WEF 2026: භූ-ආර්ථික ගැටුම් ලෝක ආර්ථිකයට මරු පහරක්!

WEF 2026: භූ-ආර්ථික ගැටුම් ලෝක ආර්ථිකයට මරු පහරක්!

ලෝක ආර්ථික වේදිකාව (World Economic Forum - WEF) විසින් නිකුත් කළ 2026 ගෝලීය අවදානම් වාර්තාව හරහා මෙවර ලෝකයට රතු එළියක් නිකුත් කර තිබෙනවා. පසුගිය වසරවලදී පරිසර හෝ තාක්ෂණික අවදානම් ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම තිබුණත්, 2026 දී අංක එකේ තර්ජනය ලෙස නම් කර ඇත්තේ "Geo-economic confrontation" හෙවත් රටවල් අතර පවතින භූ-ආර්ථික ගැටුම් ය. මෙය හුදෙක් න්‍යායාත්මක කාරණයක් නොව, ගෝලීය වෙළඳාම කැබලි වෙමින් පවතින බව පෙන්වන ප්‍රබල සාධකයකි.

වාර්තාවට අනුව ප්‍රධාන පෙළේ ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගෙන් 56% ක්ම අනාවැකි පළ කරන්නේ ඉදිරි වසරේදී ලෝක ආර්ථිකය දුර්වල වනු ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම Supply chains (සැපයුම් ජාල) වල සිදුවන වෙනස්කම් සහ නැගී එන වෙළඳපොළවල්වල අපනයන අවස්ථා අඩුවීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුවක්. බ්‍රිතාන්‍යයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට මෙය සෘජුවම බලපාන කාරණයක් වන්නේ, තමන් ජීවත් වන රටේ ජීවන වියදම සහ මව්රටේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය යන අංශ දෙකම මේ හරහා අවදානමකට ලක්වන බැවිනි.

කාර්යක්ෂමතාවයෙන් ඔබ්බට: Friend-shoring යුගය

අඩුම පිරිවැයක් (Lowest cost) යටතේ නිෂ්පාදනය කිරීමට මුල්තැන දුන් Hyper-globalization යුගය අවසන් වෙමින් පවතින බව පෙනී යනවා. දැන් ප්‍රවණතාවය වී ඇත්තේ "Friend-shoring" හෙවත් තමන්ගේ දේශපාලන මිතුවරුන් සමඟ පමණක් වෙළඳාම් කිරීමයි. මෙමගින් භූ-දේශපාලනික කම්පනවලට මුහුණ දීමේ හැකියාව ලැබුණත්, භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම සහ Inflation (උද්ධමනය) පාලනය කිරීම අපහසු කරවන බව නොරහසක්.

Tariffs (තීරු බදු) පැනවීම, සම්බාධක (Sanctions) පැනවීම සහ ඉන්ධන හෝ අර්ධ සන්නායක (Semiconductors) වැනි අත්‍යවශ්‍ය සම්පත් දේශපාලන ආයුධ ලෙස භාවිතා කිරීම මෙම නව ආර්ථික යුද්ධයේ ස්වභාවයයි.

ඔබේ මුදල් පසුම්බියට දැනෙන "Double Squeeze" එක

එක්සත් රාජධානියේ සේවය කරන හෝ ජීවත් වන ඔබට මෙම ගෝලීය වෙනස්කම් "Double Squeeze" එකක් හෙවත් දෙපැත්තකින් එල්ල වන පීඩනයක් ලෙස බලපෑ හැකියි.

• එක්සත් රාජධානියේ ජීවන වියදම: බ්‍රිතාන්‍යය ආහාර, බලශක්තිය සහ නිමි භාණ්ඩ සඳහා ආනයන මත දැඩිව රඳා පවතී. ගෝලීය වෙළඳාම අඩාල වන විට මෙම ආනයන වියදම් ඉහළ යයි. මෙය "Supply-side inflation" තත්ත්වයක් බැවින් පොලී අනුපාත වෙනස් කිරීමෙන් පමණක් මෙය පාලනය කිරීම එංගලන්ත මහ බැංකුවට (Bank of England) අපහසු විය හැකියි. ඒ නිසා සුපිරි වෙළඳසැල්වල භාණ්ඩ මිල ගණන් දිගටම ඉහළ මට්ටමක පැවතීමට ඉඩ තිබෙනවා.
• Mortgage අනුපාත: උද්ධමනය අස්ථාවර නම්, අවදානම පාලනය කිරීමට මහ බැංකු විසින් Interest rates දිගු කාලයක් ඉහළ මට්ටමක තබා ගනු ඇත. ඔබ නිවසක් මිලදී ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන්නෙක් හෝ දැනටමත් නිවාස ණය ගෙවන්නෙක් නම්, 2026 දී Mortgage rates බලාපොරොත්තු වූ තරම් ඉක්මනින් පහත නොවැටීමට මෙය හේතු විය හැකියි.
• ලංකාවට යවන මුදල් (Remittances): ගෝලීය වෙළඳාමට බාධා පැමිණෙන විට ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන අපනයන (තේ, ඇඟලුම්) සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු විය හැකියි. එවිට දේශීය ආර්ථිකය දුර්වල වන අතර, මව්රටේ සිටින ඔබේ පවුලේ සාමාජිකයින්ට ඔබෙන් ලැබෙන මුදල් මත යැපීමට වැඩිපුර සිදුවනු ඇත. මෙය ඔබේ Disposable income (වියදම් කළ හැකි ආදායම) සෘජුවම පහත හෙළන සාධකයකි.

අවාසිය තුළ ඇති වාසිය?

කෙසේ වෙතත්, මෙම නව ප්‍රවණතාවයේ යම් ධනාත්මක පැතිකඩක් ද තිබෙනවා. වෙනත් රටවල් මත යැපීම අඩු කිරීම මගින් අනාගතයේ ඇති විය හැකි බලශක්ති අර්බුද වැනි තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමේ හැකියාව (Strategic Autonomy) දියුණු රටවල් විසින් ගොඩනගා ගනිමින් සිටිනවා. එමෙන්ම දේශීය නිෂ්පාදන දිරිගැන්වීම හරහා අනාගතයේදී නව රැකියා අවස්ථා නිර්මාණය වීමටද ඉඩ ඇතත්, එම ප්‍රතිලාභ ලැබීමට තව වසර ගණනාවක් ගතවනු ඇත.

ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?

මෙම ආර්ථික අස්ථාවරත්වය හමුවේ ඔබේ ඉතුරුම් සහ ආයෝජන ගැන නැවත සිතා බැලීම වැදගත්. ඔබේ සියලු ප්‍රාග්ධනය එකම මුදල් ඒකකයකින් තබා ගන්නවාට වඩා, වත්කම් විවිධාංගීකරණය (Diversifying assets) කිරීම හරහා 2026 දී ඇති විය හැකි ආර්ථික කම්පනවලින් ආරක්ෂා වීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.theguardian.com/business/live/2026/jan/16/uk-housing-highest-level-ftse-100-falls-commodity-market-business-live-news?page=with:block-6969b8978f08ae2c6996f5b0