2026 ගෝලීය වෙළඳාම: ලෝකය බෙදන 'Minilateralism' රැල්ල

2026 ගෝලීය වෙළඳාම: ලෝකය බෙදන 'Minilateralism' රැල්ල

Global Cooperation Barometer 2026 වාර්තාව නිකුත් වීමත් සමඟ පසුගිය වසර කිහිපය පුරා ලෝක වෙළඳාමේ සිදුවෙමින් පැවති දැවැන්ත වෙනසක් දැන් නිල වශයෙන් තහවුරු වී තිබේ. එනම්, WTO (ලෝක වෙළඳ සංවිධානය) මගින් පාලනය වූ "සියල්ලටම එකම නීතියක්" යන පුළුල් බහුපාර්ශ්වික යුගය අවසන් වෙමින් පවතින බවයි. ඒ වෙනුවට දැන් අප දකින්නේ "Minilateralism" හෙවත් කුඩා, විශ්වාසවන්ත රටවල් කණ්ඩායම් අතර ගොඩනැගෙන වෙළඳ සන්ධානවල නැගී සිටීමයි.

එක්සත් රාජධානිය (UK), ශ්‍රී ලංකාව සහ ආසියානු වෙළඳපොල අතර කටයුතු කරන අපගේ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවට මෙය හුදෙක් ආර්ථික න්‍යායක් පමණක් නොවේ. මෙය ඔබගේ Supply chains සහ වෙළඳපොල උපාය මාර්ග නැවත සකස් කරගැනීමට ලැබුණු ප්‍රායෝගික අනතුරු ඇඟවීමකි.

කාර්යක්ෂමතාවය වෙනුවට 'මිත්‍රත්වය' මුල් කරගත් වෙළඳාම

පසුගිය දශක තුන පුරාම ගෝලීය වෙළඳාම මෙහෙයවනු ලැබුවේ කාර්යක්ෂමතාවය (Efficiency) මතයි. එනම්, භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීමට ලාභදායී ම ස්ථානය සහ විකිණීමට වාසිදායකම ස්ථානය සොයා යාමයි. නමුත් 2026 Barometer වාර්තාව පෙන්වා දෙන්නේ දැන් වෙළඳාම මෙහෙයවනු ලබන්නේ Alignment හෙවත් "උපායමාර්ගික ගැලපීම" මත බවයි.

දැන් රටවල් ආර්ථික වාසියට වඩා ආරක්ෂාව සහ පොදු අරමුණු මත පදනම් වූ හවුල්කාරිත්වයන්ට මුල්තැන දෙයි. එක්සත් රාජධානිය ගෝලීය එකඟතාවයන් එනතුරු බලා නොසිට, CPTPP වැනි සන්ධාන සහ ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම් වෙත යොමුවීම මීට හොඳම උදාහරණයකි.

ව්‍යාපාරිකයන්ට වැදගත් පාඩමක්: ඔබට තවදුරටත් "ඕනෑම තැනක ව්‍යාපාර කිරීමේ" (go anywhere) උපාය මාර්ගය මත යැපිය නොහැක. ඔබේ "Minilateral bloc" එකෙන් පිටත ව්‍යාපාර කිරීමේදී බදු (Tariffs), දත්ත රෙගුලාසි සහ වීසා ගැටලු වැනි බාධක වැඩි වෙමින් පවතී.

• Action: ඔබේ සැපයුම් ජාලය (Supply chain) විගණනය කරන්න. ඔබේ ප්‍රධාන සැපයුම්කරුවන් සිටින්නේ UK සමඟ "මිත්‍ර නොවන" කලාපයක නම්, ඔබ දරන්නේ අනවශ්‍ය අවදානමකි. හැකි ඉක්මනින් "Friend-shored" හෙවත් මිත්‍ර රටවල් වෙත ඔබේ සැපයුම් ජාලය විවිධාංගීකරණය කරන්න.

කුඩා ව්‍යාපාර සහ 'Spaghetti Bowl' ආචරණය

මෙම "Minilateral" ක්‍රමය රටවල් මට්ටමින් කාර්යක්ෂම බව පෙනුනද, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර (SMEs) සඳහා මෙය ආර්ථික විද්‍යාඥයින් හඳුන්වන "Spaghetti Bowl" ආචරණය ඇති කරයි. එනම්, එකිනෙකට වෙනස් නීති රීති රාශියක් පැටලී ඇති තත්ත්වයකි. උදාහරණයක් ලෙස, UK-Australia ගිවිසුම යටතේ අනුමත භාණ්ඩයක්, දත්ත රෙගුලාසි (Data privacy) හේතුවෙන් UK-EU කලාපය තුළ ප්‍රතික්ෂේප විය හැක.

ව්‍යවසායකයන්ට ඇති අවස්ථාව: මෙහිදී ගෝලීය මට්ටමේ පොදු සේවාවන් සපයනවාට වඩා "Corridor Specialist" කෙනෙකු වීම වාසිදායකය. උදාහරණයක් ලෙස, UK සහ දකුණු ආසියාව අතර පවතින නීතිමය සහ රෙගුලාසි ගැටළු විසඳීම සඳහා පමණක් විශේෂිත වූ නීති හෝ logistics ආයතනවලට ඉදිරියේදී විශාල ඉල්ලුමක් ඇති වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, අනුකූලතා (Compliance) පිරිවැය ඉහළ යා හැකි බැවින්, අලෙවිකරණයට වඩා නීතිමය උපදෙස් සඳහා වැඩි මුදලක් වෙන් කිරීමට ඔබට සිදු විය හැක.

බැහැර කිරීමේ අවදානම සහ උද්ධමනය

මෙම "Gated Communities" සංකල්පය තුළ සැඟවුණු අවදානමක් ද ඇත. Minilateralism හරහා නිර්මාණය වන්නේ සාමාජිකයින්ට පමණක් සීමා වූ වරප්‍රසාදයි (Club Goods).

• ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට බලපෑම: එක් කණ්ඩායමකට සම්බන්ධ වී අනෙක් කණ්ඩායම අමනාප කරගන්නවාද, නැතහොත් මධ්‍යස්ථව සිට සියලු පාර්ශවයන්ගේ බදු බාධකවලට මුහුණ දෙනවාද යන්න ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට තීරණය කිරීමට සිදුවනු ඇත. UK සිට මුදල් යැවීමේදී (Remittances) හෝ ආයෝජනය කිරීමේදී හදිසි නීතිමය බාධක (Strict AML checks) ඇතිවීමට මෙය හේතු විය හැක.
• පාරිභෝගිකයාට: වෙළඳපොල බෙදී යාම නිසා කාර්යක්ෂමතාව අඩු වේ. අපගේ "මිත්‍ර කවයෙන්" (Friend-circle) පිටතින් එන භාණ්ඩ සඳහා UK තුළ ව්‍යුහාත්මක උද්ධමනයක් (Structural inflation) බලාපොරොත්තු විය හැක.

වාර්තාවෙන් මගහැරුණු දේ: ඩිජිටල් බාධක

භාණ්ඩ වෙළඳාම ගැන කතා කළත්, මෙම වාර්තාව Data Sovereignty ගැන ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු කර නැත. නව වෙළඳ ගිවිසුම්වල දත්ත හුවමාරුව පිළිබඳ දැඩි නීති අඩංගු වේ. UK හි සෞඛ්‍ය අංශයේ Startup සමාගමකට රෝගීන්ගේ දත්ත ආරක්ෂණ නීති නිසා ඇතැම් විදෙස් රටවල මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන් යොදා ගැනීම නීත්‍යානුකූලව කළ නොහැකි වනු ඇත.

කෙසේ වෙතත්, භාණ්ඩ වෙළඳාමට වඩා සේවා (Services) වෙළඳාම—එනම් Consulting, Coding, Design වැනි ක්ෂේත්‍ර—මෙම බාධක මධ්‍යයේ වුවද ශක්තිමත්ව පවතී. දත්ත නීතිවලට අනුගත විය හැකිනම්, මෙය අපගේ ව්‍යාපාරිකයන්ට භාණ්ඩ ප්‍රවාහනයට වඩා ආරක්ෂිත 'Sweet spot' එකකි.

අවසාන උපදෙස: පාලමක් වන්න

විදෙස්ගත ව්‍යවසායකයෙකු ලෙස ඔබට නීත්‍යානුකූලව මෙන්ම සංස්කෘතිකවද "ද්විත්ව වාසියක්" (Dual-passport advantage) ඇත. මෙවැනි ලෝකයක වටිනාම සම්පත වන්නේ වෙළඳ කලාප දෙකක් යා කළ හැකි "මානව පාලම්" (Human bridges) ය.

ඔබේ ව්‍යාපාරය හුදෙක් ගෝලීයව විකිණීමට උත්සාහ කරන UK සමාගමක් ලෙස නොව, UK සමාගම්වලට දකුණු ආසියානු වෙළඳපොල වෙත නීත්‍යානුකූලව ප්‍රවේශ වීමට (Compliantly) උපකාර කරන විශේෂිත දොරටුවක් ලෙස ස්ථානගත කරන්න. මෙම සංකීර්ණ නීති ජාලය (Spaghetti Bowl) ලිහා දෙන අතරමැදියා ඔබ වන්න.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-global-cooperation-barometer