MIT 2025: AI නීති සහ භූතාප බලශක්තිය තාක්ෂණ ලොව වෙනස් කරයි

MIT 2025: AI නීති සහ භූතාප බලශක්තිය තාක්ෂණ ලොව වෙනස් කරයි

තාක්ෂණික ලෝකයේ විශාල ව්‍යුහාත්මක වෙනසක් මේ වන විට සිදුවෙමින් පවතී. "වේගයෙන් ගොස් අලුත් දේ අත්හදා බලන" (Move fast and break things) යුගය අවසන් වී, කාර්මික මට්ටමේ "ශක්තිමත් සහ නීතිගරුක" පද්ධති ගොඩනැගීමේ යුගයක් ඇරඹී තිබේ. MIT Technology Review මගින් එළිදැක්වූ 2025 පුරෝකථනයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඩිජිටල් නවෝත්පාදනයේ පහසු ඉලක්ක දැන් ජයගෙන අවසන් බවයි.

දැන් තාක්ෂණික ලෝකයේ වටිනාකම රැඳී ඇත්තේ බලශක්ති විශ්වසනීයත්වය සහ AI ආරක්ෂාව වැනි භෞතික සහ නීතිමය ගැටලු විසඳීම මතයි. එක්සත් රාජධානියේ ආර්ථිකයට මෙය සෘජුවම බලපාන අතර, ඉදිරියේදී ආයෝජන ගලා යාම SaaS Startups වෙතින් ඉවත් වී, ඉංජිනේරු සහ අනුකූලතා (Compliance) යටිතල පහසුකම් දෙසට යොමු වනු ඇත.

1. AI ප්‍රතිපත්ති මෙවලම්: නව "ඩිජිටල් විගණකවරුන්"

EU AI Act සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ ආරක්ෂක රාමු ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ, කිසිදු පාලනයකින් තොරව "Black box" ඇල්ගොරිතම භාවිත කිරීමේ අවස්ථාව සමාගම්වලට අහිමි වේ.

• තාක්ෂණික අභියෝගය: මීට පෙර Deep learning මාදිලි ක්‍රියා කළ ආකාරය ඉංජිනේරුවන්ට පවා පැහැදිලි කිරීමට අපහසු විය. බැංකු, සෞඛ්‍ය සේවා සහ රැකියා බඳවා ගැනීම් වැනි අංශවලදී මෙය විශාල අවදානමක් ගෙන දෙයි.
• විසඳුම: නව "Governance-as-a-Service" වේදිකා හරහා ස්වයංක්‍රීය විගණනය සිදු කෙරේ. මේවා මගින් මනුෂ්‍ය මැදිහත්වීමකින් තොරවම, ඇල්ගොරිතම නීතිමය ප්‍රමිතීන්ට (NIST හෝ ISO 42001 වැනි) අනුකූලද යන්න පරීක්ෂා කරයි.

අවදානම සහ කුඩා ව්‍යාපාර: මෙය මහජන ආරක්ෂාවට හොඳ වුවත්, කුඩා ව්‍යාපාර සඳහා මෙය ගැටලුවක් විය හැක. මෙම උසස් පාලන මෙවලම් මිලෙන් අධිකය. මේ නිසා Google හෝ Microsoft වැනි දැවැන්තයින්ට පමණක් මෙම වෙළඳපොලේ රැඳී සිටීමට හැකි වී, කුඩා Startups තරඟයෙන් ඉවත් වීමේ අවදානමක් (Regulatory Capture) පවතී.

UK සන්දර්භය: බ්‍රිතාන්‍යයේ AI Safety Institute ලන්ඩනය මෙම ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස ගොඩනගමින් සිටී. ඉංජිනේරුවන් සඳහා "AI Compliance Officer" තනතුර දැන් වීසා සඳහා සුදුසුකම් ලබන ඉහළ ඉල්ලුමක් ඇති රැකියාවක් බවට පත්වෙමින් තිබේ.

2. ඊළඟ පරම්පරාවේ භූතාප බලශක්තිය (Next-Gen Geothermal)

සාමාන්‍ය භූතාප බලශක්තිය ලබා ගැනීමට ගිනි කඳු ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ අවශ්‍ය වුවත්, නව Enhanced Geothermal Systems (EGS) මගින් එම සීමාවන් බිඳ දමයි.

• අභියෝගය: සුළං සහ සූර්ය බලශක්තිය අඛණ්ඩව නොලැබෙන නිසා, අපට දවසේ පැය 24 පුරාම ක්‍රියාත්මක වන "Baseload" බලශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. බැටරි තාක්ෂණය තවමත් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියක් දින ගණනක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට තරම් ලාභදායී නොවේ.
• විසඳුම: තෙල් සහ ගෑස් කර්මාන්තයේ භාවිතා වන තාක්ෂණය යොදාගෙන, පොළොවේ ගැඹුරට විද, එහි ඇති උණුසුම් පාෂාණ වෙත ජලය පොම්ප කර හුමාලය උත්පාදනය කිරීම මෙහිදී සිදුවේ. මෙය පෘථිවි අභ්‍යන්තරය ස්ථිර බැටරියක් බවට පත් කිරීමකි.

ප්‍රායෝගික ගැටලු: මෙහි අවදානම් ද නැතුවාම නොවේ. පොළොවේ ගැඹුරු පාෂාණ විදීම නිසා සුළු භූ කම්පන ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතී (දකුණු කොරියාවේ සහ ස්විට්සර්ලන්තයේ ව්‍යාපෘති මේ නිසා නතර විය). එමෙන්ම මෙම පද්ධති සඳහා ජලය විශාල ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වීම නියඟ පවතින ප්‍රදේශවලට ගැටලුවක් විය හැක.

වෘත්තිකයින්ට සහ ජනතාවට ඇති බලපෑම

මෙම තාක්ෂණික වෙනස්කම් අපගේ ප්‍රජාවට ආකාර දෙකකින් බලපායි:

1. බලශක්ති බිල්පත්: බ්‍රිතාන්‍යයේ බලශක්ති මිල ඉහළ මට්ටමක පවතින්නේ ගෑස් මත යැපීම නිසාය. EGS සාර්ථක වුවහොත් (Cornwall ව්‍යාපෘතිය මෙන්), ඉදිරි වසර 5-10 තුළ ගෝලීය ගෑස් මිල ගණන්වලින් ස්වායත්ත වී ගෘහස්ථ විදුලි බිල ස්ථාවර කර ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
2. රැකියා සුරක්ෂිතභාවය: උතුරු මුහුදේ (North Sea) තෙල් කර්මාන්තය අඩපණ වන විට, එහි සේවය කරන ඉංජිනේරුවන්ට EGS ක්ෂේත්‍රයට පහසුවෙන් මාරු වීමේ හැකියාව පවතී. මෙම අංශ දෙකේම අවශ්‍ය කුසලතා (Drilling, Geology) සමාන වීම ඊට හේතුවයි.

නොකියවෙන කතාව: මෙම වාර්තාවේ සඳහන් නොවූවත්, බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට (National Grid) සම්බන්ධ වීමේ ප්‍රමාදයන් වසර 10-15ක් දක්වා පැවතිය හැක. නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු නොවුනහොත්, මෙම දියුණු තාක්ෂණයන් භාවිතයට ගත නොහැකිව අඩපණ වීමේ අවදානමක් ද පවතී.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.technologyreview.com/10-breakthrough-technologies/