මැකින්සි අනතුරු ඇඟවීම: AI නොදන්නා ව්‍යාපාර ලොකු අවදානමක

මැකින්සි අනතුරු ඇඟවීම: AI නොදන්නා ව්‍යාපාර ලොකු අවදානමක

ජනවාරි 10 වන දින නිකුත් වූ මැකින්සි (McKinsey) උපායමාර්ගික වාර්තාව, ව්‍යාපාරික ලෝකයට ඉතා තීරණාත්මක පණිවිඩයක් රැගෙන එයි. එය හඳුන්වන්නේ "AI Reckoning" හෙවත් කෘතිම බුද්ධිය (AI) සම්බන්ධයෙන් ව්‍යාපාර මුහුණ දෙන අනිවාර්ය වගවීම ලෙසයි. AI යනු හුදෙක් IT අංශයට පමණක් සීමා වූ අත්හදා බැලීමක් ලෙස සැලකූ යුගය දැන් අවසන් වී ඇත.

අද වන විට පවතින දැඩි අවශ්‍යතාවය වන්නේ, ආයතනික අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල (Boards) හුදු නරඹන්නන්ගේ භූමිකාවෙන් ඉවත්ව, තම ආයතනයේ "AI ශක්තිය" (AI Muscle) ගොඩනැගීමේ ක්‍රියාකාරී නිර්මාණකරුවන් බවට පත්වීමයි. එසේ නොවුවහොත්, තමන් ආරක්ෂා කිරීමට බැඳී සිටින සමාගම් යල් පැන ගිය ව්‍යාපාර බවට පත්වීම වැළැක්විය නොහැකි වනු ඇත.

පවතින බරපතල පරතරය

දත්ත දෙස බලන විට පෙනී යන්නේ වර්තමාන තත්ත්වය ඉතා අවදානම් සහගත බවයි. ආයතන වලින් 88% ක්ම තමන්ගේ යම් හෝ ව්‍යාපාරික කටයුත්තක් සඳහා AI භාවිතා කරන බව පවසන නමුත්, ආයතනික පාලනය (Governance) ඊට සමගාමීව දියුණු වී නොමැත. මැකින්සි පර්යේෂණය මගින් පෙන්වා දෙන මෙම "දැනුමේ පරතරය" (Competency gap) මවිත කරවන සුළුයි:

• අධ්‍යක්ෂවරුන්ගෙන් 66% ක් පිළිගන්නා පරිදි ඔවුන්ට AI පිළිබඳ ඇත්තේ සීමිත දැනුමකි නැතහොත් කිසිදු දැනුමක් නොමැත.
• Fortune 100 සමාගම් අතරින් විධිමත් AI අධීක්ෂණ ක්‍රමවේදයක් ස්ථාපිත කර ඇත්තේ 39% ක පමණි.
• AI පාලනය සඳහා මණ්ඩලය අනුමත කළ ප්‍රතිපත්තියක් ඇත්තේ සමාගම් 25% කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවකටයි.

මෙම "පාලන හිඩැස" (Governance void) නිසා සමාගම් Compliance අවදානම්වලට පමණක් නොව, තරඟකාරීත්වය හමුවේ තම පැවැත්ම අහිමි වීමේ අවදානමකට ද ලක්වේ. මෙහිදී ලබා දෙන මූලික පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලියි: නොදැනුවත්කම තවදුරටත් නිදහසට කරුණක් නොවේ; එය වගකීම් විරහිතභාවයකි.

ව්‍යවසායකයින් සහ මධ්‍යම පරිමාණ ව්‍යාපාර සඳහා පාඩම්

Tech Startups සිට එංගලන්තයේ ස්ථාපිත සාම්ප්‍රදායික ව්‍යාපාර දක්වා වන SiBuzz ප්‍රජාවට මෙය හුදෙක් "ලොකු සමාගම්වලට" (Big Corporates) පමණක් අදාළ වන ගැටළුවක් නොවේ. මෙය ඔබගේ ජීවනෝපාය සහ ව්‍යාපාර ආරක්ෂා කරගැනීමේ ගැටළුවකි.

1. උපදේශකයින්ගේ වෘත්තීය මට්ටම ඉහළ නංවා ගැනීම බොහෝ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ව්‍යාපාර (Mid-market businesses) විශ්වාසවන්ත පවුලේ සාමාජිකයන් හෝ පැරණි මිතුරන්ගෙන් සැදුම්ලත් උපදේශක මණ්ඩල මත යැපෙයි. මැකින්සි අනතුරු ඇඟවීමට අනුව, එම උපදේශකයින් තාක්ෂණිකව දැනුවත් (Tech-illiterate) නොමැති නම් එය ඉතා භයානකයි. ඔබට මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන්ගෙන් පිරුණු මණ්ඩලයක් අවශ්‍ය නැත. නමුත් ඔබට අවශ්‍ය වන්නේ "AI Fluency" ඇති, එනම් නිවැරදි ප්‍රශ්න ඇසීමට හැකි අධ්‍යක්ෂවරුන්ය: "අපගේ දත්ත ආරක්ෂිතද?", "අප ගොඩනගන්නේ ස්ථිර තරඟකාරී වාසියක්ද නැත්නම් වෙනත් කෙනෙකුගේ තාක්ෂණයක් කුලියට ගැනීමක්ද?" වැනි ප්‍රශ්න ඔවුන් ඇසිය යුතුය.

2. "මැජික්" නොව "AI Muscle" ඉල්ලන්න හුදෙක් "ඩිජිටල් පරිවර්තනය" (Digital Transformation) සැමරීම වෙනුවට, AI සඳහා කරන ආයෝජනයෙන් ලැබෙන සැබෑ ව්‍යාපාරික වටිනාකම (ROI, Margin improvement) පෙන්වන ලෙස මණ්ඩලය විසින් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. AI භාවිතයෙන් මුදල් ඉතිරි කරන්නේ කෙසේද හෝ ආදායම වැඩි කරන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කිරීමට නායකත්වයට නොහැකි නම්, වහාම එය නතර කිරීමට අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය මැදිහත් විය යුතුය.

3. වාර්ෂික "AI Posture" සමාලෝචනය SME (සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ) ව්‍යාපාරයක් සඳහා මෙය සරල ත්‍රෛමාසික පරීක්ෂාවක් විය හැකිය: "මේ මාසයේ අපගේ තරඟකරුවෙකු AI භාවිතා කර අපට වඩා අඩු මිලකට භාණ්ඩ ලබා දී තිබේද?" අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය මෙම ප්‍රශ්නය නොඅසන්නේ නම්, ඔවුන් සිටින්නේ විශාල නිද්‍රාවකය.

සැඟවුණු අවදානම් (Self-Counter Argument)

වාර්තාව මගින් අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ වැඩි මැදිහත්වීමක් යෝජනා කළද, මෙය ඕනෑවට වඩා සිදු කිරීමේ අවදානමක්ද ඇත. මෙම "Reckoning" හෙවත් වගවීමේ ක්‍රියාවලියේ කතා නොකරන පැත්තක්ද තිබේ:

• "Augmentation Debt" උගුල: MIT Sloan පර්යේෂණවලට අනුව, නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක නොකළ AI පද්ධති නිසා පළමු වසර තුළ ඵලදායිතාව 25-30% කින් පහත වැටිය හැක. සේවකයින් AI දෝෂ නිවැරදි කිරීමට හෝ සමාන්තරව පැරණි ක්‍රමවේදයන්ද පවත්වාගෙන යාමට කාලය වැය කිරීම මීට හේතුවයි. මෙහෙයුම් යථාර්ථය නොදැන බලහත්කාරයෙන් AI හඳුන්වා දීමට යාමෙන් මුදල් නාස්තිය සහ සේවක කළකිරීම ඇති විය හැක.
• කළමනාකාරීත්වයේ විරෝධය: රැකියා අහිමි වේ යැයි ඇති බිය නිසා මධ්‍යම මට්ටමේ කළමනාකරුවන් (Middle managers) AI හඳුන්වා දීම ප්‍රමාද කිරීමට ඉඩ ඇත. මෙය "Quiet Mutiny" හෙවත් නිහඬ කැරැල්ලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය හැකිය.
• නෛතික වගකීම: අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය AI උපායමාර්ග සෘජුවම සැලසුම් කිරීමට පටන් ගත් විට, යම් දත්ත කාන්දුවක් (Data breach) හෝ ඇල්ගොරිතම දෝෂයක් සිදු වුවහොත්, අධ්‍යක්ෂවරුන්ට "අධීක්ෂණ අසමත්වීම්" වෙනුවට "කළමනාකරණ අසමත්වීම්" යටතේ පෞද්ගලිකව නඩු පැවරීමේ අවදානමක් මතු විය හැක.

අවසාන නිගමනය

"AI Reckoning" යනු ක්‍රියාත්මක වීමට ලැබුණු කැඳවීමකි. ව්‍යාපාරික නායකයින්ට ඇති පණිවිඩය පැහැදිලියි: ඔබේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය දැනුවත් කරන්න (Educate), එසේ නොමැති නම් ඔවුන්ව ප්‍රතිස්ථාපනය කරන්න (Replace). වාෂ්ප එන්ජිම සඳහා සැකසූ පාලන ක්‍රමවේදයක් (Governance model) සමඟ අධිවේගී තාක්ෂණික ලෝකයක ගමන් කළ නොහැක.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/email/monthly/2026/2026-01-10b.html