ලෝක ආර්ථික බෙදීම් නිසා බ්‍රිතාන්‍යයේ බඩු මිල තවත් ඉහළට?

ලෝක ආර්ථික බෙදීම් නිසා බ්‍රිතාන්‍යයේ බඩු මිල තවත් ඉහළට?

ස්විට්සර්ලන්තයේ ඇල්ප්ස් කඳුකරයට හෙලිකොප්ටර් යානා ගොඩබසින විටම මෙවර 56 වැනි ලෝක ආර්ථික සමුළුවේ (WEF) වෙනසක් දකින්නට ලැබුණි. පසුගිය දශකවල ඩාවෝස් සමුළුවල දක්නට ලැබුණු සුබවාදී බව වෙනුවට මෙවර ලෝක නායකයින් සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව රැස්ව සිටියේ තරමක් බරපතල මාතෘකාවක් යටතේයි. ඒ "භූ-ආර්ථික ගැටුම්" (Geo-economic confrontation) හමුවේ ලෝකය හසුරුවන්නේ කෙසේද යන්නයි.

ප්‍රවෘත්ති සිරස්තලවල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ගැටුම් ගැන කියවුණත්, බ්‍රිතාන්‍යයේ ජීවත්වන අපට මෙහි ඇති සැබෑ බලපෑම ඊට වඩා සංකීර්ණයි. මේ ඉහළ මට්ටමේ ආර්ථික බෙදී යාම් (Fragmentation) නිසා බ්‍රිතාන්‍යයේ ජීවන වියදම පහළ නොබැස, දිගින් දිගටම ඉහළ මට්ටමක පැවතීමේ අවදානමක් මතුවෙමින් තිබේ.

2026 සමුළුව මගින් "බිඳ වැටුණු ලෝක රටාව" ගැන විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත. සරලව කිව්වොත්, දේශසීමා රහිත නිදහස් වෙළඳාමේ යුගය අවසන් වී, ඒ වෙනුවට ආරක්ෂණවාදය සහ විවිධ වෙළඳ කණ්ඩායම් (Trade blocs) බිහිවෙමින් පවතී. ආනයන මත දැඩිව යැපෙන බ්‍රිතාන්‍යය වැනි දූපත් රාජ්‍යයකට මෙය නිකම්ම දේශපාලන කතාබහක් පමණක් නොවේ; එය සෘජුවම අපේ සතිපතා ග්‍රොසරි බිලට සහ නිවාස වෙළඳපොළට බලපාන කාරණයකි.

කාර්යක්ෂමතාවයෙන් ආරක්ෂාව දෙසට

පසුගිය වසර තිහක කාලය තුළ ලෝක ආර්ථිකය මූලිකත්වය දුන්නේ "කාර්යක්ෂමතාවයටයි". භාණ්ඩවල මිල අඩු කිරීම සඳහා ආසියාව වැනි නිෂ්පාදන වියදම අඩු රටවල භාණ්ඩ නිපදවීම සිදු කෙරුණි. නමුත් වසංගත තත්ත්වයන් සහ දේශපාලන ගැටුම් මැද දැන් ලෝකයේ ප්‍රමුඛතාවය වී ඇත්තේ "ආරක්ෂාවයි" (Security).

දැන් බොහෝ රටවල් තමන්ට අවශ්‍ය දේ තම රට තුළම හෝ තමන්ගේ මිතුරු රටවල (Friend-shoring) නිපදවීමට උත්සාහ කරයි. මේ නිසා සැපයුම් ජාල (Supply chains) ශක්තිමත් වන බව ඇත්ත. නමුත් එය මිල අධික ක්‍රියාවලියකි. අපි දැන් "Just-in-Time" ආර්ථිකයක සිට "Just-in-Case" ආර්ථිකයක් වෙත මාරු වෙමින් සිටින අතර, ඒ වෙනුවෙන් වැඩිපුර ගෙවීමට සිදුවන්නේ පාරිභෝගිකයාටයි.

උද්ධමනය සහ පොලී අනුපාත අතර සම්බන්ධය

ලෝක වෙළඳාම මෙලෙස බෙදී යන විට, දේශීය කර්මාන්ත රැකගැනීමට රටවල් විවිධ බදු (Tariffs) පනවයි. මෙය අමුද්‍රව්‍ය සහ නිමි භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යෑමට හේතු වේ.

• Import Inflation: බ්‍රිතාන්‍ය ව්‍යාපාරවලට අමුද්‍රව්‍ය සඳහා වැඩිපුර ගෙවීමට සිදුවන අතර, එම බර අවසානයේ පාරිභෝගිකයා පිට පැටවේ.
• Sticky Inflation: මෙම මිල ඉහළ යාම් සිදුවන්නේ ඉල්ලුම වැඩිවීම නිසා නොව, සැපයුම් ගැටළු නිසා බැවින් එය පාලනය කිරීම අපහසුය.
• බැංකු ප්‍රතිචාරය: මෙම උද්ධමනය පාලනය කිරීමට එංගලන්ත මහ බැංකුවට (Bank of England) පොලී අනුපාත (Interest rates) දිගු කාලයක් ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීමට සිදුවනු ඇත.

ඔබේ මුදල් පසුම්බියට දැනෙන බලපෑම

මෙම තත්ත්වය බ්‍රිතාන්‍යයේ සිටින ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට ප්‍රධාන ආකාර දෙකකින් බලපෑ හැකියි:

1. Mortgage සහ කුලී ගෙවීම්: 2010 දශකයේ තිබූ ඉතා අඩු පොලී අනුපාත නැවත බලාපොරොත්තු වීම අපහසුයි. වෙළඳ යුද්ධ (Trade wars) නිසා උද්ධමනය අස්ථාවර වුවහොත්, බැංකු පොලී අනුපාත දිගුකාලීනව ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇත. ඔබ 2026 දී Remortgage කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ නම් හෝ Tracker mortgage එකක් භාවිතා කරන්නේ නම්, පොලී අනුපාත අඩු වේ යැයි බලා සිටිනවාට වඩා, වැඩි වන මාසික වාරික සඳහා සූදානම් වීම නුවණට හුරුය.

2. මුදල් හුවමාරුව (Remittances): ලෝකය කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා මත මුදල් ඒකකවල වටිනාකම වේගයෙන් වෙනස් විය හැකියි. ඇමරිකාව සහ යුරෝපා සංගමය අතර වෙළඳ ප්‍රතිපත්ති මැද බ්‍රිතාන්‍ය පවුම (GBP) අස්ථාවර වීමට ඉඩ ඇත. ශ්‍රී ලංකාවට මුදල් යවන අයට මෙය විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. හදිසි වෙළඳ ගැටුමක් නිසා පවුමේ අගය එක රැයකින් පහත වැටුණහොත්, ඔබ යවන මුදලේ රුපියල් වටිනාකම අඩුවිය හැකියි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම වෙනස්කම්වල යම් ධනාත්මක පැත්තක්ද තිබේ. සැපයුම් ජාලයන් තනි රටක් මත යැපීම අනතුරුදායක බව පසුගිය කාලයේ අපි අත් වින්දෙමු. නිෂ්පාදන කටයුතු වඩාත් සමීප හෝ මිතුරු රටවලට ගෙන ඒමෙන් අනාගත කම්පනවලට මුහුණ දීමේ හැකියාව බ්‍රිතාන්‍යයට ලැබෙනු ඇත. විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල් මෙම බල කඳවුරු අතර මධ්‍යස්ථව කටයුතු කළහොත්, දෙපාර්ශවයෙන්ම ආයෝජන දිනා ගැනීමේ අවස්ථාවක් න්‍යායාත්මකව පවතී.

අවසාන වශයෙන් ඩාවෝස් 2026 සමුළුව අපට ලබා දෙන්නේ අනතුරු ඇඟවීමකි. පවතින ආර්ථික පසුබිම අනුව පොලී අනුපාත සහ බඩු මිල 2020ට පෙර තිබූ යුගයට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇත. එනිසා විචල්‍ය පොලී අනුපාත (Variable-rate) ණයවලට නිරාවරණය වීම අඩු කර ගැනීමත්, හදිසි අවස්ථා සඳහා අරමුදලක් (Emergency fund) ගොඩනඟා ගැනීමත් වඩාත්ම ආරක්ෂිත මූල්‍ය උපාය මාර්ගය වනු ඇත.

මූලාශ්‍රය (Source): https://mercury.bloomberg.com/images/447751191