එක්සත් රාජධානියේ කවුන්සිල් බදු අර්බුදය සහ දේපළ හිමියන්ට බලපෑම

එක්සත් රාජධානියේ කවුන්සිල් බදු අර්බුදය සහ දේපළ හිමියන්ට බලපෑම

ජනවාරි 8, 2026

එක්සත් රාජධානියේ පළාත් පාලන මූල්‍ය පද්ධතිය (Local Government Finance System) "බිඳ වැටී ඇති" බව නිවාස, ප්‍රජා සහ පළාත් පාලන (HCLG) කමිටුව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඔබ ගෙවන බදු මුදල සහ ඊට ප්‍රතිලාභ වශයෙන් ලැබෙන සේවාවන් අතර පරතරය පුළුල් වී ඇති බවට වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාමාන්‍ය වැසියන් තුළ පැවති හැඟීම මෙම වාර්තාව මගින් තහවුරු කර ඇත.

විශේෂයෙන් එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාව—දේපළ හිමිකාරීත්වය (Property Ownership), දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය සහ දේශීය වාණිජ කටයුතු පිළිබඳ දැඩි උනන්දුවක් දක්වන පිරිසක් ලෙස—මෙම වාර්තාව හුදෙක් රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ ලියවිල්ලක් ලෙස බැහැර කළ නොහැක. මෙය ඉදිරියේදී ගෘහස්ථ අයවැයට සහ දේපළ වත්කම් (Property Portfolios) වලට බලපෑම් කළ හැකි මූල්‍ය කම්පන පිළිබඳ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමකි.

අතීතය සහ අනාගතය: ගැටලුවේ මූලය

මෙම වාර්තාවේ බරපතලකම වටහා ගැනීමට නම්, අප දැනට ජීවත් වන පැරණි ක්‍රමය සහ යෝජිත ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ අතර වෙනස හඳුනා ගත යුතුය.

වර්තමාන තත්ත්වය (The "Before") යටතේ කවුන්සිල් බදු කාණ්ඩ (Tax Bands) තීරණය කරනු ලබන්නේ 1991 අප්‍රේල් මාසයේ පැවති දේපළ වටිනාකම් මතය. උදාහරණයක් ලෙස, එදා පවුම් 80,000කට Harrow හි මිලදී ගත් නිවසක් අද පවුම් 600,000ක් විය හැකි වුවද, එය තවමත් බදු ගෙවන්නේ එදා පැවති අඩු වටිනාකම් කාණ්ඩය යටතේය. මෙහි අවාසිය නම් අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්, කෝටිපති මන්දිර හිමියන්ට සාපේක්ෂව තම දේපළ වටිනාකමෙන් වැඩි ප්‍රතිශතයක් බදු ලෙස ගෙවීමට සිදුවීමයි. මීට අමතරව, සමාජ සත්කාර (Social Care) සඳහා යන වියදම් ඉහළ යාම නිසා පුස්තකාල සහ උද්‍යාන වැනි පොදු පහසුකම් සඳහා වෙන් කළ මුදල් කප්පාදු වෙමින් පවතී.

යෝජිත වෙනස්කම් සහ රජයේ ස්ථාවරය

කමිටුවේ නිර්දේශ සහ රජය ක්‍රියාත්මක කිරීමට යන ප්‍රතිපත්ති අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවතී. කමිටුව සියලු දේපළ වර්තමාන වෙළඳපොළ වටිනාකම් අනුව නැවත තක්සේරු කිරීමට යෝජනා කළද, රජය එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. ඒ වෙනුවට රජය තෝරාගෙන ඇත්තේ "ඉහළ වටිනාකම් සහිත කවුන්සිල් බදු අධිභාරයක්" (High Value Council Tax Surcharge) හඳුන්වා දීමටයි.

• ක්‍රියාත්මක වන දිනය: 2028 අප්‍රේල් මස සිට සැලසුම් කර ඇත.
• ඉලක්කය: පවුම් මිලියන 2ට වැඩි වටිනාකමකින් යුත් නේවාසික දේපළ.
• ක්‍රමවේදය: 2026 දී සිදු කෙරෙන විශේෂ තක්සේරුවකින් පසුව, මෙම ඉහළ වටිනාකම් සහිත දේපළ සඳහා දැනට පවතින බදු කාණ්ඩවලට අමතරව වාර්ෂිකව 0.5% - 1% අතර අධිභාරයක් අය කිරීමට ඉඩ ඇත.

මූල්‍ය සැලසුම්කරණය සහ ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව

මෙම වෙනස්කම් ඔබේ මූල්‍ය සැලසුම්වලට බලපාන ආකාරය උපායමාර්ගිකව විමසා බැලීම වැදගත්ය.

1. "High Value" උගුල සහ ආයෝජකයින් ලන්ඩනයේ ඉහළ පෙළේ දේපළ (Prime Real Estate) හිමි ආයෝජකයින්ට පවුම් මිලියන 2 සීමාව රතු එළියකි. ඔබ Kensington හෝ Westminster වැනි ප්‍රදේශවල හෝ වේගයෙන් දියුණු වන Zone 2/3 ප්‍රදේශවල දේපළ හිමිකරුවෙක් නම්, මෙම අධිභාරය ඔබේ කුලී ලාභාංශ (Rental Profit Margins) අවම කිරීමට හෝ අහෝසි කිරීමට ඉඩ ඇත. එබැවින් ඔබේ Portfolio Yields නැවත සමාලෝචනය කිරීම නුවණට හුරුය.

2. "Fair Funding" මාරුව සහ පදිංචිකරුවන් රජය 2026-27 මූල්‍ය වර්ෂයේදී "Fair Funding Review 2.0" ක්‍රියාත්මක කිරීමට සූදානම් වේ. මෙහි අරමුණ වන්නේ ඉහළ ආර්ථික දුෂ්කරතා ඇති ප්‍රදේශවලට වැඩි අරමුදල් යොමු කිරීමයි.

• වාසි: බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික පවුල් ජීවත් වන හෝ ව්‍යාපාර පවත්වාගෙන යන Newham, Brent, සහ Croydon වැනි නගරබද ලන්ඩන් ප්‍රදේශවලට පාසල් සහ සමාජ සේවාවන් සඳහා වැඩි ප්‍රතිපාදන ලැබිය හැකිය.
• අවාසි: Surrey සහ Kent වැනි ධනවත් "Shire" ප්‍රාන්තවලට ලැබෙන මධ්‍යම රජයේ ආධාර කප්පාදු විය හැකි අතර, එම පරතරය පියවා ගැනීමට එම ප්‍රදේශවල කවුන්සිල් බදු (Council Tax) සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ දැමීමට ඉඩ ඇත.

නොකියූ කතාව සහ අවදානම

මෙම වාර්තාව මගින් පළාත් පාලන විශ්‍රාම වැටුප් ක්‍රමයේ (LGPS) පවතින දැවැන්ත හිඟය (Deficit) ගැන ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු කර නොමැත. ඔබ ගෙවන කවුන්සිල් බදු මුදලින් සැලකිය යුතු කොටසක් වැය වන්නේ පැරණි විශ්‍රාම වැටුප් වගකීම් පියවීමට මිස වත්මන් සේවාවන් සඳහා නොවේ.

පද්ධතිය සැබවින්ම බිඳ වැටී ඇති අතර, එය පිළිසකර කිරීම වේදනාකාරී වනු ඇත. රජය තෝරාගෙන ඇත්තේ වක්‍ර බදුකරණ (Stealth Taxation) මාවතයි.

• නිවාස හිමියන්: වාර්ෂික කවුන්සිල් බදු ඉහළ දැමීම 5% ක අවම අගයක් ලෙස පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන්න.
• ආයෝජකයින්: පවුම් මිලියන 2 සීමාව එක්සත් රාජධානියේ නිවාස වෙළඳපොළේ නව මනෝවිද්‍යාත්මක බාධකය වනු ඇත. ඒ පිළිබඳව අවධානයෙන් පසුවන්න.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.parliament.uk/business/news/