NHS ස්වයං රැකියාලාභීන්ට Enhanced DBS ගැනීමේ නව ක්රමවේදය
එක්සත් රාජධානියේ ස්වයං රැකියාවල නියුතු අයට දැන් තනිවම Enhanced DBS සහතික ලබාගැනීමේ අවස්ථාව උදා වී තිබේ.
NHS ස්වයං රැකියාලාභීන්ට Enhanced DBS ගැනීමේ නව ක්රමවේදය
එක්සත් රාජධානියේ සෞඛ්ය සහ අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ ස්වයං රැකියාවල (Self-employed) නියුතු වෘත්තිකයින්ට ඉතා වැදගත් වන නීතිමය වෙනස්කමක් පසුගියදා සිදුවුණා. 2026 ජනවාරි 21 වැනිදා සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි, ආයතනික සේවාදායකයෙකු යටතේ සේවය නොකරන ස්වාධීන කොන්ත්රාත්කරුවන්ට (Independent contractors) - එනම් පුද්ගලික හෙද සේවකයින් (Private Carers) සහ Locum Therapists වැනි අයට - තනිවම Enhanced DBS (Disclosure and Barring Service) සහතික සඳහා අයදුම් කිරීමට අවස්ථාව හිමිවී තිබෙනවා.
මෙතෙක් කල් පැවති නීතිමය රාමුවට අනුව, ස්වයං රැකියාවල නියුතු අයට ලබාගත හැකි වූයේ Basic DBS සහතිකය පමණයි. Enhanced සහතිකයක් නිකුත් කිරීමට නම් එය ඉල්ලා සිටින 'සේවාදායක ආයතනයක්' (Employer) අනිවාර්ය වුණා. මේ නිසා පුද්ගලික මට්ටමෙන් සේවය සපයන බොහෝ දෙනෙකුට Recruitment Agencies හරහා යාමට සිදුවීමෙන් ඔවුන්ගේ ආදායමෙන් කොටසක් අහිමි වුණා. නමුත් නව ක්රමවේදය යටතේ ලියාපදිංචි Umbrella Bodies හරහා මෙම බාධාව ඉවත් කර තිබෙනවා.
පැරණි ක්රමය සහ නව වෙනස
මෙම වෙනස මූලික වශයෙන් ආරක්ෂක ප්රමිතීන්ගේ වෙනසක් නොව, අයදුම් කිරීමට ඇති සුදුසුකම් (Eligibility pathways) පුළුල් කිරීමක්.
- පෙර තත්ත්වය: ස්වාධීනව වැඩ කරන භෞත චිකිත්සකවරයෙකුට හෝ පුද්ගලික උපකාරක පන්ති ගුරුවරයෙකුට තමන් වෙනුවෙන් ලබාගත හැකි වූයේ වැරදි වාර්තා (Convictions) පමණක් පෙන්වන Basic DBS එකක් පමණයි. යම් පවුලක් තම දරුවා හෝ වැඩිහිටියෙකු බලාගැනීම සඳහා Enhanced DBS සහතිකයක් ඉල්ලා සිටියත්, නීතිමය ප්රතිපාදන නොමැති නිසා එය ලබාදීමට ස්වාධීන සේවකයාට හැකියාවක් තිබුණේ නැහැ.
- නව ක්රමවේදය (Umbrella Route): දැන් ස්වයං රැකියාලාභීන්ට රජයේ ලියාපදිංචි Umbrella Body ආයතනයක් හරහා Enhanced හෝ Barred List check සඳහා අයදුම් කළ හැකියි. මෙහිදී අදාළ Umbrella ආයතනය විසින් අයදුම්කරුගේ කාර්යභාරය (උදාහරණයක් ලෙස ළමුන් හෝ අවදානමට ලක්විය හැකි වැඩිහිටියන් සමඟ වැඩ කිරීම) පරීක්ෂා කර සුදුසුකම් තහවුරු කරගනු ලබනවා.
ස්වාධීන වෘත්තිකයින්ට ඇති වාසි සහ අවාසි
මෙය විශේෂයෙන්ම ශ්රී ලාංකික ප්රජාව අතර සිටින පුද්ගලික හෙද සේවකයින් සහ උපදේශකයින්ට (Consultants) වැදගත් පියවරක්.
වාසි: මෙය ඔබේ විශ්වාසනීයත්වය 'ප්රජාතන්ත්රවාදී' කිරීමක් ලෙස හඳුන්වන්න පුළුවන්. වලංගු Enhanced DBS සහතිකයක් ලබාගැනීම සඳහා තවදුරටත් ඒජන්සියකට විශාල මුදලක් ගෙවීමට අවශ්ය නැහැ. ඔබේ සුදුසුකම් සහ අනුකූලතා (Compliance) ඔබ සතුවම තබාගැනීමෙන්, අවදානම් ගැනීමට අකමැති පුද්ගලික සේවාදායකයින් (Private clients) අතර ඔබේ ඉල්ලුම වැඩි කරගන්න පුළුවන්.
අවදානම: පරිපාලනමය බර සහ වියදම් දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඔබේ කර මතට වැටෙනවා. මීට පෙර ඒජන්සි මගින් සිදුකළ වාර්තා අලුත් කිරීම් සහ නීතිමය යාවත්කාලීන කිරීම් දැන් ඔබ විසින්ම කළමනාකරණය කරගත යුතුයි. මීට අමතරව DBS ගාස්තුවට අමතරව Umbrella Body එකට ගෙවන පරිපාලන ගාස්තුවද ඔබ දැරිය යුතු වෙනවා.
ක්රියාත්මක වන ආකාරය
ඔබ ස්වයං රැකියාවක නියුතු නම් සහ Enhanced DBS එකක් අවශ්ය නම්, ක්රියාවලිය පහත පරිදියි:
- සුදුසුකම් පරීක්ෂාව: ඔබේ රැකියාව Enhanced check එකක් සඳහා නීත්යානුකූලව සුදුසු දැයි ස්වයං තක්සේරුවක් කරන්න.
- Umbrella Body එකක් තෝරාගැනීම: ඔබට කෙලින්ම DBS ආයතනයට අයදුම් කළ නොහැක. Gov.uk වෙබ් අඩවියේ ඇති ලියාපදිංචි Umbrella Body එකක් හරහා මෙය සිදුකළ යුතුයි.
- අනන්යතාව තහවුරු කිරීම: ඩිජිටල් ID සේවාවන් හරහා හෝ පුද්ගලිකව ලියකියවිලි ඉදිරිපත් කළ හැකියි.
- සහතික කිරීම: සහතිකය ලැබුණු වහාම DBS Update Service සඳහා ලියාපදිංචි වීම ඉතා වැදගත්. එමගින් ඔබේ සහතිකය සෑම වසරකම අලුත් කරගැනීමේ පහසුව ලැබෙනවා.
සැඟවුණු පිරිවැය සහ වගකීම්
මෙම ක්රමය ආරක්ෂක හිඩැස් වැසීමක් ලෙස පෙනුනත්, විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය රජයේ අත්යවශ්ය ආරක්ෂක පරීක්ෂණ "වාණිජකරණයට" (Monetization of compliance) ලක් කිරීමක් බවයි. වාණිජමය අරමුණු ඇති Umbrella Bodies හරහා යාමට බලකිරීම මගින් අමතර වියදමක් දැරීමට සිදුවෙනවා.
එමෙන්ම, යම් හෙයකින් නීත්යානුකූලව සුදුසු නොවන රැකියාවක් සඳහා Enhanced DBS ඉල්ලුම් කළහොත්, Police Act 1997 යටතේ වරදකරුවෙකු වීමේ අවදානමක්ද පවතිනවා. මේ නිසා තමන්ගේ සුදුසුකම් ගැන නිවැරදි අවබෝධයක් තිබීම අත්යවශ්යයි.
කෙටියෙන් කියනවා නම්, එක්සත් රාජධානියේ රජය දැන් "Gig Economy" හෙවත් ස්වාධීන රැකියා ක්ෂේත්රයද විධිමත් ආයතනික රාමුවකට ගෙන එමින් පවතිනවා. තමන්ගේම ස්වාමියා (Be your own boss) වීමට අවස්ථාව තිබුණත්, ඊට අදාළ ආයතනික වගකීම් සහ වියදම් දැරීමටත් දැන් සූදානම් විය යුතුයි.
මූලාශ්රය (Source): https://www.nhsemployers.org/articles/impacts-changes-uk-immigration-policy