ඩයිනෝසෝර යුගය නිමා කළ 'නොපෙනෙන' ආවාටය

ඩයිනෝසෝර යුගය නිමා කළ 'නොපෙනෙන' ආවාටය

වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ පෘථිවියේ අඳුරුතම දිනය පිළිබඳ සාක්ෂි අප ඇස් ඉදිරිපිටම සැඟවී තිබුණි. ඩයිනෝසෝරයන් මිහිපිටින් අතුගා දැමූ කිලෝමීටර් 150ක් පුළුල් "Chicxulub" ආවාටය අදටත් මෙක්සිකෝවේ යුකැටන් අර්ධද්වීපයට (Yucatán Peninsula) යට වී පවතී. චිත්‍රපටවල පෙන්වන ආකාරයේ අභ්‍යවකාශයට පෙනෙන විශාල ආවාටයක් වෙනුවට, මෙය පොළොව යට සැඟවුණු භූ විද්‍යාත්මක සැකැස්මකි.

නමුත් 2025 වසරේ ජනවාරි මාසයේ නිකුත් වූ නවතම පර්යේෂණ වාර්තා මඟින් මෙම මහා විනාශය ගැන අප මෙතෙක් දැරූ මතය අභියෝගයට ලක් කර තිබේ.

ආවාටය සොයාගත්තේ කෙසේද?

මෙය සංචාරකයින්ට දැකබලා ගත හැකි ස්ථානයක් නොවේ. එහි මධ්‍ය ලක්ෂ්‍යය පිහිටා ඇත්තේ මෙක්සිකෝවේ 'Chicxulub Puerto' නගරය ආසන්නයේ මුහුදත් ගොඩබිමත් අතරය.

• අහඹු සොයාගැනීමක්: මෙය සොයාගත්තේ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් නොවේ. 1978 දී ග්ලෙන් පෙන්ෆීල්ඩ් ඇතුළු ඛනිජ තෙල් ගවේෂකයින් පිරිසක් චුම්බක ක්ෂේත්‍රයේ වෙනස්කම් (Magnetic anomalies) නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් මෙය හඳුනා ගත්තේය.
• විශාලත්වය: පොළොවට කඩා වැටුණු ඇස්ටරොයිඩය (Asteroid) කිලෝමීටර් 10-15ත් අතර පළලකින් යුක්ත විය. එහි බලය පරමාණු බෝම්බ බිලියන ගණනක බලයට සමාන යැයි ගණන් බලා ඇත.
• සාක්ෂිය: 1980 ගණන්වලදී ලොව පුරා පස් ස්ථරයකින් හමු වූ "ඉරිඩියම්" (Iridium - අභ්‍යවකාශයේ බහුල නමුත් පෘථිවියේ දුර්ලභ ලෝහයක්) මගින් මෙම ඝට්ටනය තහවුරු විය.

2025 නව සොයාගැනීම: වරදකරු කවුද?

විද්‍යාව යනු නිතර වෙනස් වන විෂයකි. මෙතෙක් විශ්වාස කළේ ඇස්ටරොයිඩය ගැටීමෙන් ඇති වූ සල්ෆර් (Sulfur) වායු ධාරා නිසා පෘථිවිය දශක ගණනාවක් පුරා දැඩි ශීත කාලයකට (Impact winter) මුහුණ දුන් බවයි. නමුත් 2025 ජනවාරි පර්යේෂණවලට අනුව:

1. පෙර සිතුවාට වඩා පස් ගුණයක් අඩුවෙන් සල්ෆර් නිකුත් වී ඇත.
2. සැබෑ වරදකරු "සිලිකේට් දූවිලි" (Fine silicate dust) බව දැන් තහවුරු වී ඇත. පාෂාණ කුඩු වී සෑදුණු මෙම සියුම් දූවිලි වසර දෙකක් පමණ යනතුරු හිරු එළිය අවහිර කරමින් ප්‍රභාසංස්ලේෂණය (Photosynthesis) නැවැත්වූ අතර, ගෝලීය ආහාර ජාලය කඩා වැටීමට එය ප්‍රධාන හේතුව විය.

Data Insight: මෙම නව සොයාගැනීම දත්ත විශ්ලේෂණයේ වැදගත්කම කියාපායි. පවතින "සම්මතය" (Consensus) යනු ඒ මොහොතේ අප සතු හොඳම දත්ත පමණක් බව වෘත්තිකයින් වටහා ගත යුතුය.

2024 අගෝස්තු මාසයේ පළ වූ නවතම ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණයකින් තහවුරු වූ පරිදි, මෙම ඇස්ටරොයිඩය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ පිටත කෙළවරේ (බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගෙන් එහා) සිට පැමිණි දුර්ලභ වර්ගයේ එකකි (Carbonaceous chondrite). ලන්ඩනයේ පිහිටි Natural History Museum හි විද්‍යාඥයින් ද මෙම සොයාගැනීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දී ඇති අතර, මෙවැනි පර්යේෂණ සඳහා එක්සත් රාජධානියේ දායකත්වය ද අමතක කළ නොහැක.

ගිනි කඳු න්‍යාය (The Volcano Theory)

කෙසේ වෙතත්, සියල්ලටම හේතුව ඇස්ටරොයිඩයම පමණක්ද? සමහර විද්‍යාඥයින් තර්ක කරන්නේ නූතන ඉන්දියාවේ පිහිටි යෝධ ගිනි කඳු පන්තියක් වන Deccan Traps හි පිපිරීම් නිසා ඊට පෙර සිටම පෘථිවියේ දේශගුණය අස්ථාවර වී තිබූ බවයි. "Press-pulse" න්‍යායට අනුව ගිනි කඳු මගින් ජීවය දුර්වල කළ අතර, ඇස්ටරොයිඩය මගින් එය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමීය.

නොපෙනෙන දේ දකින්නේ කෙසේද?

කිලෝමීටරයක් යට ඇති ආවාටයක් විද්‍යාඥයින් සිතියම්ගත කරන්නේ කෙසේද?

1. Gravity Anomalies: ඝට්ටනය නිසා පොළොවේ ගැඹුරු පාෂාණ ඉහළට එසවී ඇති අතර, එම ස්ථානවල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයේ සියුම් වෙනස්කම් සංවේදක මගින් හඳුනා ගනී.
2. Cenotes (සෙනෝට්): මෙක්සිකෝවේ පිහිටි ස්වභාවික හුණුගල් වලවල් (Sinkholes) ආවාටයේ මායිම දිගේ පිහිටා තිබීම භූ විද්‍යාත්මක සාක්ෂියකි.

ඩයිනෝසෝරයන් විනාශ වුවද, මෙම ආවාටය තුළම වසර 700,000කට පසු ක්ෂුද්‍ර ජීවී පද්ධතියක් (Microbial life) සාර්ථකව ගොඩනැගුණු බව අප්‍රේල් මාසයේ අධ්‍යයන මගින් පෙන්වා දී ඇත. විනාශයකින් පසුව වුවද නැවත නැගී සිටීමට සොබාදහමට ඇති හැකියාව එයින් පසක් කරයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.msn.com/en-in/news/techandscience/where-is-the-crater-that-made-dinosaurs-extinct/ar-AA1T6UQI