බ්රිතාන්යයේ විදුලි පද්ධතිය අලුත් කරන ඩිජිටල් විප්ලවය 2026 දී
බ්රිතාන්යයේ විදුලි පද්ධතිය 2026 දී සම්පූර්ණයෙන්ම ඩිජිටල්කරණය වෙයි. සෑම විනාඩි 30කට වරක්ම දත්ත යාවත්කාලීන වන MHHS ක්රමය හරහා ඔබේ විදුලි බිල අඩු කරගන්න පුළුවන්ද? තාක්ෂණික සහ ආර්ථික බලපෑම මෙන්න.
බ්රිතාන්යයේ විදුලි පද්ධතිය අලුත් කරන ඩිජිටල් විප්ලවය 2026 දී
බ්රිතාන්යයේ බලශක්ති ක්ෂේත්රය පෞද්ගලීකරණයෙන් පසුව සිදුවන විශාලතම ව්යුහාත්මක වෙනසට (Structural Overhaul) දැන් මග පාදා තිබෙනවා. මහා බ්රිතාන්යයේ විදුලි වෙළඳපොළේ තුලනය සහ පියවීම් (Balancing and Settlement Code) කළමනාකරණය කරන Elexon ආයතනය තහවුරු කර ඇත්තේ, එරට විදුලි පද්ධතිය Market-wide Half-Hourly Settlement (MHHS) ක්රියාවලියට මාරු වීමට අවශ්ය මෙහෙයුම් සුදානම සම්පූර්ණ කර ඇති බවයි. 2026 දී ක්රියාත්මක වීමට නියමිත මෙම ව්යාපෘතිය හුදෙක් නීතිමය යාවත්කාලීන කිරීමක් පමණක් නොවේ.
විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ඉංජිනේරු, තාක්ෂණ සහ ව්යාපාරික ක්ෂේත්රවල නියුතු වෘත්තිකයන්ට මෙය ඉදිරි දශකයේ යටිතල පහසුකම් ආයෝජන සහ රැකියා වෙළඳපොළේ දිශානතිය පෙන්නුම් කරන ප්රබල සංඥාවක්.
ඉංජිනේරුමය අභියෝගය: ඇනලොග් සිට ඇල්ගොරිතම වෙත
මෙහි මූලික තාක්ෂණික අභියෝගය රඳා පවතින්නේ Data Volume හෙවත් දත්ත පරිමාව මතයි. ඓතිහාසිකව එක්සත් රාජධානියේ විදුලි වෙළඳපොළ සැපයුම්කරුවන් සහ උත්පාදකයන් අතර ගනුදෙනු පියවූයේ (Settled) ඇස්තමේන්තු සහ සාමාන්ය පාරිභෝගික රටාවන් (Profiles) පදනම් කරගෙනයි. බොහෝ නිවෙස්වල මීටර කියවීම මාසිකව හෝ කාර්තුවකට වරක් සිදු වූ අතර, අතරමැදි කාලයේ භාවිතය බොහෝ විට අනුමාන කිරීමක් පමණයි සිදුවුණේ.
නමුත් MHHS හරහා මුළු වෙළඳපොළම සෑම විනාඩි 30කට වරක්ම වාර්තා වන සැබෑ දත්ත (Actual Data) මත පදනම් වූ ක්රමයකට මාරු වෙනවා. මෙය වසරකට ලැබෙන දත්ත කියවීම් මිලියන ගණනක සිට දිනකට බිලියන ගණනක් දක්වා ඝාතීය ලෙස ඉහළ නැංවීමක්. මෙහි සැබෑ ඉංජිනේරු ජයග්රහණය වන්නේ දත්ත රැස් කිරීම පමණක් නොව, එම දත්ත Low-latency processing, validation සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කරමින් හැසිරවීමයි. ජාලයේ ස්ථාවරත්වයට හානියක් නොවන පරිදි විචල්ය වන විදුලි ඉල්ලුම කළමනාකරණය කිරීමට Cloud-native architecture එකක් මේ සඳහා අත්යවශ්ය වෙනවා.
"Flexibility Economy" සහ ඔබේ මුදල් පසුම්බිය
ඉහළ ජීවන වියදමක් සහිත වටපිටාවක අයවැය කළමනාකරණය කරන කුටුම්භ සඳහා, මෙම වෙනස හරහා "Time-of-Use" බිල්පත් ක්රමවේදය වඩාත් ප්රචලිත වනු ඇත.
- අවස්ථාව: රෙදි සෝදන යන්ත්ර ක්රියාත්මක කිරීම හෝ EV (විදුලි වාහන) ආරෝපණය කිරීම වැනි දේ විදුලි ඉල්ලුම අඩු වේලාවන්වලට (Off-peak hours) මාරු කළ හැකි පාරිභෝගිකයින්ට තම විදුලි බිල සැළකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගැනීමේ අවස්ථාව හිමිවෙනවා.
- අවදානම: අනෙක් අතට, දැඩි සේවා මුර (Rigid working hours) හෝ සෞඛ්ය අවශ්යතා නිසා තම විදුලි භාවිතය වෙනස් කළ නොහැකි පවුල්වලට වැඩි මිලක් ගෙවීමට සිදුවිය හැකියි. විශේෂයෙන්ම අක්රමවත් සේවා මුරවල (Irregular shifts) රැකියා කරන සංක්රමණික පවුල්වලට "Peak pricing" හෙවත් අධික ඉල්ලුමක් ඇති වේලාවන්හිදී අය කරන දඩ මුදල් මගහරවා ගැනීමට මෙම නව ගාස්තු ක්රමවේදයන් ගැන අවබෝධය ඉතා වැදගත්.
ක්රියාවලිය වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද?
"Settlement" කියන්නේ සැපයුම්කරුවන් මිලදී ගන්නා විදුලිය සහ ඔවුන්ගේ පාරිභෝගිකයින් සැබවින්ම භාවිතා කරන විදුලිය අතර ගැලපීම සිදු කරන ක්රියාවලියයි.
- පරණ මොඩලය: සැපයුම්කරුවන් බලශක්තිය මිලදී ගත්තේ මිනිසුන් විදුලිය පාවිච්චි කරන වෙලාව ගැන කෙරෙන "අනුමාන" (Profiles) මතයි. මෙහි වෙනස්කම් ගැලපීම සිදුවුණේ සති හෝ මාස ගණනකට පසුවයි.
- නව MHHS මොඩලය: Smart meters මගින් සෑම පැය භාගයකට වරක්ම භාවිත දත්ත යවනු ලබනවා. Settlement ක්රියාවලිය ඉතා වේගයෙන් සහ නිවැරදිව සිදුවෙනවා. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය (සුළං/සූර්ය) බහුලව ඇති විට අඩු මිල ගණන් ලබා දීමට මෙය සැපයුම්කරුවන්ව දිරිමත් කරනවා.
අවදානම් සහ අනාගතය
කාර්යක්ෂමතාව පැහැදිලි වුවත්, මෙම වෙනස උපායමාර්ගික අවදානම්වලින් තොර නැහැ.
- Privacy ගැටළු: සෑම පැය භාගයකට වරක්ම දත්ත ලබා ගැනීම හරහා නිවෙස් හිස්ව පවතින වේලාවන් වැනි පෞද්ගලික තොරතුරු හෙළි විය හැකි බවට විවේචන එල්ල වී තිබෙනවා. Encryption සහ Data governance අනිවාර්ය වුවත්, මහජන විශ්වාසය තවමත් පවතින්නේ අවිනිශ්චිත මට්ටමකයි.
- පිරිවැය: යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීමට පවුම් බිලියන ගණනක් වැය වෙනවා. අවසාන ඉලක්කය ලාභදායී බලශක්තිය වුවත්, මූලික පිරිවැය පාරිභෝගික බිල්පත් හරහා අය කර ගැනීමට ඉඩ තිබෙනවා.
- System Fragility: ස්ථිතික දත්තවල සිට Real-time data වෙත මාරු වීම හරහා Cyber vulnerability අවදානම වැඩි වෙනවා. මධ්යම පද්ධතියේ සිදුවන කුඩා මෘදුකාංග දෝෂයක් වුවත් වෙළඳපොළ මිල ගණන්වලට විශාල බලපෑමක් ඇති කළ හැකියි.
දියුණු ආර්ථිකයන් දැන් නව බලාගාර ඉදිකිරීම වෙනුවට පවතින සම්පත් Data භාවිතයෙන් ප්රශස්ත කිරීමේ (Optimizing) "Smart Infrastructure" ප්රවණතාවයට යොමු වී තිබෙනවා. වෘත්තිකයන්ට මෙය සිවිල් සහ යාන්ත්රික ඉංජිනේරු විද්යාවේ සිට Systems integration සහ Data science වෙත මාරු වීමට හොඳ ඉඟියක්.
කෙසේ වෙතත්, කුඩා බලශක්ති සැපයුම්කරුවන් මෙම ක්රමයට අනිවාර්යයෙන්ම මාරු විය යුතු කාලරාමුව තවම ස්ථිර නැහැ. ඒ වගේම, මෙම Smart consumption ක්රියාවලියට දායක විය නොහැකි "Energy-poor" පාරිභෝගිකයින්ව Ofgem ආයතනය විසින් ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද යන්න තවමත් අපැහැදිලියි.
මූලාශ්රය (Source): https://www.energylivenews.com/2026/01/22/elexon-says-its-ready-to-oversee-half-hourly-revolution/