බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්‍ය සේවයේ අලුත් සැලසුම: NHS සහ සුබසාධන අංශ වෙනස් වෙයි

බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්‍ය සේවයේ අලුත් සැලසුම: NHS සහ සුබසාධන අංශ වෙනස් වෙයි

By The SiBuzz Strategic Desk

බ්‍රිතාන්‍ය රජය රාජ්‍ය වියදම් පාලනය සහ කළමනාකරණය සම්බන්ධයෙන් දැවැන්ත ප්‍රතිසංස්කරණයක් ආරම්භ කර තිබේ. මහා භාණ්ඩාගාරයේ ප්‍රධාන ලේකම්වරයා (Chief Secretary to the Treasury) නිවේදනය කළ පරිදි, 2026 ජනවාරි මැද භාගයේ සිට ප්‍රධාන උපායමාර්ගික විමර්ශන (Strategic Reviews) හතරක් දියත් කෙරේ. මෙහි මූලික අරමුණ වන්නේ රජයේ ආයතන අතර පවතින "අනවශ්‍ය නාස්තිය" (wasteful duplication) ඉවත් කිරීම සහ සෞඛ්‍ය, නිවාස හා තරුණ සේවාවන් සඳහා වෙන්කරන බිලියන ගණනක මුදල් වඩාත් ඵලදායී ලෙස භාවිතා කිරීමයි.

විශේෂයෙන් එක්සත් රාජධානියේ සේවය කරන NHS කාර්ය මණ්ඩලය, සමාජ සත්කාරක (Social Care) වෘත්තිකයන් සහ රජයේ සේවාවන් ලබාගන්නා පිරිසට මෙය ඉතා වැදගත් පණිවිඩයකි. රජය දැන් උත්සාහ කරන්නේ අර්බුදයක් ඇති වූ පසු එය කළමනාකරණය කිරීමට (Crisis Management) නොව, අර්බුද ඇතිවීම කල් තියා වැළැක්වීමටයි (Prevention).

ආර්ථිකය දෙසට අලුත් බැල්මක්

මෙම තීරණයට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ එක්සත් රාජධානියේ ආර්ථිකය තුළ පවතින "Productivity Puzzle" නමින් හඳුන්වන ගැටලුවයි. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ රාජ්‍ය වියදම් ඉහළ ගියද, ඊට සාපේක්ෂව සේවාවන්ගේ ගුණාත්මකභාවය හෝ ප්‍රතිදානය (Output) වර්ධනය වී නොමැත. ආර්ථික විද්‍යාඥයින් මෙය Baumol’s Cost Disease ලෙස හඳුන්වයි. එනම් උද්ධමනයට වඩා වේගයෙන් සේවා අංශයේ වියදම් ඉහළ ගියද, ඵලදායිතාවයේ වර්ධනයක් නොමැති වීමයි.

රජය මේ සඳහා විසඳුම් ලෙස යෝජනා කරන්නේ සාම්ප්‍රදායික මුදල් කප්පාදුව (Austerity) නොවේ. ඒ වෙනුවට සේවා සැපයීමේ ආකෘතිය (Delivery Model) සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කිරීමට (Re-engineering) සැලසුම් කර ඇත. සරලවම කිවහොත්, ලෙඩක් හැදුණු පසු බෙහෙත් කිරීමට යන අධික වියදම වෙනුවට, ලෙඩ නොවී සිටීමට අවශ්‍ය පියවර ගැනීම සඳහා මුදල් යෙදවීම මෙහි අරමුණයි.

මූලික කුළුණු හතර

රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයේ ප්‍රවීණයන්ගෙන් සැදුම්ලත් කණ්ඩායම් මගින් පහත සඳහන් ප්‍රධාන අංශ හතර පිළිබඳව ගැඹුරු විමර්ශනයක් සිදු කරනු ඇත.

1. සෞඛ්‍ය සේවය (Community Shift): දැනට පවතින රෝහල් කේන්ද්‍රීය ක්‍රමවේදය වෙනුවට ප්‍රජා සත්කාර (Community Care) කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම. රෝගීන් රෝහල් ගත කිරීමට පෙර ප්‍රාථමික සත්කාර (Primary Care), මානසික සෞඛ්‍ය සහ සමාජ සත්කාර හරහා ප්‍රතිකාර ලබා දීම මෙහි අරමුණයි.
2. නිවාස සහ නිවාස අහිමිවීම්: හදිසි තාවකාලික නවාතැන් (B&Bs වැනි) සඳහා රජය දරන අතිවිශාල වියදම අඩු කිරීම සහ පුද්ගලයින්ට නිවාස අහිමි වීම මුල සිටම වැළැක්වීමට මුදල් යෙදවීම.
3. තරුණ සේවා: දැනට දෙපාර්තමේන්තු කිහිපයක් යටතේ විසිරී පවතින තරුණ සේවාවන් එක් තැනකට ගෙන ඒම. මෙමගින් කිසිදු තරුණයෙකු ආයතන අතර අතරමං නොවන බව තහවුරු කෙරේ.
4. රාජ්‍ය දේපළ: පාසල්, රෝහල් සහ අධිකරණ පද්ධතියට අයත් ගොඩනැගිලි කඩා වැටීමට පෙර නිසි ලෙස නඩත්තු කිරීම හරහා දිගුකාලීන අලුත්වැඩියා වියදම් අඩු කර ගැනීම.

යෝජිත නව ක්‍රමවේදය: "Mission" Model

සාම්ප්‍රදායිකව සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවට සහ නිවාස අමාත්‍යාංශයට වෙන වෙනම මුදල් වෙන් කිරීම වෙනුවට, "Mission-based" හෙවත් ඉලක්ක ගත ප්‍රවේශයක් යෝජනා කර ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, නිවාස නොමැති පුද්ගලයෙකු හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකකයට (A&E) පැමිණි විට එහි වියදම දරන්නේ NHS එකයි. නමුත් ගැටලුවේ මුල ඇත්තේ නිවාස ප්‍රශ්නය තුළයි. නව ක්‍රමය යටතේ රෝග ලක්ෂණයට (සෞඛ්‍ය අර්බුදය) ප්‍රතිකාර කිරීමට පමණක් නොව, ගැටලුවේ මූලික හේතුව (නිවාස) විසඳීම සඳහා දෙපාර්තමේන්තු අතර හවුලේ මුදල් භාවිතා කිරීමට ඉඩ ලැබේ.

NHS සහ Social Care වෘත්තිකයන්ට බලපාන අයුරු

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් මධ්‍ය කාලීනව එක්සත් රාජධානියේ රැකියා වෙළඳපොළේ (Job Market) වෙනසක් සිදුවනු ඇත. සෞඛ්‍ය සේවාවන් රෝහල්වලින් පිටතට ගෙන ඒමට රජය මූලිකත්වය දෙන බැවින්, අනාගතයේදී රෝහල්වලට වඩා Community Trusts, GP Federations සහ Social Care Providers සඳහා වැඩි ප්‍රතිපාදන ලැබීමට ඉඩ ඇත.

• ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද? ඔබ හෙදියක්, චිකිත්සකවරයෙක් හෝ පරිපාලන නිලධාරියෙකු නම්, Community Engagement, Palliative Care at Home හෝ Integrated Care Systems (ICS) වැනි අංශයන්හි ඔබේ කුසලතා වර්ධනය (Upskilling) කරගැනීම නුවණට හුරුය. අනාගතයේදී රෝහල් නොවන පරිසරයන්හි සේවය සඳහා ඉහළ ඉල්ලුමක් සහ වැඩි වැටුප් හිමිවීමට මෙය හේතු විය හැක.

අවධානය යොමු කළ යුතු අවදානම්

මෙම "කාර්යක්ෂමතාව" පිළිබඳ සංකල්පය න්‍යායාත්මකව හොඳ වුවද, ප්‍රායෝගික ගැටළු කිහිපයක් ද පවතී:

• කප්පාදුවක්ද?: බොහෝ විට "Efficiency Reviews" යනු වියදම් කප්පාදු කිරීම සඳහා භාවිතා කරන වචනයක් විය හැක. ප්‍රජා සත්කාර (Community Care) සඳහා මාරු වීමේදී ඊට සරිලන නව පහසුකම් නොලැබුණහොත්, දැනටමත් කාර්යබහුල GP ලාට එය දරාගත නොහැකි වනු ඇත.
• ප්‍රමාදයන්: මෙම විමර්ශන මගින් බලපාන්නේ අනාගත වියදම්වලට පමණි. නව සැලසුම් ක්‍රියාත්මක වන තෙක් දැනට පවතින හදිසි අරමුදල් හිඟයන් නොසලකා හැරීමේ අවදානමක් (Planning Paralysis) ඇත.
• තාක්ෂණික ගැටළු: මෙම ආයතන අතර සහයෝගයෙන් වැඩ කිරීමට අවශ්‍ය Technology Stack එක ගැන වාර්තාවේ පැහැදිලි සඳහනක් නැත. විශේෂයෙන් NHS, DWP සහ ප්‍රාදේශීය කවුන්සිල අතර දත්ත හුවමාරු කිරීමේදී GDPR නීති සහ තාක්ෂණික බාධක ජය ගැනීම විශාල අභියෝගයකි.

සාරාංශය මෙය ක්ෂණික නීති වෙනස්වීමක් නොව, රජය ගමන් කරන දිශාව පෙන්වන උපායමාර්ගික සංඥාවකි. එක්සත් රාජධානියේ රාජ්‍ය අංශය දැන් ගමන් කරන්නේ සේවාවන් කොපමණ ප්‍රමාණයක් සැපයුවාද (Activity Volume) යන්න මත නොව, කොපමණ ගැටළු වළක්වා ගත්තාද (Prevention Metrics) යන්න මත මුදල් වෙන් කරන ආකෘතියක් වෙතයි.

රජයේ කොන්ත්‍රාත්තු ලබා ගන්නා ව්‍යාපාරයක් හෝ රාජ්‍ය අංශයේ රැකියාවක් කරන අයෙක් නම්, ඔබේ කාර්යභාරය "අර්බුදයක් විසඳීම" වෙනුවට "අර්බුදයක් වැළැක්වීම" ලෙස පෙළගස්වා ගැනීම 2027 මූල්‍ය චක්‍රයේදී ඔබට වාසිදායක වනු ඇත.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.gov.uk/government/news/expert-teams-to-scruitinise-public-service-inefficiencies-and-waste