එක්සත් රාජධානියේ දුම්රිය පද්ධතිය නව නායකත්වයක් යටතට

එක්සත් රාජධානියේ දුම්රිය පද්ධතිය නව නායකත්වයක් යටතට

ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව (DfT) විසින් බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසයේ සංකීර්ණතම යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිසංස්කරණයක් වන Great British Railways (GBR) වෙත සංක්‍රමණය වීම සඳහා අවශ්‍ය නායකත්ව මණ්ඩලය මේ වන විට තහවුරු කර තිබේ. Network Rail සහ Shadow GBR ආයතන මෙහෙයවීම සඳහා ප්‍රබල පරිපාලන නිලධාරීන් පත් කිරීමත් සමඟ, දශක තුනක් තිස්සේ එක්සත් රාජධානියේ දුම්රිය ක්ෂේත්‍රය පීඩාවට පත් කළ ඛණ්ඩනය වූ පාලන ක්‍රමයේ අවසානය රජය විසින් සනිටුහන් කර ඇත.

එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට—විශේෂයෙන් දිනපතා දුම්රියෙන් ගමන් කරන සහ ඉංජිනේරු හෝ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රවල සේවය කරන වෘත්තිකයන්ට—මෙය තීරණාත්මක මොහොතකි. පෞද්ගලික ෆ්‍රැන්චයිස් (Franchise) යුගය නිල වශයෙන් අවසන් වන අතර, මධ්‍යගත පාලනයක් සහිත නව යුගයක් ආරම්භ වෙමින් පවතී.

වෙනස්වීමේ හරය: ෆ්‍රැන්චයිස් ක්‍රමයෙන් ඒකාබද්ධ පාලනයකට

මෙහි මූලිකම වෙනස වන්නේ පවතින Franchise model එකෙහි සිට Concession-based integrated model එකක් වෙත මාරු වීමයි.

• පෙර (Franchise Era): පද්ධතිය කොටස්වලට කැඩී තිබුණි. පෞද්ගලික සමාගම් (TOCs) දුම්රිය ධාවනය කළ අතර, රජයේ ආයතනයක් වන Network Rail මාර්ග පද්ධතිය පාලනය කළේය. යටිතල පහසුකම් නිසා සිදුවන ප්‍රමාදයන්ට වගකිව යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව දෙපාර්ශවය අතර නිතරම ගැටුම් ඇති වූ අතර, වන්දි ලබා ගැනීම සඳහා පරිපාලන වියදම් ලෙස පවුම් මිලියන ගණනක් අපතේ ගියේය.
• පසු (GBR Era): GBR ආයතනය "Track and Train" (දුම්රිය සහ මාර්ග) යන දෙකම සඳහා වගකිව යුතු තනි රාජ්‍ය ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියා කරනු ඇත. කාලසටහන්, මිල ගණන් සහ උපාය මාර්ග සකසන්නේ ඔවුන්ය. පෞද්ගලික සමාගම් තවදුරටත් දුම්රිය ධාවනය කළ හැකි නමුත්, ඔවුන්ට ලැබෙනුයේ සේවාව පවත්වාගෙන යාම වෙනුවෙන් ස්ථාවර ගෙවීමක් (Flat fee) පමණි. ආදායම් අවදානම ඔවුන් දැරිය යුතු නැත.

යෝජිත සහ ක්‍රියාත්මක තත්ත්වයන්

මේ මොහොතේ නීත්‍යානුකූලව සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද යන්න වටහා ගැනීම වැදගත්ය.

• දැනට සිදුවී ඇති දේ: "Shadow Great British Railways" (SGBR) දැනටමත් ක්‍රියාත්මකය. Laura Shoaf (සභාපති, SGBR) සහ Jeremy Westlake (ප්‍රධාන විධායක, Network Rail) මේ වන විට මෙහෙයුම් ඒකාබද්ධ කරමින් සිටී. South Western Railway සහ c2c වැනි සේවාවන් දැනටමත් රජයේ පාලනයට (Public ownership) පවරාගෙන අවසන්ය.
• ඉදිරියේදී සිදුවීමට නියමිත දේ: 2025 නොවැම්බර් මාසයේදී ඉදිරිපත් කරන ලද Railways Bill එක තවමත් පාර්ලිමේන්තුවේ සාකච්ඡා වෙමින් පවතී. 2026 අග භාගයේදී ඊට රාජකීය අනුමැතිය (Royal Assent) ලැබෙන තෙක් GBR වෙත පූර්ණ නීතිමය බලතල නොලැබේ. වර්තමාන පත්වීම් සිදු කර ඇත්තේ මෙම නීතිමය පරතරය අතරතුර පරිපාලනය අඩාල වීම වැළැක්වීමටයි.

වෘත්තීය ස්ථාවරත්වය සහ අවදානම්

බ්‍රිතාන්‍යයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට මෙම ඒකාබද්ධ කිරීම හරහා ප්‍රතිලාභ මෙන්ම අවදානම් ද ඇත.

1. රැකියා ස්ථාවරත්වය (Opportunity) දුම්රිය ක්ෂේත්‍රය විශාල සේවා දායකයෙකි. මධ්‍යගත GBR ආයතනයක් යනු ප්‍රමිතිගත කොන්ත්‍රාත්තු සහ වඩා ස්ථාවර රැකියා කොන්දේසි වේ. ෆ්‍රැන්චයිස් ක්‍රමය යටතේ පෞද්ගලික සමාගම් බිඳ වැටීමේ අවදානම තිබුණි. ඉංජිනේරු, තාක්ෂණ සහ Logistics අංශවල සිටින අයට, GBR හි "Digital Railway" ව්‍යාපෘතිය (සංඥා පද්ධති ඩිජිටල්කරණය) හරහා දීර්ඝකාලීන වෘත්තීය වර්ධනයක් (Career growth) අපේක්ෂා කළ හැකිය.

2. මධ්‍යගත කිරීමේ අවදානම (Risks) ඒකාබද්ධ කිරීම කාර්යක්ෂම යැයි පෙනුනද, එය "Too big to fail" ආකාරයේ දැවැන්ත ආයතනයක් නිර්මාණය කරයි.

• වෘත්තීය සමිති බලපෑම: තනි සේවා යෝජකයෙකු (GBR) සිටින විට, ජාතික මට්ටමේ වර්ජන (Strikes) සමස්ත පද්ධතියම අඩාල කළ හැකිය. මෙය මගීන්ට දැඩි ලෙස බලපෑ හැකිය.
• නවෝත්පාදනය අඩාල වීම: මගීන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට තරඟකාරීත්වයක් නොමැති විට සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීමට GBR පෙළඹේවිද? "Concession" ආකෘතිය තුළ මගීන් ප්‍රමාණය වැඩි කර ගැනීමෙන් සමාගම්වලට අමතර ආදායමක් නොලැබෙන නිසා, දැඩි අධීක්ෂණයක් නොමැති නම් සේවාවන් එකතැන පල් වීමේ (Stagnation) අවදානමක් ඇත.

නොකියවෙන කතාව

වාර්තා මගින් "සරල කිරීම" ගැන කතා කළද, Funding Reality ගැන නිහඬය. GBR වෙත මාරුවීම යනු පද්ධතියට අලුතින් මුදල් පොම්ප කිරීමක් නොවේ. මහා භාණ්ඩාගාරය වියදම් සීමා කරන පසුබිමක, GBR හට "අඩුවෙන් වැඩි යමක්" කිරීමට සිදුවනු ඇත. ප්‍රවේශපත්‍ර ගණන් ඉහළ යාම Inflation (උද්ධමනය) මට්ටමට වඩා අඩුවෙන් පවත්වා ගන්නා බවට හෝ "සරල ටිකට් පත් ක්‍රමය" මගින් සාමාන්‍ය මගියාගේ වියදම අඩු වන බවට සහතිකයක් නැත.

SiBuzz පාඨකයන්ට උපායමාර්ගික උපදෙස්

• මගීන්: පාලන ව්‍යුහය වෙනස් වන මෙම සංක්‍රාන්ති සමයේදී කෙටි කාලීන බාධා කිරීම් අපේක්ෂා කරන්න. කෙසේ වෙතත්, ජනතා සහාය දිනා ගැනීම සඳහා GBR විසින් හඳුන්වා දීමට නියමිත "Flexi-Season" ටිකට් පත් ප්‍රතිසංස්කරණ ගැන අවධානයෙන් සිටින්න.
• රැකියා සොයන්නන්: Shadow GBR බඳවා ගැනීම් ගැන විමසිලිමත් වන්න. "Track and Train" පද්ධති ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා Data Analysts සහ Project Managers වැනි තනතුරු සඳහා ඔවුන් මේ වන විටත් සක්‍රීයව බඳවා ගනිමින් සිටී.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport