UK කුලී නිවාස සඳහා එන අලුත්ම නීතිය: Decent Homes Standard
UK රජය පුද්ගලික කුලී නිවාස සඳහා දැඩි නීති මාලාවක් ගෙන එයි. Awaab’s Law සහ 2035 ඉලක්ක කුලී වෙළඳපොළ වෙනස් කරන හැටි සරලව දැනගන්න.
UK කුලී නිවාස සඳහා එන අලුත්ම නීතිය: Decent Homes Standard
එක්සත් රාජධානියේ නිවාස, ප්රජා සහ පළාත් පාලන අමාත්යාංශය (MHCLG) විසින් කුලී නිවාස වෙළඳපොළට බලපාන තීරණාත්මක ප්රතිපත්ති ප්රකාශයක් නිකුත් කර තිබෙනවා. ඒ තමයි New Decent Homes Standard (DHS). සරලවම කිව්වොත්, මෙතෙක් කල් රජයේ නිවාස (Social Housing) සඳහා පමණක් තිබුණු දැඩි නීති රීති, දැන් පුද්ගලික කුලී නිවාස අංශයටත් (Private Rented Sector - PRS) අනිවාර්ය කර තිබෙනවා.
මෙය බැලූ බැල්මට නිවාස "නවීකරණය කිරීමක්" ලෙස පෙනුනත්, මෙහි ඇතුළාන්තය ඊට වඩා සංකීර්ණයි. විශේෂයෙන්ම ආරක්ෂාව සම්බන්ධ නීති වහාම ක්රියාත්මක වන අතර, විශාල අලුත්වැඩියාවන් සඳහා දීර්ඝ කාලයක් ලබා දී තිබීම මෙහි විශේෂත්වයක්.
ප්රධාන වෙනස්කම්: පැරණි නීති සහ නව ප්රමිතිය
මෙම නව ප්රතිසංස්කරණය මගින් 2006 වසරේ පටන් පැවති පැරණි නීති ඉවත් කර, සියලුම කුලී නිවාස සඳහා පොදු ප්රමිතියක් හඳුන්වා දී තිබෙනවා.
| අංගය | පැරණි නීති (Before) | නව ප්රමිතිය (After) |
|---|---|---|
| ප්රමාණය | අදාළ වූයේ Social Housing සඳහා පමණයි. පුද්ගලික නිවාස සඳහා තිබුණේ මූලික අනතුරු (Hazards) පද්ධතියක් පමණයි. | විශ්වීයයි (Universal). පුද්ගලික සහ රජයේ යන අංශ දෙකේම ඉඩම් හිමියන්ට එක ලෙස අදාළ වේ. |
| තෙතමනය සහ පුස් (Damp & Mould) | සාමාන්ය අනතුරක් ලෙස සැලකුණු අතර නීතිය ක්රියාත්මක වීම ඉතා මන්දගාමී විය. | Awaab’s Law. ඉතා දැඩි නීතියකි. පැමිණිල්ලක් ලැබී දින 14ක් ඇතුළත පරීක්ෂා කිරීමත්, දින 7ක් ඇතුළත අලුත්වැඩියා කිරීමත් අනිවාර්යයි. |
| පහසුකම් | වයස මත පදනම් විය (උදා: මුළුතැන්ගෙය වසර 20කට වඩා පැරණි නම් නුසුදුසුයි). | තත්ත්වය (Condition) මත පදනම් වේ. "වයස" යන සාධකය ඉවත් කර, ආරක්ෂාව සහ ක්රියාකාරීත්වය ගැන පමණක් බලයි. |
| උෂ්ණත්වය පාලනය | ක්රියාකරන හීටරයක් තිබීම ප්රමාණවත් විය. | Net Zero Aligned. බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව (EPC) අවම වශයෙන් Band C මට්ටමට ගෙන ඒම ඉලක්ක කරයි. |
උපායමාර්ගික වැදගත්කම: "2035 උගුල"
මෙම ප්රතිපත්තිය ඉතා දැඩි බව පෙනුනත්, බ්රේකින් නිව්ස්වල බොහෝ විට කියැවෙන්නේ නැති වැදගත් කරුණක් මෙහි සැඟවී තිබෙනවා. එනම්, මුළුතැන්ගෙවල් සහ නාන කාමර සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත්වැඩියා කිරීම වැනි "නවීකරණ" (Modernization) කටයුතු සම්පූර්ණ කිරීමට ඉඩම් හිමියන්ට 2035 වසර දක්වා කල් ලැබෙනවා.
මෙය ඔබට බලපාන්නේ කෙසේද?
- ඔබ කුලී නිවැසියෙක් (Renter) නම්: ඔබේ නිවසේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ඔබට වහාම ක්රියාත්මක විය හැකි බලයක් ලැබෙනවා. විශේෂයෙන් Awaab’s Law යටතේ, තෙතමනය හෝ පුස් වැනි සෞඛ්යයට අහිතකර තත්ත්වයන් මඟහරවා ගැනීමට ඉඩම් හිමියන්ට කල් දමන්න බැහැ. නමුත්, ලබන මාසයේම ඔබේ නිවසට අලුත්ම මුළුතැන්ගෙයක් ලැබෙයි කියලා බලාපොරොත්තු වෙන්න එපා. ඒ සඳහා ඔවුන්ට තව දශකයක කාලයක් තියෙනවා.
- ඔබ ඉඩම් හිමියෙක් (Landlord) වීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා නම්: "නිකන්ම ගෙයක් අරන් කුලියට දෙන" (Casual Landlord) යුගය දැන් අවසන් වෙමින් පවතින්නේ. 2035 ඉලක්කය දුර බව පෙනුනත්, Awaab’s Law නීතිය 2026 සිටම දැඩිව ක්රියාත්මක වෙනවා. ඒ නිසා ලාභයට පරණ ගෙවල් (Fixer-uppers) අරගෙන කුලියට දීම ලොකු අවදානමක්. තෙතමනය ඉවත් කිරීමට යන වියදම ඔබේ ලාභය ඉක්මවා යන්න පුළුවන්.
ජීවන වියදම සහ කුලී මිල ගණන්
ඉතිහාසය දෙස බලන විට, නීති රීතිවලට අනුකූල වීමට යන වියදම වැඩි වන විට, එම බර අවසානයේ පැටවෙන්නේ කුලී නිවැසියා මතයි.
- අවදානම: බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට (Insulation, Heat pumps) යන අධික වියදම නිසා සමහර ඉඩම් හිමියන් කුලී නිවාස වෙළඳපොළෙන් ඉවත් වීමට හෝ එම වියදම පියවා ගැනීමට කුලිය (Rent) වැඩි කිරීමට ඉඩ තියෙනවා.
- වාසිය: කෙසේ වෙතත්, නිවාසවල පරිවරණය (Insulation) දියුණු වීම නිසා දීර්ඝ කාලීනව කුලී නිවැසියන්ගේ විදුලි සහ ගෑස් බිල්පත් (Energy bills) අඩුවනු ඇති.
- උපදෙස: ඔබ අලුතින් ගෙයක් කුලියට ගන්නවා නම් හෝ ගිවිසුම අලුත් කරනවා නම්, නිවසේ EPC Rating එක පරීක්ෂා කරන්න. එය D හෝ E මට්ටමේ තියෙනවා නම්, ඉදිරියේදී අලුත්වැඩියා කටයුතු නිසා බාධා වීම් හෝ කුලිය වැඩි වීම් බලාපොරොත්තු වෙන්න.
වෙළඳපොළ ප්රවණතාවය: කුලී නිවාස ව්යාපාරයක් වෙයි
මෙම ප්රතිපත්තිය හරහා කුඩා පරිමාණයේ ඉඩම් හිමියන් (Amateur buy-to-let landlords) වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කිරීමේ වක්ර උත්සාහයක් පෙනෙන්නට තිබෙනවා. පුද්ගලික නිවාස සඳහාත් රජයේ නිවාසවලට සමාන නීති පැනවීම මගින්, රජය නිවාස දෙස බලන්නේ "ආයෝජන භාණ්ඩයක්" ලෙස නොව, ජලය හෝ විදුලිය වැනි "නියාමනය කළ යුතු සේවාවක්" (Regulated Utility) ලෙසයි.
මේ නිසා ඉදිරියේදී කුඩා ඉඩම් හිමියන් වෙනුවට, ජර්මනියේ මෙන් විශාල සමාගම් විසින් පාලනය කරන (Corporate-dominated) කුලී නිවාස වෙළඳපොළක් එක්සත් රාජධානිය තුළ නිර්මාණය වීමට ඉඩ තිබෙනවා.
ඊළඟ පියවර
- කුලී නිවැසියන්: ඔබේ නිවසේ දැන්ම තෙතමනය හෝ පුස් තිබේදැයි පරීක්ෂා කරන්න. තිබේ නම් ඒවා ඡායාරූප ගෙන තබා ගන්න. ඉතා ඉක්මනින් නීතිය හරහාම ඒවා අලුත්වැඩියා කරවා ගැනීමට ඔබට බලය ලැබෙනු ඇත.
- ඉඩම් හිමියන්: ඔබේ නිවසේ බලශක්ති සහතිකය (EPC) පරීක්ෂා කරන්න. එය Band C වලට වඩා පහළින් නම්, අවසන් මොහොතේ කලබල නොවී (Panic premium), දැන්ම සිටම අලුත්වැඩියාවන් සඳහා මුදල් වෙන් කරන්න පටන් ගන්න.