හම්බන්තොට වරායේ භාණ්ඩ මෙහෙයුම් 175%කින් ඉහළට: ආර්ථිකයේ හැරවුම් ලක්ෂයක්ද?

හම්බන්තොට වරායේ භාණ්ඩ මෙහෙයුම් 175%කින් ඉහළට: ආර්ථිකයේ හැරවුම් ලක්ෂයක්ද?

මෙය සැබවින්ම දකුණු වෙරළ තීරයේ ආර්ථික චලනයන් දෙස විමසිල්ලෙන් බලා සිටින අයට අලුත් ආරංචියක් නොවේ. එහෙත් මෙවර සංඛ්‍යාලේඛන ඉතා ප්‍රබලය. 2025 වසරේදී හම්බන්තොට ජාත්‍යන්තර වරාය (HIP) මෙට්‍රික් ටොන් මිලියන 8.24 ක භාණ්ඩ තොගයක් හසුරුවමින්, 175% ක දැවැන්ත වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇත.

කලක් "සුදු අලියෙකු" ලෙස හංවඩු ගැසුණු වරායක් ලබපු නිකම්ම නිකම් "හොඳ වසරක්" පමණක් නොව, මෙය ඉන්දියන් සාගරයේ ලොජිස්ටික් සිතියමේ සිදුවූ ව්‍යුහාත්මක වෙනසකි. විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ සාර්ව ආර්ථික (Macro-stability) තත්ත්වය සහ ආයෝජන අවස්ථා දෙස බලා සිටින ඔබට, මෙය දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පොරොන්දු වූ "Logistics Hub" සංකල්පය දැන් ප්‍රායෝගික තලයට පැමිණ ඇති බවට ලැබෙන පැහැදිලි සංඥාවකි.

වර්ධනයේ සැබෑ බලවේග: අර්බුදය සහ අවස්ථාව

මෙම වර්ධනය හුදෙක් අහම්බයක් නොව, භූ-දේශපාලනික අවශ්‍යතාවය සහ උපායමාර්ගික සූදානම එකිනෙක හමුවීමේ ප්‍රතිඵලයකි.

• රතු මුහුදේ වාසිය (The Red Sea Dividend): 2024 සහ 2025 වසර පුරා රතු මුහුදේ පැවති අස්ථාවරත්වය නිසා නැව් සමාගම්වලට සූවස් ඇළ මඟහැර අප්‍රිකාව වටා යාමට (Cape of Good Hope) සිදුවිය. ප්‍රධාන නැව් මාර්ගයට නාවික සැතපුම් 10ක් ඔබ්බෙන් පිහිටි හම්බන්තොට වරාය, මෙම නැව් සඳහා ඉන්ධන පිරවීමට (Bunkering) සහ කාර්ය මණ්ඩල හුවමාරුවට කදිම නැවතුම්පොළක් විය. කොළඹ වරාය තදබදයට ලක්වද්දී, හම්බන්තොට වරාය එම අතිරික්තය පහසුවෙන් අවශෝෂණය කර ගත්තේය.
• RORO ආධිපත්‍යය: කලාපීය වාහන ප්‍රතිනැව්ගත කිරීමේ (Transshipment) වෙළඳපොළ ජය ගැනීමට වරායට හැකි විය. චීන සහ ඉන්දියානු EV නිෂ්පාදකයින් යුරෝපීය සහ අප්‍රිකානු වෙළඳපොල ඉලක්ක කරන විට, ඔවුන්ගේ මනාපය හිමිවූයේ හම්බන්තොටටයි.
• බලශක්ති ඒකාබද්ධතාව: 2025 අගභාගයේදී Sinopec පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය වේගවත් වීමත් සමඟ වරාය ආශ්‍රිත කර්මාන්ත කලාපය කෙරෙහි ආයෝජක විශ්වාසය තවදුරටත් තහවුරු විය.

උපායමාර්ගික විශ්ලේෂණය: ඩොලර් ආදායම

විදෙස්ගත ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙම පුවත වැදගත් වන්නේ රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පැත්තෙනි.

හම්බන්තොට වරායේ ආදායම මූලික වශයෙන් ලැබෙන්නේ ඇමරිකානු ඩොලර් වලිනි. භාණ්ඩ මෙහෙයුම් 175% කින් ඉහළ යාම යනු ඩොලර් ආදායමේ සෘජු ඉහළ යාමකි. මෙහි ක්‍රියාකරු වන HIPG සමාගම හවුල් ව්‍යාපාරයක් (Joint Venture - JV) වුවද, මෙම මුදල් ප්‍රවාහයන් ගෙවුම් ශේෂය (Balance of Payments) ශක්තිමත් කිරීමට සහ රුපියල ස්ථාවර කිරීමට යම් දායකත්වයක් ලබා දෙයි. 2022 දී අත්විඳි Forex අර්බුද වැනි තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට මෙය අමතර ආවරණයක් සපයයි.

අවදානම් සාධක: ප්‍රතිලාභ කාටද?

කෙසේ වෙතත්, සමබර විශ්ලේෂණයක් සඳහා අප කාසියෙ අනිත් පැත්තද බැලිය යුතුය.

1. JV උගුල (The JV Trap): හම්බන්තොට වරායෙන් 85% ක් අයිති China Merchants Port Holdings (CMPort) සමාගමටයි. වරාය කාර්යබහුල වීම රටේ 'Logistics Brand' එකට හොඳ වුවත්, මෙම 175% ක වර්ධනයේ මූල්‍යමය ලාභයෙන් වැඩි කොටසක් යන්නේ වරාය මෙහෙයුම්කරුට මිස මහා භාණ්ඩාගාරයට නොවේ. අපට ලැබෙන්නේ රොයල්ටි සහ බදු කුලී පමණි.

2. භූ-දේශපාලනික ගැටුම්: වරාය සාර්ථක වන විට ඉන්දියාවේ අවධානය සහ පීඩනය වැඩි වනු ඇත. මෙය චීන නාවික කටයුතු සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානයක් වුවහොත්, බටහිර සහ ඉන්දියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පීඩනයන් වෙළඳ බාධක හෝ ආධාර කප්පාදු ලෙස පැමිණිය හැකිය.

3. ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ලැබුනේ මොනවාද?: වරාය දියුණු වුවත් හම්බන්තොට සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ආදායම 175% කින් වැඩි වී තිබේද? අති නවීන වරායන් බොහෝ විට ගෙන එන්නේ "Jobless growth" (රැකියා විරහිත වර්ධනයක්) ය. ඒවා ක්‍රියාත්මක වන්නේ ස්වයංක්‍රීය පද්ධති සහ විදේශීය විශේෂඥයින් මගිනි. සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වන තරම් වේගයෙන් ප්‍රාදේශීය ආර්ථිකයට (Trickle-down effect) එය දැනෙන්නේ නැත.

වාර්තාවෙන් මග හැරුණු කරුණු

• Bunkering ලාභාංශ: තෙල් අලෙවිය ඉහළ ගියද, එහි ලාභාංශ (Margins) තරඟකාරීද? වරාය ව්‍යාපාර දිනා ගන්නේ අඩුම මිලට (Race to the bottom) නම්, ලැබෙන ශුද්ධ වටිනාකම අඩු විය හැක.
• කර්මාන්ත කලාපයේ පදිංචිය: වරාය පිවිසුම් දොරටුව නම්, කර්මාන්ත කලාපය එන්ජිමයි. කර්මාන්තශාලා නොමැතිව වරාය හුදෙක් අතරමැදි ස්ථානයක් පමණක් වනු ඇත.

ඩයස්පෝරා ආයෝජකයින්ට පණිවිඩයක්

මෙම වර්ධනය පෙන්නුම් කරන්නේ වරාය අවට ඉඩම් සහ ලොජිස්ටික් ආශ්‍රිත ව්‍යාපාර (ගබඩා පහසුකම්, Cold storage, සැහැල්ලු ඉංජිනේරු අංශ) දැන් ශක්‍ය මට්ටමක පවතින බවයි. "හම්බන්තොට පාළුයි" කියන කතාව දැන් අවලංගුය. එහෙත් ඔබ ආයෝජනය කරන්නේ නම්, කාර්මික දේපල (Industrial Real Estate) කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න; නේවාසික දේපල කෙරෙහි නොවේ. වර්ධනය ඇත්තේ පෙට්ටි සහ බැරල් වල මිස, තවමත් මිනිසුන්ගේ පදිංචියේ නොවේ.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.newswire.lk/2026/01/12/hambantota-port-reports-175-cargo-growth-in-2025/