුළුවන්.

බදු මුදල ගෙවන්න අතේ මුදල් නැතත්, වහාම බදු වාර්තාව (Tax Return) ගොනු කිරීම මගින් මේ අමතර දඩ එකතු වීම නවත්වා ගන්න පුළුවන්. බදු වාර්තාව යොමු කිරීම සහ මුදල් ගෙවීම කියන්නේ පරිපාලනමය වශයෙන් කොටස් දෙකක් බව මතක තබා ගන්න.

ගෙවන්න සල්ලි නැත්නම් 'Time to Pay' පාවිච්චි කරන්න

කුඩා ව්‍යාපාර කරන අයට එකවර මුදල් සොයාගැනීමේ ගැටළු ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මේ වගේ වෙලාවට HMRC ආයතනය විසින් "Time to Pay" නමින් සහනදායී වැඩපිළිවෙලක් හඳුන්වා දී තිබෙනවා.

කොහොමද මේක වෙන්නේ? ඔබ ගෙවිය යුතු සම්පූර්ණ බදු මුදල පවුම් 30,000 ට අඩු නම්, HMRC නිලධාරියෙක් එක්ක කතා කරන්නේ නැතුවම Online හරහා ගෙවීමේ සැලැස්මක් (Payment plan) හදාගන්න පුළුවන්. මේ හරහා ඔබේ බදු මුදල මාසික වාරික වශයෙන් මාස 12 ක් දක්වා ගෙවන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා. මේ සඳහා සුදුසුකම් ලබන්න නම්:

• කාලය: අවසන් දිනයේ සිට දින 60 ක් ඇතුළත මේ සැලැස්ම සකස් කරගත යුතුයි.
• වාර්තා කිරීම: ඔබ ඔබේ නවතම බදු වාර්තාව (Tax return) ගොනු කර තිබීම අනිවාර්යයි (වහාම return එක දැමිය යුතු තවත් හේතුවක්).
• ණය සීමාව: මුළු ණය මුදල පවුම් 30,000 ට අඩු විය යුතුයි.

මේ පහසුකම පාවිච්චි නොකර සිටීමෙන් ඔබේ ණය මුදල ණය එකතු කිරීමේ නියෝජිතයන්ට (Debt collectors) යොමු වෙන්න හෝ ඔබේ අනාගත ආදායමෙන් කෙලින්ම කපා ගන්න ඉඩ තියෙනවා.

ප්‍රමාදයේ මිල සහ පොලිය

"Time to Pay" මගින් සහනයක් ලැබුණත්, එය සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ ලැබෙන දෙයක් නෙවෙයි. මෙහි ඇති අවාසි ගැනත් දැනුවත් වීම වැදගත්.

• පොලිය (Interest): ඔබ ගෙවීමේ සැලැස්මක් හැදුවත්, නොගෙවා ඇති මුදලට HMRC එකෙන් පොලියක් අය කරනවා. මේ අනුපාතය සාමාන්‍යයෙන් එංගලන්ත මහ බැංකුවේ පොලී අනුපාතයට සම්බන්ධයි. ඒ නිසා මුදල් ප්‍රවාහය (Cash flow) කළමනාකරණය කරගත්තත්, අවසානයේ ගෙවන මුදල වැඩි වෙන්න පුළුවන්.
• සාධාරණ හේතු: ඔබට හදිසි අනතුරක්, රෝහල් ගත වීමක් හෝ පවුලේ වියෝවක් වැනි බරපතල හේතුවක් (Reasonable Excuse) නිසා ප්‍රමාද වුණා නම් දඩයෙන් නිදහස් වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි "සල්ලි නෑ" හෝ "Accountant වැඩේ කළේ නෑ" වගේ හේතු HMRC එකෙන් පිළිගන්නේ නැහැ.

මේ ජනවාරි 31 ඩෙඩ්ලයින් එක සහ ස්වයංක්‍රීය දඩ පද්ධතිය පෙන්නුම් කරන්නේ එක්සත් රාජධානියේ බදු ක්‍රමය දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඩිජිටල් සහ ස්වයංක්‍රීය (Automated) වී ඇති බවයි. සිස්ටම් එක හදලා තියෙන්නේ මනුෂ්‍ය මැදිහත් වීමකින් තොරව නීති කඩ කරන අයට දඩ නියම කරන්නයි. ඒ නිසා නියමිත දිනට දත්ත ඇතුළත් කිරීම දැන් ආදායම් උපයනවා වගේම වැදගත් රාජකාරියක් වී තිබෙනවා.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.independent.co.uk/money/people-customs-hm-revenue-and-customs-aj-bell-b2912982.html