එක්සත් රාජධානියේ නව ජල පනතින් ඔබේ බිල්පතට සහ ආයෝජනයට වන බලපෑම

එක්සත් රාජධානියේ නව ජල පනතින් ඔබේ බිල්පතට සහ ආයෝජනයට වන බලපෑම

DATELINE: 2026 ජනවාරි 08

එක්සත් රාජධානියේ පරිසර, ආහාර සහ ග්‍රාමීය කටයුතු පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුව (Defra) විසින් අද දින Water (Special Measures) Act 2025 යටතේ දැඩි නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ රෙගුලාසි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙය එක්සත් රාජධානියේ ජල සමාගම් විසින් පාරිසරික වගකීම් කළමනාකරණය කළ යුතු ආකාරය මූලික වශයෙන් වෙනස් කරන තීරණාත්මක පියවරකි.

එක්සත් රාජධානියේ ජීවත් වන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට—විශේෂයෙන් නිවාස හිමියන්, ආයෝජකයින් සහ කුලී නිවැසියන්ට—මෙය හුදෙක් පරිසරය පිළිබඳ පුවතක් පමණක් නොවේ. මෙය 2026 වසරේදී ඔබේ ගෘහස්ත බිල්පත්, යටිතල පහසුකම් ආයෝජන අවස්ථා සහ සමස්ත ජීවන වියදමට සෘජුවම බලපාන නියාමන වෙනසක් පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමකි.

ස්වේච්ඡා සේවයේ සිට නීතිමය බැඳීම දක්වා

මෙහි මූලිකම වෙනස වන්නේ මින් පෙර "උපදෙස්" (Guidance) ලෙස පැවති කරුණු දැන් "නීතිය" (Law) බවට පත්වීමයි. මීට පෙර ජල දූෂණය අවම කිරීමේ උපාය මාර්ග බොහෝ දුරට සමාගම්වල අභිමතය පරිදි සිදු වූ අතර, ඔවුන් ඉදිරිපත් කළ වාර්තා බොහෝ විට ප්‍රායෝගික බලපෑමෙන් තොර විය.

පෙර තත්ත්වය (2025 පනතට පෙර):

• ස්වේච්ඡා වාර්තාකරණය: සමාගම් විසින් තමන්ගේ අභිමතය පරිදි "Pollution Incident Reduction Plans" (PIRPs) සකස් කරන ලදී.
• සිවිල් දඩ මුදල්: දඩ මුදල් ගෙවීම බොහෝ විට පැරණි වික්ටෝරියානු යටිතල පහසුකම් අලුත්වැඩියා කිරීමට වඩා ලාභදායී බැවින්, සමාගම් එය "මෙහෙයුම් වියදමක්" ලෙස සැලකීය.
• විධායක වරප්‍රසාද: වාර්තාගත මට්ටමේ අපද්‍රව්‍ය කාන්දු වීම් සිදුවන වසරවලදී පවා විධායක නිලධාරීන්ගේ ප්‍රසාද දීමනා (Bonuses) නතර නොවීය.

නව තත්ත්වය (2026 ජනවාරි සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි):

• ව්‍යවස්ථාපිත යුතුකම (Statutory Duty): අද නිකුත් කළ මාර්ගෝපදේශ අනුව, විධිමත් PIRP සැලැස්මක් සකස් කිරීම අනිවාර්ය නීතිමය අවශ්‍යතාවකි. පළමු අනිවාර්ය සැලසුම් 2026 අප්‍රේල් වන විට ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
• සාපරාධී වගකීම (Criminal Liability): අනුකූලතා සැලැස්මක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට අපොහොසත් වීම දැන් අදාළ සමාගමට සහ එහි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියාට (CEO) එරෙහිව සාපරාධී වරදක් ලෙස සැලකේ.
• අත්හිටුවන ලද දීමනා: පාරිසරික ප්‍රමිතීන් කඩ කළහොත් විධායක නිලධාරීන්ගේ ගෙවීම් අවහිර කිරීමට නියාමකයා වන Ofwat ආයතනයට දැන් බලය ඇත.

මූල්‍යමය බලපෑම: ඔබේ පසුම්බියට දැනෙන වෙනස

පරිසරය පිරිසිදු කිරීම අගය කළ යුතු වුවත්, ඒ සඳහා අවශ්‍ය මූල්‍ය යාන්ත්‍රණය පිළිබඳව අප සැලකිලිමත් විය යුතුය. විදුලිබල හා ජල පද්ධතිය නවීකරණය කිරීම සඳහා (2025–2030 කාලය තුළ) පවුම් බිලියන 104ක ප්‍රාග්ධන වියදමක් (CapEx) ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

ඔබට අත්වන පිරිවැය: ජල සමාගම් මෙම වියදම තනිවම දරන්නේ නැත. ඔවුන් එය පාරිභෝගිකයා වෙත පවරනු ලබයි.

• බිල්පත් ඉහළ යාම: මෙම යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා 2030 වන විට ජල බිල්පත් සාමාන්‍යයෙන් 36-40% කින් ඉහළ දැමීමට Ofwat අනුමැතිය ලබා දී ඇත. Southern Water වැනි සමහර සේවා සපයන්නන්ගේ බිල්පත් 53% කින් පමණ ඉහළ යා හැක.
• අතේ ඉතිරි වන මුදල (Disposable Income): ශ්‍රී ලංකාවට මුදල් යවන (Remittances) පවුල්වලට, වාර්ෂික ජල බිල්පත පවුම් 150කට වඩා වැඩි වීම මාසික අයවැයට දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරනු ඇත.

ප්‍රතිවිරුද්ධ දෘෂ්ටිකෝණය: දැඩි නීතිවල අවදානම

මෙම ප්‍රතිපත්තියේ අසාර්ථක විය හැකි පැති දෙස ද අප සමබරව බැලිය යුතුය.

1. බංකොලොත් වීමේ අවදානම (Insolvency Risk): දැඩි ව්‍යවස්ථාපිත බලාත්මක කිරීම් මගින් සමාගම් බංකොලොත් වීමේ අවදානම වැඩි කරයි. දැනටමත් විශාල ණය බරකින් මිරිකී සිටින Thames Water වැනි සමාගම්වලට දැන් ස්වයංක්‍රීය දඩ සහ සාපරාධී වගකීම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ. ප්‍රධාන ජල සමාගමක් බිඳ වැටුණහොත්, රජයට එය "Special Administration Regime" එකක් යටතට (නම් මාත්රික ජසතු කිරීමක්) ගැනීමට සිදුවන අතර, එහි බර අවසානයේ බදු ගෙවන ඔබ මත පැටවෙනු ඇත.
2. තීරණ ගැනීමේ ප්‍රමාදයන්: බන්ධනාගාර දඬුවම් ලැබීමේ බිය නිසා විධායක නිලධාරීන් අවදානම් සහිත එහෙත් නව්‍ය ඉංජිනේරු විසඳුම් වෙනුවට, ආරක්ෂිත ලිපි ලේඛන වැඩට මුල් තැන දීමට පෙළඹිය හැක.

වාර්තාවේ නොකියූ කතාව: රැකියා වෙළඳපොළට බලපෑම

Defra නිවේදනය වගවීම ගැන කතා කළත්, එහි ප්‍රායෝගික ගැටළු ගැන සඳහන් නොකරයි.

• ශ්‍රම හිඟය: පවුම් බිලියන 104ක ආයෝජනය සඳහා සිවිල් ඉංජිනේරුවන් සහ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ විශාල පිරිසක් අවශ්‍ය වේ. එක්සත් රාජධානිය තුළ දැනට මෙම ක්ෂේත්‍රයේ නිපුණතා හිඟයක් (Skills gap) පවතී. මෙය ඉංජිනේරු ක්ෂේත්‍රයේ සිටින දක්ෂ සංක්‍රමණිකයන්ට නව දොරටු විවර කරන අතරම, ව්‍යාපෘති ප්‍රමාද වීමේ අවදානම ද මතු කරයි.
• "වික්ටෝරියානු" යථාර්ථය: නීතිය වෙනස් කළ පමණින් වසර 150ක් පැරණි ගඩොල් කාණු පද්ධති ක්ෂණිකව පුළුල් කළ නොහැක. භෞතික වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා දශක ගණනාවක් ගත වනු ඇත.

ඔබ ගත යුතු ඊළඟ පියවර

"ලාභදායී ජලය" (Cheap water) යුගය අවසන් වී ඇත. දැන් අප ගමන් කරමින් සිටින්නේ "පාරිභෝගිකයා විසින් වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා ගෙවන" යුගයකටයි.

ඔබේ ජල සේවා සපයන්නාගේ 2026-2030 මිල තීරණය කිරීම් (Ofwat විසින් ප්‍රකාශිත) සමාලෝචනය කරන්න. ඔබ නිවසක් කුලියට දෙන අයෙක් (Landlord) නම්, අනාගත ආදායම් ගණනය කිරීමේදී (Yield calculations) මෙම ඉහළ යන උපයෝගිතා වියදම් සැලකිල්ලට ගන්න. ඔබ ඉංජිනේරු හෝ තාක්ෂණික අංශයේ රැකියාවක් කරන්නේ නම්, Smart water monitoring සහ Environmental compliance technology සම්බන්ධ කොන්ත්‍රාත්තු හෝ රැකියා අවස්ථා ගැන විමසිලිමත් වන්න—නව දඩ මුදල් මගහැරීම සඳහා කර්මාන්තයේ මුදල් ගලා යන්නේ මෙම දිශාවටයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.gov.uk/government/news/tough-new-legal-duties-on-water-companies-to-cut-pollution