CEB ප්රතිසංස්කරණවලින් රු. බිලියන 10.6ක දැවැන්ත අලාභයක්
CEB ආයතනය කොටස් කිරීමේ ක්රියාවලිය නිසා බිලියන 10.6ක හදිසි අලාභයක්! 2026 මුල් කාර්තුව සඳහා 11.57%ක ගාස්තු වැඩිවීමක් යෝජනා වී ඇත. මෙහි සැබෑ තත්ත්වය සහ විදේශගත ශ්රී ලාංකිකයින්ට මෙය බලපාන ආකාරය මෙතැනින් කියවන්න.
CEB ප්රතිසංස්කරණවලින් රු. බිලියන 10.6ක දැවැන්ත අලාභයක්
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණවල ප්රධානතම පියවරක් ලෙස සැලකෙන ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) ප්රතිව්යුහගත කිරීම (Unbundling) සම්බන්ධයෙන් අනපේක්ෂිත මූල්යමය යථාර්ථයක් දැන් හෙළි වී තිබේ. 2026 පළමු කාර්තුව සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ගාස්තු සංශෝධන යෝජනාවලියට අනුව, මෙම ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලිය නිසා පරිමාණයේ ආර්ථික වාසි (Economies of Scale) අහිමි වීමෙන් සිදුවන පාඩුව රුපියල් බිලියන 10.6ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.
මෙය හුදෙක් රාජ්ය ඒකාධිකාරයක සිට වෙළඳපොළ ආකෘතියක් වෙත මාරු වීමේදී ඇතිවන 'Friction Cost' හෙවත් ඝර්ෂණ පිරිවැයයි. දිගුකාලීන අරමුණ කාර්යක්ෂමතාව වුවත්, කෙටි කාලීනව පාරිභෝගිකයාට ඉහළ මිලක් ගෙවීමට සිදුවීම මෙහි අනිවාර්ය ප්රතිඵලයකි.
අලාභය සිදු වූ ආකාරය
මෙම රුපියල් බිලියන 10.6ක අගය හුදෙක් නාස්තියක් නොව, එය ලිබරල්කරණයේ ගිණුම්කරණ යථාර්ථයයි.
- පැරණි ක්රමය: CEB තනි ආයතනයක් ලෙස ක්රියාත්මක වූ විට, ලාභ ලබන අංශ මගින් පාඩු ලබන අංශ ආවරණය කරගැනීමට (Cross-subsidize) හැකියාව තිබුණි. බොහෝ විට මණ්ඩලය සිය වත්කම් මත ප්රතිලාභය (ROA) ස්වේච්ඡාවෙන්ම අඩු කර ගනිමින් විදුලි බිල කෘතිමව පහළ මට්ටමක පවත්වා ගත්තේය.
- නව යථාර්ථය: 2024 අංක 36 දරන විදුලිබල පනත යටතේ CEB ජනන, සම්ප්රේෂණ සහ බෙදාහැරීමේ අංශ ලෙස ස්වාධීන ආයතන බවට පත්වෙමින් තිබේ. මේ සෑම ආයතනයක්ම දැන් තනිවම ලාභ ලැබිය යුතු අතර, පැරණි ක්රමය යටතේ රුපියල් බිලියන 10.6ක වට්ටමක් ලබා දුන් ඒකාබද්ධ වාසි (Synergies) දැන් අහෝසි වී ඇත.
ඔබගේ පවුලේ අයට සහ මුදල් එවීමේ සැලසුම්වලට බලපාන අයුරු
බ්රිතාන්යයේ වෙසෙන ශ්රී ලාංකික ප්රජාවට මෙහි ඇති සෘජු බලපෑම නම්, ලංකාවේ සිටින ඔබගේ යැපෙන්නන් මත ඇතිවන උද්ධමන පීඩනයයි (Inflationary Pressure). මෙම ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ පිරිවැය සහ 'Ditwah' සුළි කුණාටුවෙන් සිදුවූ හානි පියවා ගැනීම සඳහා CEB විසින් 2026 පළමු කාර්තුව සඳහා 11.57%ක ගාස්තු වැඩිවීමක් යෝජනා කර ඇත.
මෙය ලංකාවේ ජීවත්වන අයට බලපාන ආකාරය:
- ඉහළ යන ස්ථාවර පිරිවැය: විදුලිය යනු මූලික යෙදවුමකි. එහි මිල වැඩිවීම භාණ්ඩ හා සේවා මිල ගණන් ඉහළ යාමට සෘජුවම බලපායි.
- Remittances සැලසුම්: ඔබ එදිනෙදා වියදම් සඳහා පවුලේ අයට මුදල් එවන්නේ නම්, විදුලි බිල ඉහළ යාම හරහා ඔබ එවන රුපියලේ "මිලදී ගැනීමේ හැකියාව" (Buying Power) අඩුවීමක් සිදුවේ.
ආයෝජන සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය
ශ්රී ලංකාවේ අරමුදල් තබාගෙන සිටින අයට මෙය කෙටි කාලීන අස්ථාවරත්වයක් පෙන්නුම් කළත්, දිගුකාලීනව යම් පැහැදිලි බවක් ලබා දෙයි.
- විනිවිදභාවය: මෙම බිලියන 10.6ක පිරිවැය වේදනාකාරී වුවත්, බලශක්ති අංශයේ සැඟවුණු ණය බර දැන් එළියට පැමිණෙමින් තිබේ. සූර්ය හා සුළං බලශක්ති වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ විදේශීය ආයෝජන (FDI) සඳහා මෙය සුබදායී තත්ත්වයකි.
- මුදල් ඒකකයේ අවදානම: දේශපාලන පීඩනය නිසා රජය මෙම 11.57%ක ගාස්තු වැඩිවීම ප්රතික්ෂේප කළහොත්, එම හිඟය පියවීමට මුදල් අච්චු ගැසීමට හෝ ණය ගැනීමට සිදුවනු ඇත. එය රුපියල දුර්වල වීමට හේතු විය හැක. එබැවින් ආයෝජකයින් මහජන උපයෝගිතා කොමිසමේ (PUCSL) තීරණය දෙස අවධානයෙන් සිටීම වැදගත්ය.
විවේචනාත්මක දැක්ම: ප්රතිසංස්කරණවල අවදානම
මෙය සමබරව දකින විට පැන නගින ගැටළුව නම්, මෙම වියදම දැරීම ඇත්තෙන්ම වටිනවාද යන්නයි. විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ශ්රී ලංකාව වැනි කුඩා වෙළඳපොළක් සඳහා (උපරිම ඉල්ලුම මෙගාවොට් 3,000ට අඩු), සමාගම් කිහිපයක් නිර්මාණය කිරීමෙන් පරිපාලන වියදම් තුන් ගුණයකින් ඉහළ යන බවයි. මෙය තාවකාලික වියදමක් නොව ස්ථිර "නිලධාරිවාදී බද්දක්" (Bureaucracy tax) විය හැකිය.
වාර්තාවල මගහැරුණු කරුණු
බොහෝ මාධ්ය වාර්තා ගිණුම්කරණ අලාභය ගැන පමණක් කතා කළද, වැදගත් කරුණු දෙකක් මග හැරී ඇත:
- සුළි කුණාටු හානි: යෝජිත ගාස්තු වැඩිවීමට හේතුවන හිඟයෙන් රුපියල් බිලියන 7ක්ම 'Ditwah' සුළි කුණාටුවෙන් සිදුවූ හානි පියවා ගැනීමට වෙන්ව ඇත. මෙය ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලියට අදාළ නැති, එක් වරක් පමණක් සිදුවන ස්වභාවික ආපදාවකි.
- මානව සම්පත් අහිමි වීම: ස්වේච්ඡා විශ්රාම යෝජනා ක්රමය (VRS) යටතේ සේවකයින් 2,000කට වැඩි පිරිසක් ඉවත්වීම නිසා ජ්යෙෂ්ඨ ඉංජිනේරුවන් අහිමි වීමේ මෙහෙයුම් අවදානමක් මතුව ඇත.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, මෙම රුපියල් බිලියන 10.6ක අලාභය නවීන බලශක්ති පද්ධතියක් සඳහා ගෙවිය යුතු ඇතුල්වීමේ ගාස්තුවයි. නමුත් 2026 මුල් භාගයේදී ඔබේ පවුලේ අයවැය සැලසුම් කිරීමේදී මෙම වියදම් පිළිබඳව කල්තියා සූදානම් වීම නුවණට හුරුය.
මූලාශ්රය (Source): https://economynext.com/sri-lanka-ceb-un-bundling-to-cost-rs10-6bn-from-lost-economies-of-scale-257094/