2026 ඩිජිටල් ආර්ථිකය: මුදල් භාවිතය සීමා කරන ජනපති සැලැස්ම

2026 ඩිජිටල් ආර්ථිකය: මුදල් භාවිතය සීමා කරන ජනපති සැලැස්ම

ශ්‍රී ලංකාව දැන් අර්බුද කළමනාකරණයේ සිට දීර්ඝකාලීන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ වෙත ගමන් කරමින් සිටින බව පැහැදිලියි. මෙහි මූලික එන්ජිම බවට පත්වෙමින් තිබෙන්නේ 'Digital Public Infrastructure (DPI)' හෙවත් ඩිජිටල් රාජ්‍ය යටිතල පහසුකම් පද්ධතියයි. ඉන්දියාව සහ එස්තෝනියාව වැනි රටවල් සාර්ථකව අත්හදා බැලූ ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත් සහ මුදල් රහිත ගෙවීම් ක්‍රම (Cashless payments) දැන් ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයේ අවිධිමත් අංශ විධිමත් කිරීම සඳහා ප්‍රධාන අවියක් ලෙස භාවිතා කිරීමට සැරසෙයි.

ජනවාරි 20 වනදා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් අවසන් වූ ඉහළ පෙළේ සමාලෝචනයකින් පසුව, 2026 වසර සඳහා රජයේ ඩිජිටල් ගමන් මග තවදුරටත් පැහැදිලි කෙරුණා. 2030 ජාතික ඩිජිටල් ආර්ථික උපායමාර්ගය ප්‍රධාන ඉලක්කය වුවත්, 2026 වසරේදී පහත සඳහන් අංශ තුන කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කිරීමට තීරණය කර තිබෙනවා.

1. මුදල් භාවිතය අවම කිරීම (Cashless Economy) රාජ්‍ය ආයතන සහ ගෙවීම් පද්ධති ඩිජිටල්කරණය කිරීම වේගවත් කිරීමට රජය තීරණය කර තිබෙනවා. මෙය හුදෙක් තාක්ෂණික දියුණුවක් පමණක් නොව, බදු අයකිරීම් විධිමත් කිරීමේ සහ රාජ්‍ය මූල්‍ය පාලනයේ තීරණාත්මක පියවරක් ලෙසද හැඳින්විය හැකියි.

2. අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් කිරීම මෙතෙක් රජයේ දත්ත පද්ධතිවලට හසු නොවුණු ග්‍රාමීය ව්‍යාපාර, ස්වයං රැකියා සහ නිදහස් වෘත්තිකයින් (Freelancers) ඩිජිටල් ලියාපදිංචියකට යටත් කිරීම ජනාධිපතිවරයාගේ ප්‍රධාන විධානයක්. මෙහි අරමුණ වන්නේ රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ජාතික සැලසුම්වලට ඇතුළත් කරගැනීමයි.

3. යටිතල පහසුකම් පුළුල් කිරීම 2026 අයවැයෙන් ජාතික 'Cloud' මධ්‍යස්ථානයක් සහ අධිවේගී අන්තර්ජාල පහසුකම් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට ලබා දීම සඳහා ප්‍රතිපාදන වෙන් කර තිබෙනවා.

ආයෝජකයින් සහ විදෙස්ගත ශ්‍රී ලාංකිකයින් දැනගත යුතු දේ

විදෙස්ගත ප්‍රජාවට සහ ආයෝජකයින්ට මෙම 'ඩිජිටල් ආර්ථිකය' හරහා මුදල් ලංකාවට එවීමේදී සහ ආපසු ගෙන යාමේදී ඇතිවන බලපෑම සංකීර්ණයි.

මුදල් එවීමට පහසුයි, ආපසු ගෙන යාම තවම දැඩියි 'Fintech' තාක්ෂණය හරහා විදේශ විනිමය ගෙන්වා ගැනීම රජයේ ප්‍රධාන ඉලක්කයක්. විශේෂයෙන්ම LankaQR ක්‍රමවේදය පුළුල් කිරීම හරහා විදෙස් බැංකු යෙදුම් (Apps) මගින් කෙලින්ම ලංකාවේ ගෙවීම් සිදුකිරීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. මෙය සාම්ප්‍රදායික මුදල් හුවමාරු ක්‍රමවලට වඩා ලාභදායී විය හැකියි.

• උපායමාර්ගික කරුණ: මුදල් රට තුළට ගෙන්වා ගැනීම පහසු වුවත්, ලාභ හෝ ආයෝජන ආපසු ගෙන යාමේදී (Repatriation) තවමත් දැඩි පාලනයක් පවතිනවා. අපනයන ආදායම් අනිවාර්යයෙන් පරිවර්තනය කිරීමේ නීති ලිහිල් නොකිරීමෙන් පෙනී යන්නේ රජය තවමත් ප්‍රාග්ධන ගිණුම් ලිහිල් කිරීමට වඩා සංචිත රැස් කිරීමට මුල්තැන දෙන බවයි.

ඩයස්පෝරා ආයෝජන විදෙස්ගත ශ්‍රී ලාංකිකයින් සඳහා විශේෂිත වූ බැඳුම්කරයක් (Sovereign Bond) හෝ තාක්ෂණික ආයෝජන අවස්ථාවක් 2026 සැලැස්ම තුළ නිශ්චිතව හඳුන්වා දී නැහැ. දැනට පවතින FDI නාලිකා ඩිජිටල්කරණය වී තිබුණත්, ආයෝජකයින් බලාපොරොත්තු වන විශේෂ බදු සහන එහි අන්තර්ගත නොවීම සැලකිය යුතු කරුණක්.

ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවට සහ ජන ජීවිතයට බලපාන අයුරු

කුඩා ව්‍යාපාර හිමියන්ට සහ ග්‍රාමීය ව්‍යවසායකයින්ට මෙම ඩිජිටල්කරණය දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් වගෙයි.

• වාසිය: ව්‍යාපාරයකට ඩිජිටල් දත්ත පද්ධතියක් තිබීම (Digital footprint) හරහා බැංකු ණය ලබාගැනීමේ හැකියාව වැඩිවෙනවා. ඉඩම් හෝ රත්රන් ඇපයට තබනවා වෙනුවට, ව්‍යාපාරයේ මුදල් ප්‍රවාහය (Cash-flow) පෙන්වා ණය ලබාගැනීමට මෙය මග පාදනවා.
• අවදානම: මෙය බදු දැලට හසුවීමක්. අවිධිමත් ආදායම් මත යැපෙන පවුල්වලට, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ සෘජු නිරීක්ෂණයට ලක්වීම හරහා නව බදු බරක් පැටවීමට ඉඩ තිබෙනවා.

එක්සත් රාජධානියේ සිටින ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට දැන් ලංකාවේ සිටින තම ඥාතීන්ගේ විදුලි බිල්පත්, පාසල් ගාස්තු හෝ රෝහල් ගාස්තු ලන්ඩන් නුවර සිටම කෙලින්ම ගෙවීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. අතට මුදල් එවනවාට වඩා මෙය ආරක්ෂිත ක්‍රමයක්.

අවධානය යොමු කළ යුතු අවදානම්

මෙම ක්‍රියාවලියේදී මතු විය හැකි ගැටළු කිහිපයක් ගැනද විචාරකයින් පෙන්වා දෙනවා.

• පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ ගැටළු: ශක්තිමත් දත්ත ආරක්ෂණ අධිකාරියක් නොමැතිව 'ඩිජිටල් අනන්‍යතාවක්' (Digital Identity) නිර්මාණය කිරීම හරහා පුරවැසියන්ගේ දත්තවල ආරක්ෂාව ගැන ප්‍රශ්න මතු වෙනවා.
• පද්ධති බිඳවැටීම්: සියලුම රාජ්‍ය සේවාවන් (ඉඩම් ලියාපදිංචිය, දඩ ගෙවීම් ආදිය) Cloud තාක්ෂණයට මාරු කිරීමෙන්, එක සයිබර් ප්‍රහාරයකින් හෝ පද්ධති බිඳවැටීමකින් මුළු රාජ්‍ය යන්ත්‍රයම අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතිනවා.
• ඩිජිටල් පරතරය: ස්මාර්ට් දුරකථන භාවිතා කිරීමට නොදන්නා වැඩිහිටි ප්‍රජාව සහ අඩු පහසුකම් ඇති පිරිස් මෙම අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන්ගෙන් හැලී යාමේ අවදානමක් තිබෙනවා.

'Single Window' සංකල්පය යනු කුමක්ද? මෙම සමාලෝචනයේදී සඳහන් වූ 'Single Window' සංකල්පය ආයෝජකයින්ට සහ පුරවැසියන්ට ඉතා වැදගත්. මින් අදහස් කරන්නේ සමාගම් මැදුර, දේශීය ආදායම් සහ රේගුව වැනි ආයතන කිහිපයකට යාම වෙනුවට, එකම ඩිජිටල් වේදිකාවක් හරහා සියලුම අවශ්‍යතා ඉටු කරගැනීමේ හැකියාවයි. න්‍යායාත්මකව මෙය දින ගණනක වැඩ පැය ගණනකට අඩු කළත්, ප්‍රායෝගිකව මෙය සාර්ථක වීමට නම් රාජ්‍ය ආයතන අතර මනා ඒකාබද්ධතාවයක් තිබිය යුතුමයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.presidentsoffice.gov.lk/plans-for-2026-on-the-journey-towards-a-digital-economy-under-presidents-review/