2026 මැයි සිට UK කුලී නිවාස නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙයි

2026 මැයි සිට UK කුලී නිවාස නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙයි

එක්සත් රාජධානියේ පෞද්ගලික කුලී නිවාස ක්ෂේත්‍රය (Private Rented Sector) වසර 30කට පසු මුහුණ දෙන දැවැන්තම ව්‍යුහාත්මක වෙනස දැන් තහවුරු වී තිබෙනවා. රජය නිකුත් කළ නවතම මාර්ගෝපදේශයට අනුව, Renters’ Rights Act 2025 පනත යටතේ ක්‍රියාත්මක වන තීරණාත්මක නීති රෙගුලාසි 2026 මැයි මාසයේ සිට නිල වශයෙන් බලාත්මක වීමට නියමිතයි.

මෙහි වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන කාරණය වන්නේ Section 21 හෙවත් "හේතු දැක්වීමකින් තොරව නිවසින් ඉවත් කිරීමේ" (No-fault evictions) ක්‍රමවේදය අහෝසි වීමයි. මෙම වෙනසත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍යයේ වෙසෙන කුලී නිවැසියන් (Tenants) මෙන්ම නිවාස හිමියන්ද (Landlords) නව නීතිමය රාමුවකට අනුගත වීම අනිවාර්ය වනවා.

කුමක්ද මේ සිදුවන වෙනස?

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණයේ මූලික අරමුණ වන්නේ කුලී ගිවිසුම් ක්‍රමවේදය සරල කිරීමයි. දැනට බහුලව පවතින මාස 6ක් හෝ 12ක් වැනි ස්ථාවර කාලීන ගිවිසුම් (Fixed term AST) වෙනුවට, ඉදිරියේදී ක්‍රියාත්මක වන්නේ මාසිකව අලුත් වන තනි ක්‍රමවේදයක් (Periodic tenancies) පමණයි.

• Section 21 අහෝසි වීම: 2026 මැයි මාසයෙන් පසු ඉඩම් හිමියන්ට නිශ්චිත හේතුවක් නොදක්වා කුලී නිවැසියන් ඉවත් කිරීමට නීතියෙන් ඉඩක් ලැබෙන්නේ නැහැ.
• Section 8 වෙත මාරු වීම: නිවැසියන් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය නම්, ඉඩම් හිමියන් Section 8 නීතිය යටතේ අධිකරණය හමුවේ කරුණු තහවුරු කළ යුතුයි. නිවස විකිණීම, තමන් නැවත පදිංචියට පැමිණීම හෝ කුලී නිවැසියන්ගේ විෂමාචාර (Anti-social behaviour) වැනි නීත්‍යානුකූල හේතුවක් මෙහිදී අනිවාර්ය වනවා.
• නම්‍යශීලී ගිවිසුම්: සියලුම කුලී ගිවිසුම් මාසික පදනමින් (Month-by-month) ක්‍රියාත්මක වන අතර, කුලී නිවැසියන්ට මාස දෙකක දැනුම් දීමකින් (Notice) ගිවිසුම අවසන් කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා.

ක්‍රියාත්මක වන කාලරාමුව (Roadmap)

වෙළඳපොළට එකවර කම්පනයක් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා රජය අදියර කිහිපයකින් මෙය ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර තිබෙනවා.

1. සංක්‍රාන්ති කාලය (දැන් සිට 2026 මැයි දක්වා) දැනට පවතින ස්ථාවර කාලීන ගිවිසුම් (Fixed-term contracts) ඒවා කල් ඉකුත් වන තුරු වලංගුයි. කෙසේ වෙතත්, ඉඩම් හිමියන් මේ කාලය තුළ තමන්ගේ දේපළවල ගෑස්, විදුලිය සහ EPC වැනි ආරක්ෂක සහතික යාවත්කාලීන කර ගැනීම අතිශයින් වැදගත්. යම් හෙයකින් මෙම සහතික නිසි පරිදි නොතිබුණොත්, අනාගතයේදී Section 8 යටතේ නඩු පැවරීම අභියෝගාත්මක විය හැකියි.

2. 2026 මැයි නීතිය බලාත්මක වීම මෙම දිනයෙන් පසු අත්සන් කරන ඕනෑම නව ගිවිසුමක් ස්වයංක්‍රීයවම නව නීතියට යටත් වනවා. ඒ වගේම දැනට පවතින කාලීන ගිවිසුම් (Periodic tenancies) නව ව්‍යුහයට පරිවර්තනය වීමේ ක්‍රියාවලියද මෙතැන් සිට ඇරඹෙනු ඇති.

3. අනුකූලතාවය (Compliance) නව නීතිය යටතේ නිවසක් විකිණීම සඳහා කුලී නිවැසියෙකු ඉවත් කළහොත්, ඉන් පසු මාස 12ක් යනතුරු එම නිවස නැවත කුලියට දීම තහනම් කිරීම වැනි කොන්දේසි පැනවීමටද යෝජනා වී තිබෙනවා. මෙය පද්ධතිය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම වැළැක්වීමේ පියවරක්.

වාසි සහ අවාසි: දෙපැත්තටම බලපාන්නේ කෙසේද?

මෙම නීතිය කුලී නිවැසියන්ගේ ජයග්‍රහණයක් ලෙස පෙනුනත්, වෙළඳපොළ විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සංකීර්ණ ගැටලු කිහිපයක් මතු වනවා.

කුලී නිවැසියන්ගේ පැත්තෙන් (Stability vs Cost)

• වාසිය: පවුල්වලට සහ දරුවන්ට අනවශ්‍ය බියකින් තොරව ස්ථාවරව ජීවත් වීමට (Security of tenure) හැකියාව ලැබීම ප්‍රධානතම වාසියයි.
• අවදානම: ඉඩම් හිමියන්ට නිවැසියන් ඉවත් කිරීම අපහසු වන විට, ඔවුන් මුලදීම දැඩි කොන්දේසි පැනවීමට ඉඩ තිබෙනවා. ඉහළ ආදායම් වාර්තා, දැඩි Credit checks සහ ඉහළ කුලී මුදල් ඉල්ලීම හරහා නිවසක් ලබා ගැනීම තරමක් අපහසු විය හැකියි.

ඉඩම් හිමියන්ගේ පැත්තෙන් (Asset Control)

• වාසිය: කුලී නොගෙවන හෝ කරදරකාරී නිවැසියන්ට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගැනීමට ශක්තිමත් නීතිමය රාමුවක් (Strengthened Section 8) ලැබීම.
• අවදානම: කුලී නිවැසියන් සිටින නිවසක් විකිණීම පෙරට වඩා සංකීර්ණ හා කල් ගතවන ක්‍රියාවලියක් බවට පත් විය හැකියි. මෙය කුඩා පරිමාණයේ ඉඩම් හිමියන් අධෛර්යමත් කිරීමට හේතු විය හැකි බවට මත පළ වනවා.

වාර්තාවේ කතා නොකරන ගැටලු

නව සැලැස්ම "කවදාද" යන්න පැහැදිලි කළත් "කෙසේද" යන්න ගැන සමහර තැන්වල අපැහැදිලියි.

• අධිකරණ තදබදය: Section 8 නඩු සංඛ්‍යාව ඉහළ යාමත් සමඟ දැනටමත් කාර්යබහුල වී ඇති ප්‍රාදේශීය උසාවි (County courts) එයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද යන්න ගැන පැහැදිලි සැලැස්මක් නැහැ. නඩු ප්‍රමාද වීම හරහා ඉඩම් හිමියන් මෙන්ම නිවැසියන්ද අපහසුතාවයට පත් විය හැකියි.
• ශිෂ්‍ය ගැටලුව: විශ්වවිද්‍යාල ශිෂ්‍යයන් ඉලක්ක කරගත් නිවාස (Student housing) සඳහා මෙම මාසික ක්‍රමය ගැලපෙන්නේ කෙසේද යන්න ගැටලු සහගතයි. විශ්වවිද්‍යාල පෙන්වා දෙන්නේ මෙය සිසුන්ට ලබා ගත හැකි නිවාස ප්‍රමාණය අඩු කිරීමට හේතු විය හැකි බවයි.

SiBuzz පාඨකයන්ට වැදගත් පණිවිඩයක්: ඉදිරි කාලය තුළ කුලී නිවැසියන් ලෙස ඔබගේ කුලී ගෙවීම් වාර්තා (Payment history) ඉතා පිරිසිදුව තබා ගැනීම අනාගතයේදී නිවසක් සොයා ගැනීමේදී තීරණාත්මක සාධකයක් වනු ඇති. ඒ වගේම ඔබ නිවාස හිමියෙක් නම්, මෙය හුදෙක් අමතර ආදායමක් ලෙස නොසිතා, සක්‍රීයව දේපළ කළමනාකරණය කිරීමටත්, 2026 මැයි මාසයට පෙර අවශ්‍ය ලියකියවිලි යාවත්කාලීන කර ගැනීමටත් වග බලා ගන්න.

මූලාශ්‍රය (Source): https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6915beb8bc34c86ce4e6e730/Implementing_Renters_Rights_Act_2025_-_roadmap.pdf