2026 ගෝලීය වෙළඳාම මන්දගාමී වෙයි: ඔබේ ආර්ථිකයට බලපාන හැටි

2026 ගෝලීය වෙළඳාම මන්දගාමී වෙයි: ඔබේ ආර්ථිකයට බලපාන හැටි

By the Strategy Desk | SiBuzz

ලෙහෙසියෙන් සහ පහසුවෙන් ගෝලීය වෙළඳාම සිදු කළ කාලය දැන් අවසන් වෙමින් පවතින බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. 2026 ජනවාරි 16 වනදා එක්සත් ජාතීන්ගේ වෙළඳ හා සංවර්ධන සමුළුව (UNCTAD) නිකුත් කළ අලුත්ම වාර්තාවට අනුව, මේ වසරේ ගෝලීය වෙළඳ වර්ධනය 2.6% දක්වා වේගයෙන් පහත වැටෙනු ඇති බවට පුරෝකථනය කර තිබෙනවා. නිෂ්පාදන සඳහා පනවන තීරු බදු (Tariffs) ඉහළ යාම සහ භූ දේශපාලනික අර්බුද මීට ප්‍රධාන හේතු ලෙස ඔවුන් පෙන්වා දෙනවා.

මෙය හුදෙක් ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ට පමණක් වැදගත් වන සංඛ්‍යාලේඛනයක් ලෙස පෙනුනත්, සැබෑ තත්ත්වය ඊට වඩා බරපතලයි. එක්සත් රාජධානියේ ජීවත් වන ඔබේ මාසික අයවැයට සහ ශ්‍රී ලංකාවට යවන මුදල්වලට මෙය සෘජුවම බලපාන ආකාරය මෙම ලිපියෙන් විමසා බලමු.

බිඳෙනසුලු "නව සාමාන්‍යය" (New Normal)

2025 වසරේදී ගෝලීය වෙළඳාම ඩොලර් ට්‍රිලියන 35ක වාර්තාගත අගයක් කරා ළඟා වුනත්, දැන් එම වේගය අඩාල වී තිබෙනවා. UNCTAD වාර්තාවට අනුව මේ මන්දගාමී වීමට ප්‍රධාන හේතු දෙකක් බලපානවා:

1. නිෂ්පාදන බදු ඉහළ යාම: දේශීය කර්මාන්ත ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා රජයන් ආනයන බදු වැඩි කරමින් සිටිනවා. මෙය නිදහස් වෙළඳ ප්‍රතිපත්තියෙන් ආපස්සට හැරීමක් ලෙස දකින්න පුළුවන්.
2. සැපයුම් දාම (Supply Chains) වෙනස් වීම: සමාගම් දැන් කම්හල් පිහිටුවන්නේ ලාභම තැන නෙවෙයි, ආරක්ෂිතම තැනයි (Friend-shoring). ආර්ථික වාසියට වඩා දේශපාලනික ආරක්ෂාවට මුල්තැන දීම මෙහි අරමුණයි.

"ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව" (Resilience) වෙනුවෙන් කරන ආයෝජනය

අප මෙතෙක් කල් අනුගමනය කළ "Just-in-Time" හෙවත් කාර්යක්ෂමතාව මත පදනම් වූ ක්‍රමවේදය වෙනුවට, දැන් ලෝකය "Just-in-Case" න්‍යායට මාරු වෙමින් පවතිනවා. යුද්ධ හෝ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ගැටුම් හමුවේ බිඳ නොවැටෙන සැපයුම් දාම පවත්වා ගැනීම සඳහා වැඩි මිලක් ගෙවීමට සහ මන්දගාමී වර්ධනයක් දරා ගැනීමට රටවල් සූදානම්. මෙය ජාතික ආරක්ෂාවට හොඳ වුනත්, මයික්‍රොචිප්වල සිට රෙදිපිළි දක්වා සෑම දෙයකම ප්‍රවාහන වියදම ඉහළ යාමට හේතු වෙනවා.

SiBuzz Wallet Watch: එක්සත් රාජධානියට බලපාන හැටි

එක්සත් රාජධානියේ සිටින ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙම ආර්ථික වෙනස්කම් මූල්‍යමය වශයෙන් බලපාන්නේ කෙසේද?

1. බඩු මිල ඉහළ යාම (Tariff Tax) නිෂ්පාදන සඳහා බදු වැඩි වන විට, ආනයනකරුවන් එම පාඩුව විඳගන්නේ නැහැ. ඔවුන් එම බර පාරිභෝගිකයාට පටවනවා.

• අවදානම: 2026 වසරේදී ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, වාහන සහ ඇඳුම් පැළඳුම් මිල ගණන් අඛණ්ඩව ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකියි. මෙය "ආනයනික උද්ධමනය" (Imported Inflation) ලෙස හඳුන්වන අතර, එය එංගලන්ත මහ බැංකුවේ (Bank of England) කටයුතු සංකීර්ණ කරනවා.
• Mortgage සඳහා බලපෑම: වෙළඳ පිරිවැය නිසා උද්ධමනය පහත නොවැටුනොත්, පොලී අනුපාත (Interest rates) දිගු කාලයක් ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීමට මහ බැංකුවට සිදුවිය හැකියි. ඔබ Variable-rate mortgage එකක් භාවිතා කරන්නේ නම්, මේ වසරේ ඉක්මන් පොලී කප්පාදු බලාපොරොත්තු වීම අවදානම් සහගතයි.

2. ශ්‍රී ලංකාවට මුදල් යැවීමේ අභියෝගය එක්සත් රාජධානියේ ජීවන වියදම ඉහළ යන විට ඔබේ අතේ ඉතිරි වන මුදල (Disposable income) අඩු වෙනවා. ඔබේ ආහාර සහ බලශක්ති බිල්පත් වැඩි වන විට, ලංකාවේ සිටින පවුලේ අයට යැවීමට හැකි මුදල් ප්‍රමාණය සීමා වීමට ඉඩ තිබෙනවා.

නොකියූ කතාව: ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන අභියෝගය

මෙම වාර්තාවේ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට බලපාන තීරණාත්මක කාරණයක් සැඟවී තිබෙනවා.

ඇඟලුම් කර්මාන්තයට තර්ජනයක්? ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය එක්සත් රාජධානිය, යුරෝපා සංගමය සහ අමෙරිකාව වෙත යවන ඇඟලුම් අපනයන මත දැඩිව රඳා පවතිනවා. "වෙනස් කොට සැලකීමේ වෙළඳ පියවරයන්" (Discriminatory trade measures) ඉහළ යන බව වාර්තාව පෙන්වා දෙනවා. හරිත නිෂ්පාදන ආරක්ෂා කිරීමේ නාමයෙන් එක්සත් රාජධානිය හෝ යුරෝපා සංගමය ප්‍රමිතීන් දැඩි කළහොත් හෝ බදු වැඩි කළහොත්, ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනවලට නව බාධක ඇති විය හැකියි.

• විකල්ප අවස්ථාව: කෙසේ වෙතත්, දියුණු වෙමින් පවතින රටවල් අතර වෙළඳාම (South-South trade) ගෝලීය සාමාන්‍යයට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වන බව වාර්තාව පෙන්වා දෙනවා. බටහිර වෙළඳපොළ මත යැපීම අඩු කරමින් ඉන්දියාව හෝ අග්නිදිග ආසියාව සමඟ වෙළඳාම වැඩි කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවට මෙය හොඳ අවස්ථාවක් විය හැකියි.

කාසියෙ වාසිය: මෙහි හොඳ පැත්තක් තිබේද?

මේ සියල්ල නරක ආරංචිම ද? අනිවාර්යයෙන්ම නැහැ.

• ආර්ථික ස්වාධීනත්වය: අස්ථාවර ගෝලීය සැපයුම් දාම මත යැපීම අඩු කිරීමෙන්, අනාගත අර්බුද (වසංගත හෝ යුද්ධ වැනි) හමුවේ එක්සත් රාජධානියේ ආර්ථිකය වඩාත් ශක්තිමත්ව පවතිනු ඇති බව ඇතැමුන් තර්ක කරනවා.
• නව රැකියා: ආනයන වියදම් අධික වන විට දේශීය කර්මාන්ත නැවත පණ ගැන්වීමට ඉඩ තිබෙනවා. මේ හරහා ඉංජිනේරු සහ හරිත තාක්ෂණ (Green tech) ක්ෂේත්‍රවල අපේ ප්‍රජාවට නව රැකියා අවස්ථා විවෘත විය හැකියි.

"Pass-Through" ආචරණය: මෙය ක්‍රියාත්මක වන හැටි

වානේ හෝ චිප්ස් (Chips) වැනි ආනයනයක් සඳහා රටක් 10% ක බද්දක් පැනවූ විට සිදුවන්නේ කුමක්ද?

1. ආනයන ව්‍යාපාරය එම බද්ද දේශසීමාවේදී ගෙවනවා.
2. ලාභාංශ (Profit margins) පවත්වා ගැනීමට ඔවුන් තොග මිල වැඩි කරනවා.
3. සිල්ලර වෙළෙන්දන් භාණ්ඩයේ මිල ඉහළ දමනවා.
4. ප්‍රතිඵලය: රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයට හෝ මෝටර් රථයට වැඩිපුර මුදලක් ගෙවීමට ඔබට සිදුවන අතර, එම අමතර මුදල නිෂ්පාදකයාට නොව රජයේ ආදායමට එකතු වෙනවා.

ඉදිරි දැක්ම

2010 දශකයේ තිබූ "නිදහස් වෙළඳ" ලෝකය දැන් අතීතයට එක්වෙමින් පවතිනවා. 2026 වසරේදී අපට සිදුවන්නේ විවිධ බාධක මැදින් ගමන් කිරීමටයි. ප්‍රධාන ගැටලුව වන්නේ මේ නව බදු ප්‍රතිපත්ති ස්ථිර ඒවා ද, නැතහොත් සාකච්ඡා සඳහා භාවිතා කරන උපායමාර්ග ද යන්න තවම පැහැදිලි නොවීමයි. තත්ත්වය ස්ථාවර වන තෙක් ඔබේ මූල්‍ය කළමනාකරණය (Cash flow protection) ගැන වඩාත් සැලකිලිමත් වීම නුවණට හුරුයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://unctad.org/publication/global-trade-update-january-2026-top-trends-redefining-global-trade-2026