2025 එක්සත් රාජධානියේ නව මානසික සෞඛ්ය පනත සහ ඔබේ අයිතිය
UK නව මානසික සෞඛ්ය පනත මගින් ඔබේ අයිතිවාසිකම් වෙනස් වී ඇත්තේ කෙසේද? Nominated Person පත් කරගැනීම සහ වීසා ආරක්ෂාව පිළිබඳ වැදගත් විග්රහය කියවන්න.
2025 එක්සත් රාජධානියේ නව මානසික සෞඛ්ය පනත සහ ඔබේ අයිතිය
ඔබ මේ මොහොතේ මෙය කියවන විටත්, එක්සත් රාජධානියේ මානසික සෞඛ්ය සේවාවන් ක්රියාත්මක වන ආකාරය මූලික වශයෙන් වෙනස් වී හමාරය. එක්සත් රාජධානියේ සෞඛ්ය සහ සමාජ ආරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (DHSC) විසින් Mental Health Act 2025 සඳහා වන ව්යවස්ථාපිත මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කර තිබේ. මෙය හුදෙක් පරිපාලනමය වෙනසක් පමණක් නොවේ; එංගලන්තයේ වෙසෙන ශ්රී ලාංකික ඉංජිනේරුවන්, සිසුන්, සෞඛ්ය සේවකයින් සහ පවුල්වල සිවිල් අයිතිවාසිකම් සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ තීරණාත්මක යාවත්කාලීන කිරීමකි.
දේශපාලන සිරස්තලවලින් ඔබ්බට ගොස්, මෙම නව නීතිමය රාමුව ඔබගේ වෘත්තීය ජීවිතයට සහ නීතිමය ස්ථාවරත්වයට ප්රායෝගිකව බලපාන ආකාරය උපායමාර්ගිකව විමසා බලමු.
1. ප්රධාන වෙනස: "Nearest Relative" වෙනුවට "Nominated Person"
විගාමිකයන්ට (Immigrants) 1983 පනතේ තිබූ බරපතලම ගැටලුව වූයේ "Nearest Relative" නීතියයි. එහිදී රජය විසින් දැඩි ධුරාවලියක් (බොහෝ විට දෙමව්පියන් හෝ සහකරු) මත පදනම්ව ඔබේ නියෝජිතයා තෝරා ගන්නා ලදී. ඔබේ පවුලේ අය ශ්රී ලංකාවේ සිටියේ නම් හෝ එක්සත් රාජධානියේ සිටින ඥාතීන් සමඟ හොඳ සම්බන්ධතාවක් නොතිබුණේ නම්, ඔබට තෝරා ගැනීමක් සිදු කළ නොහැකි විය.
නව තත්ත්වය (2025 Act):
- පෙර: රජය විසින් ඔබේ නියෝජිතයා තෝරා ගනු ලැබීය.
- පසු: ඔබ විසින් ඔබේ Nominated Person (NP) තෝරා ගනු ලැබේ.
උපායමාර්ගික වැදගත්කම: මෙය විදෙස්ගත ප්රජාවට ලැබුණු විශාල ජයග්රහණයකි. ඔබට දැන් එක්සත් රාජධානියේ සිටින විශ්වාසවන්ත මිතුරෙකු, ඥාතියෙකු හෝ ප්රජා මූලිකයෙකු නීත්යානුකූලව ඔබේ නියෝජිතයා ලෙස නම් කළ හැක. හදිසි අවස්ථාවක් එනතුරු බලා නොසිටින්න. ඔබ ශිෂ්යයෙකු හෝ Work Visa මත සිටින අයෙකු නම්, මෙරට සමීපතම පවුලේ අය නොමැති විට මෙම නීතිමය පත් කිරීම ඔබේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරයි.
2. රඳවා තබා ගැනීමේ නිර්ණායක: "Therapeutic" සීමාව
2025 පනත මගින් බලහත්කාරයෙන් රඳවා තබා ගැනීම (Sectioning) සඳහා වන නිර්ණායක දැඩි කර ඇත.
- "Serious Harm" පරීක්ෂණය: රඳවා තබා ගැනීම නීත්යානුකූල වන්නේ පුද්ගලයාගෙන් බරපතල හානියක් සිදුවීමේ අවදානමක් ඇත්නම් පමණි. අනවශ්ය ලෙස නිදහස අහිමි කිරීම වැළැක්වීම සඳහා මෙම නිර්ණායකය ඉහළ දමා ඇත.
- චිකිත්සක ප්රතිලාභ (Therapeutic Benefit): පුද්ගලයෙකු හුදෙක් "පාලනය කිරීම" (Contain) සඳහා පමණක් රඳවා තබා ගැනීම තවදුරටත් නීත්යානුකූල නොවේ. ලබා දෙන ප්රතිකාර මගින් රෝගියාගේ තත්ත්වය සැබවින්ම යහපත් වන බවට සායනික එකඟතාවයක් තිබිය යුතුය.
3. ඔටිසම් සහ ඉගෙනීමේ දුෂ්කරතා (Learning Disabilities)
ඔටිසම් සහ ඉගෙනීමේ දුෂ්කරතා තවදුරටත් පනතේ 3 වන වගන්තිය යටතේ දීර්ඝ කාලීනව රඳවා තබා ගැනීමට හේතුවන "මානසික ආබාධ" (Mental disorders) ලෙස වර්ගීකරණය නොකෙරේ. මෙය රෝහල් තුළ සිරවී සිටීම වැළැක්වීමට ගත් හොඳ පියවරක් ලෙස පෙනුනද, මෙහි සේවා හිඩැසක් (Service gap risk) නිර්මාණය වීමේ අවදානමක් පවතී.
- අවදානම: රෝහලේ රඳවා තබා ගත නොහැකි නම්, ප්රජාව තුළ ප්රතිකාර කළ යුතුය. නමුත් ඒ සඳහා අවශ්ය Community Care ප්රතිපාදන ලැබී තිබේද?
- යථාර්ථය: දැඩි ඔටිසම් තත්ත්වයක් ඇති අයෙකු අර්බුදයකට ලක් වූ විට, රෝහල විසින් "නව පනත යටතේ රඳවා ගත නොහැකි" බව පැවසුවහොත් සහ ප්රජා සත්කාරක කණ්ඩායමක් නොමැති නම්, සම්පූර්ණ බර පවුල මත පැටවේ. මෙය නව ප්රතිපත්තියේ සැඟවුණු අවදානමයි.
4. ජීවනෝපාය සහ ආගමන විගමන (Immigration) බලපෑම
DHSC වාර්තාවේ ආගමන විගමන ගැන සඳහන් නොවුණද, අප ඒ ගැන අවධානය යොමු කළ යුතුය.
- Visa Continuous Residence: Mental Health Act යටතේ රඳවා තබා ගැනීම වෛද්යමය සිදුවීමක් මිස අපරාධමය කාරණයක් නොවේ. සාමාන්යයෙන්, ඔබ එක්සත් රාජධානියෙන් පිටව නොමැති නම්, එය ILR (Indefinite Leave to Remain) සඳහා වන "Continuous Residence" බිඳ දමන්නේ නැත. කෙසේ වෙතත්, රඳවා තබා ගැනීම නිසා දීර්ඝ කාලයක් රැකියාව අහිමි වීම Skilled Worker Visa Sponsorship කෙරෙහි බලපෑ හැකිය.
- "Nominated Person" ආරක්ෂාව: ඔබේ Nominated Person යනු ඔබේ හාම්පුතා සහ නීතීඥවරයා අතර සම්බන්ධකයි. පැරණි ක්රමය යටතේ, දුරස්ථ ඥාතියෙකුට ඔබේ වීසා අනුග්රාහකයා (Sponsor) දැනුවත් කිරීමේ හදිසිභාවය නොතේරෙන්නට පුළුවන. නමුත් විශ්වාසවන්ත මිතුරෙකුට එය වැටහෙනු ඇත.
5. නොකියූ යථාර්ථය කුමක්ද?
රජය "Patient Power" ගැන කතා කළද, සම්පත් බෙදී යාමේ යථාර්ථය ගැන නිහඬය.
- ක්රියාත්මක වීමේ ප්රමාදය: පනත නීතියක් වුවද, NHS කාර්ය මණ්ඩලය පුහුණු කිරීම සහ පෝරම යාවත්කාලීන කිරීම පියවරෙන් පියවර සිදුවන්නකි. ඉදිරි මාස 6-12 තුළ හදිසි ප්රතිකාර ඒකකවල (A&E) යම් ව්යාකූලත්වයක් බලාපොරොත්තු වන්න.
- සංස්කෘතිකමය ගැළපුම: සිංහල හෝ දෙමළ භාෂාවෙන් පෙනී සිටීම සඳහා පැහැදිලි නීතිමය විධිවිධානයක් නැත. එබැවින් ඔබේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් ඔබම හෝ ඔබේ Nominated Person පෙනී සිටීම අත්යවශ්ය වේ.
වෙනස්කම් කෙටියෙන්
| අංගය | Mental Health Act 1983 (පැරණි) | Mental Health Act 2025 (නව) |
|---|---|---|
| නියෝජිතයා | "Nearest Relative" (රජය පත් කරයි) | "Nominated Person" (ඔබ තෝරා ගනී) |
| රඳවා ගැනීමේ නිර්ණායක | හානියක් වීමේ අවදානම (පුළුල්) | බරපතල හානියක් + ප්රතිකාරවල ඵලදායීතාවය |
| Autism/LD | රඳවා තබා ගැනීමට හේතු විය | දීර්ඝ කාලීනව රඳවා ගැනීමට හේතු නොවේ |
| Community Orders | ඉහළ භාවිතය | භාවිතය අඩු කිරීමට දැඩි නිර්ණායක |
ඔබ ගත යුතු මීළඟ පියවර
ඔබ එක්සත් රාජධානියේ සිටින්නේ ළඟම ඥාතීන් නොමැතිව නම්, අදම සරල "Advance Choice Document" එකක් කෙටුම්පත් කරන්න. එහි ඔබේ Nominated Person ගේ නම සහ ඔබේ වීසා තත්ත්වය සඳහන් කරන්න. එහි ඩිජිටල් පිටපතක් ඔබේ දුරකථනයේ තබාගෙන එය අදම එම විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයා සමඟ බෙදා ගන්න. මෙම සරල ක්රියාව නව ප්රතිපත්තිය ඔබේ පුද්ගලික ආරක්ෂාව බවට පත් කරනු ඇත.
මූලාශ්රය (Source): https://www.gov.uk/government/publications/mental-health-act-2025-easy-read