ව්යාපාර ලොව අලුත්ම රැල්ල: Fractional Executive මාදිලිය
විධායක නිලධාරියෙකුට ලක්ෂ ගණනක් ගෙවනවා වෙනුවට කොටස් වශයෙන් සේවය ලබාගන්නා Fractional C-Suite ක්රමය ගැන ඔබ දන්නවාද? එය ඔබේ ව්යාපාරයට ගැළපෙන්නේ කෙසේදැයි බලන්න.
ව්යාපාර ලොව අලුත්ම රැල්ල: Fractional Executive මාදිලිය
සාම්ප්රදායික ආයතනික ව්යුහය (Corporate hierarchy) මේ වන විට සීඝ්ර වෙනසකට භාජනය වෙමින් පවතිනවා. 2026 වසරේ මුල් භාගය වන විට බොහෝ සමාගම් පූර්ණ කාලීන විධායක නිලධාරීන් බඳවා ගැනීම වෙනුවට "Fractional" හෙවත් අර්ධකාලීන නායකයින් දෙසට යොමු වීමේ ප්රවණතාවක් දකින්නට ලැබෙනවා. මෙය හුදෙක් වියදම් අඩු කරගැනීමේ පියවරක් පමණක් නොවෙයි; මෙය මධ්යම ප්රමාණයේ ව්යාපාර තුළ ඉහළ මට්ටමේ උපාය මාර්ගික දැනුම හුවමාරු වන ආකාරයේ මූලික වෙනසක්.
විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර (SMEs) හිමිකරුවන්ට සහ ව්යවසායකයින්ට තම ව්යාපාරික වියදම් (Overheads) කළමනාකරණය කරගනිමින් තරගකාරීව ඉදිරියට යාමට මෙම ආකෘතිය තේරුම් ගැනීම අත්යවශ්ය කාරණයක් බවට පත්වෙලා.
Fractional මාදිලිය ක්රියාත්මක වන්නේ කෙසේද?
මෙය ආයතනයක හදිසි පුරප්පාඩුවක් පිරවීමට යොදා ගන්නා තාවකාලික කළමනාකරණයක් (Interim management) නොවෙයි. Fractional නායකත්වය කියන්නේ ස්ථිර, එහෙත් අර්ධකාලීන දීර්ඝකාලීන බැඳීමක්.
උදාහරණයක් ලෙස, Fractional ක්රමයට වැඩ කරන ප්රධාන මූල්ය නිලධාරියෙකුට (CFO), ප්රධාන තාක්ෂණික නිලධාරියෙකුට (CTO) හෝ ප්රධාන අලෙවි නිලධාරියෙකුට (CMO) එකිනෙකට තරග නොකරන සමාගම් හතරක පමණ එකවර සේවය කළ හැකියි. ඔවුන් නායකත්ව මණ්ඩලයට නිල වශයෙන් ඇතුළත් වන අතර, අධ්යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීම්වලට ද සහභාගී වෙනවා. නමුත් ඔවුන් ඔබේ සමාගම වෙනුවෙන් සතියකට දිනක් හෝ දෙකක් පමණක් වෙන් කරනු ඇති. මේ හරහා කුඩා සමාගම්වලට පවා Fortune 500 මට්ටමේ දැවැන්තයින්ගේ විශේෂඥ දැනුම ලබා ගැනීමට අවස්ථාව හිමි වෙනවා.
මූල්යමය වාසි සහ ව්යාපාරික ස්ථාවරත්වය
මධ්යම ප්රමාණයේ UK ටෙක් සමාගමකට හෝ පවුලේ ව්යාපාරයකට පූර්ණ කාලීන CFO කෙනෙකු බඳවා ගැනීමට සිදුවුවහොත්, වසරකට පවුම් 120,000 ඉක්මවූ වැටුපක්, National Insurance, විශ්රාම වැටුප් දායකත්වයන් සහ වෙනත් ප්රතිලාභ ගෙවීමට සිදුවෙනවා. එහෙත් Fractional ක්රමය යටතේ මාසිකව පවුම් 3,000ත් 5,000ත් අතර මුදලකට (Retainer basis) එම මට්ටමේම සේවාවක් ලබාගත හැකියි.
මෙය ව්යාපාරයක මුදල් ප්රවාහය (Cash flow) කළමනාකරණයට විශාල සහායක් වන අතර, ඉතිරි වන ප්රාග්ධනය නිෂ්පාදන සංවර්ධනයට හෝ වෙළඳපොළ පුළුල් කිරීමට යෙදවිය හැකියි. විශේෂයෙන් "සියල්ල තනිවම කරන" (Founder-does-all) මානසිකත්වයෙන් මිදී, ව්යාපාරය වෘත්තීය මට්ටමට ගෙන ඒමට මෙය කදිම අවස්ථාවක්.
UK ව්යාපාරිකයින් සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
මෙම ක්රමය ගෝලීය වශයෙන් ජනප්රිය වුවත්, එක්සත් රාජධානිය තුළ මෙය ක්රියාත්මක කිරීමේදී බදු නීති පිළිබඳව දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුයි. Fractional විධායක නිලධාරියෙකු සහ සාමාන්ය සේවකයෙකු (Employee) අතර වෙනස IR35 රෙගුලාසි මගින් පාලනය වෙනවා.
HMRC වෙතින් එල්ල විය හැකි දඩ මුදල් වළක්වා ගැනීමට නම්, ව්යාපාරිකයින් මෙම ගිවිසුම් නිවැරදිව සකස් කරගත යුතුයි. මෙහිදී සේවා කාලයට (Hours worked) වඩා, ලබා දෙන ප්රතිඵල (Deliverables) සහ ස්වාධීනත්වය මත පදනම්ව කටයුතු කිරීම වැදගත්. කෙසේ වෙතත්, UK හි පවතින දියුණු කොන්ත්රාත් වෙළඳපොළ නිසා බොහෝ ජ්යෙෂ්ඨ වෘත්තිකයින් තනි හාම්පුතෙකුට සීමා නොවී මෙවැනි Portfolio careers තෝරා ගැනීමට පෙළඹී සිටිනවා.
වාසි සහ අවදානම් (Pros and Cons)
මෙම ක්රමයේ මූල්යමය වාසි පැහැදිලි වුවත්, එයට අභියෝගද නැතුවාම නොවෙයි.
- වාසි: Fractional නායකයින් විවිධ කර්මාන්තවල අත්දැකීම් ඇති අය නිසා, දීර්ඝ කාලයක් එකම තැන සිටින සේවකයින්ට මගහැරෙන නැවුම් අදහස් සහ විසඳුම් ඔවුන් රැගෙන එනවා. අභ්යන්තර දේශපාලනයෙන් තොරව අපක්ෂපාතී තීරණ ගැනීමේ හැකියාව ඔවුන්ට තියෙනවා.
- අවදානම්: විචාරකයින් පවසන පරිදි, ඔවුන්ට ආයතනික සංස්කෘතිය (Cultural tenure) ගැන ගැඹුරු බැඳීමක් ඇති කරගැනීම අපහසු විය හැකියි. ආයතනය හදිසි අර්බුදයකට මුහුණ දෙන අවස්ථාවක, වෙනත් ආයතන තුනක වැඩ කරන නායකයෙකුට ඔබේ සමාගම ගොඩගැනීමට පූර්ණ අවධානය යොමු කිරීමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් පවතිනවා.
එමෙන්ම, බුද්ධිමය දේපළ (Intellectual Property) සහ ගැටුම්කාරී අවස්ථා (Conflict of Interest) කළමනාකරණය කිරීමත් මෙහිදී ගැටලුවක් විය හැකියි. ප්රධාන උපාය මාර්ගික නිලධාරියෙකු (CSO) සමාන ව්යාපාර කිහිපයක වැඩ කරන විට දත්ත රහස්යභාවය පිළිබඳ ගැටලු මතු විය හැකියි. ඒ වගේම ආයෝජකයින් සහ බැංකු මෙම නායකත්ව ව්යුහය දෙස බලන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව තවමත් නිශ්චිත දත්ත නැහැ.
උපාය මාර්ගික පියවර: ව්යවසායකයින් කළ යුත්තේ තමන්ට පූර්ණ කාලීනව අත්යවශ්ය භූමිකාවන් (බොහෝ විට Sales හෝ Operations) සහ කොටස් වශයෙන් පිටතින් ලබාගත හැකි ඉහළ මට්ටමේ සේවාවන් (Finance, Tech, Legal) මොනවාද යන්න නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමයි. මෙහි අරමුණ මුදල් ඉතිරි කිරීම පමණක් නොව, දැවැන්ත සමාගම්වලට පමණක් සීමා වී තිබූ බුද්ධිමය සම්පත් ඔබේ ව්යාපාරයට ද ලබා ගැනීමයි.
මූලාශ්රය (Source): https://www.forbes.com/topics/enterprise-growth/