GP සේවාව වෙනස් කරන NHS හි නව ‘Jess's Rule’ නීතිය
NHS එංගලන්තය විසින් 'Jess's Rule' නීතිය සියලුම GP වෛද්ය මධ්යස්ථාන සඳහා අනිවාර්ය කර ඇත. එකම රෝගී තත්ත්වය සඳහා තෙවරක් ප්රතිකාර ගැනීමට පැමිණෙන රෝගීන් සඳහා 'Three Strikes' ක්රමවේදය යටතේ අනිවාර්ය සමාලෝචනයක් දැන් හිමි වේ.
GP සේවාව වෙනස් කරන NHS හි නව ‘Jess's Rule’ නීතිය
එංගලන්තයේ NHS පද්ධතිය යටතේ ක්රියාත්මක GP වෛද්ය මධ්යස්ථාන 6,170 ක් සඳහා නව නීතිමය රාමුවක් හඳුන්වා දී තිබේ. "Jess's Rule" ලෙස නම් කර ඇති මෙම නව ක්රමවේදය මගින් මූලික ප්රතිකාර (Primary Care) සේවාවේ රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ක්රියාවලිය මූලික වශයෙන් වෙනස් කරනු ඇත. විශේෂයෙන්ම එංගලන්තයේ සේවය කරන ශ්රී ලාංකික සෞඛ්ය වෘත්තිකයින්ට සහ NHS සේවාව ලබා ගන්නා අපගේ ප්රජාවට මෙය ඉතා වැදගත් පියවරකි.
වයස අවුරුදු 27 දී පිළිකා රෝගී තත්ත්වයක් වරදවා වටහා ගැනීම නිසා (misdiagnosed) මියගිය Jessica Brady ගේ අවාසනාවන්ත මරණය පදනම් කරගෙන මෙම නීතිය ගෙන ආවේය. ඇය මිය යාමට පෙර අවස්ථා 20 කදී වෛද්යවරුන් හමු වුවද ඇයගේ රෝගය නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට නොහැකි විය. ඇයගේ දෙමාපියන් ගෙන ගිය සටනක ප්රතිඵලයක් ලෙස දැන් රෝගියෙකු එකම රෝග ලක්ෂණ සහිතව තුන් වතාවක් පැමිණියහොත් අනිවාර්යයෙන්ම නැවත සමාලෝචනයක් (Review) සිදු කළ යුතු බවට නීතිගත කර ඇත.
"Three Strikes" ක්රමවේදය ක්රියාත්මක වන ආකාරය
මෙම නීතිය ඉතා සරල නමුත් බලගතු එකකි. පහත සඳහන් අවස්ථාවලදී ස්වයංක්රීයවම රෝග විනිශ්චය පිළිබඳ නැවත සමාලෝචනයක් (Diagnostic Review) සිදුවිය යුතුය:
- පේළි ගැසීම (The Trigger): රෝගියෙකු එකම රෝග ලක්ෂණ හෝ පැහැදිලි නොකළ රෝගී තත්ත්වයක් සමඟ තුන්වන වරටත් GP වරයා හමු වීමට පැමිණීම.
- නියෝගය (The Mandate): එවිට වෛද්යවරයා අනිවාර්යයෙන්ම "fresh eyes" හෙවත් නව කෝණයකින් රෝගය දෙස බැලීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කළ යුතුය.
- ක්රියාමාර්ගය: මෙය වෙනත් වෛද්යවරයෙකුගෙන් දෙවන මතයක් ලබා ගැනීම (Second Opinion), විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකු වෙත යොමු කිරීම හෝ සිද්ධිය මුල සිට නැවත සලකා බැලීම සඳහා දීර්ඝ වේලාවක් වෙන් කිරීම විය හැකිය.
පැවති තත්ත්වය සහ නව වෙනස
Jess's Rule හරහා වෛද්යවරයාගේ පුද්ගලික අභිමතය මත තීරණ ගැනීමේ සම්ප්රදාය වෙනුවට ක්රියා පටිපාටියට මුල් තැන දෙන ආරක්ෂිත ක්රමවේදයක් ආදේශ වේ.
පෙර පැවති ක්රමය යටතේ රෝග විනිශ්චය කිරීමේ පූර්ණ බලය GP වරයා සතු වූ අතර, විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකු වෙත යොමු වීමට රෝගියාට දැඩි පරිශ්රමයක් දැරීමට සිදු විය. බොහෝ විට "තව ටිකක් කල් බලමු" (Wait and see) යන පිළිතුර ලැබුණි. නමුත් නව නීතිය යටතේ, විසඳුමක් නොලැබුණු අවස්ථා තුනක් සම්පූර්ණ වූ විට සමාලෝචනයක් සිදු කිරීම අනිවාර්ය වේ. "Wait and see" ක්රමවේදය දැන් උපරිම අවස්ථා දෙකකට පමණක් සීමා වී ඇත.
ප්රජාවට සහ වෘත්තිකයින්ට බලපාන ආකාරය
මෙම ප්රතිපත්තිය එක්සත් රාජධානියේ ජීවත් වන ශ්රී ලාංකිකයින්ට දෙආකාරයකින් වැදගත් වේ.
1. රෝගීන්ගේ ආරක්ෂාව (Health Security): භාෂාමය බාධාවන් හෝ සංස්කෘතික හේතූන් මත වෛද්යවරයෙකුගේ මතයට එරෙහිව තර්ක කිරීමට ඇතැම් ශ්රී ලාංකිකයින් මැලි වෙති. මෙවැනි තත්ත්වයන් යටතේ රෝග ලක්ෂණ සුළු කොට තැකීම (Medical Gaslighting) වැනි අත්දැකීම්වලට මුහුණ දීමට ඔවුන්ට සිදු විය හැකිය. Jess's Rule නිසා දැන් රෝගියාට දෙවන මතයක් ඉල්ලා සටන් කිරීමට අවශ්ය නැත; තුන්වන පැමිණීමේදී පද්ධතිය විසින්ම එය අනිවාර්ය කරනු ලබයි. මෙය රෝග කල් තියා හඳුනා ගැනීම මගින් රැකියාව සහ පවුලේ ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කරන "ජීවනෝපාය ආරක්ෂණ" යාන්ත්රණයක් ලෙසද ක්රියා කරයි.
2. වෛද්යවරුන්ගේ ආරක්ෂාව: NHS හි සේවය කරන විශාල පිරිසක් ශ්රී ලාංකික සම්භවයක් ඇති වෛද්යවරුන්ය. මෙම නීතිය මගින් පරිපාලනමය බරක් එකතු වුවද, එය වෛද්යවරුන්ට නීතිමය ආවරණයක් (Liability Shield) ද සපයයි. නියමිත පටිපාටිය (Protocol) අනුගමනය කිරීම තුළින් වෛද්ය නොසැලකිලිමත්කම පිළිබඳ චෝදනාවලින් ආරක්ෂා වීමට වෛද්යවරුන්ට හැකියාව ලැබේ.
ඉදිරි අභියෝග සහ ගැටළු
මෙය රෝගීන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරන පියවරක් වුවද, ප්රායෝගික ගැටළු කිහිපයක් ද මතු වී තිබේ.
- වැරදි අනතුරු ඇඟවීම් (False Alarms): කොන්දේ වේදනාව හෝ වෛරස් කැස්ස වැනි සාමාන්ය රෝග තත්ත්වයන් සඳහා ද අනිවාර්ය සමාලෝචන සිදු කිරීමට සිදුවීමෙන් GP වෛද්ය මධ්යස්ථාන පිරී ඉතිරී යා හැක.
- යාන්ත්රික වීම: "Three Strikes" නීතිය තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා පමණක් වෛද්යවරුන් අනවශ්ය ලෙස රෝගීන් විශේෂඥයින් වෙත යොමු කිරීමට පෙළඹීමෙන් රෝහල්වල පොරොත්තු ලේඛන (Waiting lists) තවත් දිගු විය හැකිය.
මෙම නිල වාර්තාවේ ප්රතිපාදන (Funding) පිළිබඳව නිශ්චිතව සඳහන් කර නොමැති වීම බරපතල ගැටළුවකි. සමාලෝචන හමුවීමක් (Review Appointment) සඳහා සාමාන්ය හමුවීමකට වඩා දෙගුණයක් කාලය ගත වේ. මේ සඳහා අමතර ප්රතිපාදන වෙන් කර නොමැති නම්, මෙම අමතර වැඩ කොටස දරා ගැනීමට වෛද්ය මධ්යස්ථානවලට අපහසු වනු ඇත.
ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?
- රෝගියෙකු ලෙස: එකම රෝග ලක්ෂණය සඳහා දෙවරක් ප්රතිකාර ගෙන සුවයක් නොලැබුනේ නම්, ඔබේ තුන්වන හමුවීම තීරණාත්මක වේ. එහිදී වෛද්යවරයාට මෙසේ පවසන්න: "This is my third visit for this symptom—I would like a review under Jess’s Rule."
- වෛද්ය වෘත්තිකයෙකු ලෙස: අනුකූලතා ගැටළු (Compliance gaps) මඟහරවා ගැනීම සඳහා එකම රෝග ලක්ෂණය සමඟ රෝගියෙකු තුන්වන වරට පැමිණෙන විට එය ස්වයංක්රීයව හඳුනා ගැනීමට (Flag) ඔබේ මෘදුකාංග පද්ධති යාවත්කාලීන කරගන්න.
මූලාශ්රය (Source): https://www.gov.uk/government/news/life-saving-jesss-rule-to-be-advertised-in-every-gp-surgery