අපනයන ලොවට මහ බැංකුවෙන් නව 'Single Window' ඩිජිටල් දොරටුවක්

අපනයන ලොවට මහ බැංකුවෙන් නව 'Single Window' ඩිජිටල් දොරටුවක්

ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ක්ෂේත්‍රයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරමින්, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් "National Single Window" (NSW) මෙහෙයුම් ජාලයේ අවසන් අදියර අද දින නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබුවා. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) සහ දේශීය වාණිජ මණ්ඩල විසින් දිගු කලක් තිස්සේ ඉල්ලා සිටි මෙම පියවර හරහා, සියලුම අපනයන ආශ්‍රිත ගෙවීම් සහ රේගු බදු (Customs duties) ඒකාබද්ධ ඩිජිටල් දොරටුවක් (Unified digital gateway) හරහා සිදු කිරීම අනිවාර්ය කර තිබෙනවා.

මෙම ක්‍රියාවලිය හරහා සාම්ප්‍රදායික බැංකු රාජකාරි වේලාවන්ගෙන් අපනයන ක්‍රියාවලිය "මුදා හැරීමක්" සිදු වෙනවා. වෙළඳාමේ නියුතු විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට සහ ආයෝජකයින්ට මෙය දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් වැනියි. එනම්, මෙය ලොජිස්ටික් කාර්යක්ෂමතාවයේ දැවැන්ත පිම්මක් වන අතරම, මූල්‍ය අධීක්ෂණය (Financial surveillance) පෙර නොවූ විරූ මට්ටමකින් දැඩි වීමකි.

පැය 24 පුරා ක්‍රියාත්මක වන වෙළඳ මෙහෙයුම්

ඊයේ දිනය දක්වාම අපනයන භාණ්ඩ තොගයක් නිශ්කාෂණය (Clearing) කරගැනීම යනු දැඩි කාලරාමු තුනක් සමග කරන සටනක් වුණා. එනම් රේගු කාර්යාල වේලාවන්, බදු ගෙවීම සඳහා බැංකු විවෘත වේලාවන් සහ ලොජිස්ටික් ආයතනවල කාලසටහන් යන ත්‍රිත්වයයි. සිකුරාදා පස්වරු 3:00 වන විට ගෙවීම් අවසන් නොවුණහොත්, සඳුදා වන තුරු භාණ්ඩ වරායේ සිරවී පවතින අතර, ඒ සඳහා විශාල Demurrage ගාස්තුවක් ගෙවීමට ද සිදු වුණා.

නමුත් මෙම නව ඒකාබද්ධ කිරීමත් සමඟ වෙළඳාමේ ව්‍යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී තිබෙනවා:

• Real-Time Clearing: LankaPay සහ GovPay යටිතල පහසුකම් භාවිතා කරමින්, දැන් පාන්දර 2:00 ට වුවද බදු ගෙවීම් සිදු කළ හැකියි. එය ක්ෂණිකව රේගු නිශ්කාෂණ ක්‍රියාවලියට (Customs release protocols) සංඥා නිකුත් කරනවා.
• ඩිජිටල් සාක්ෂිය: මෙම "Single Window" ක්‍රමය හරහා ඉන්වොයිසිය, රේගු ප්‍රකාශනය (CUSDEC) සහ ගෙවීම (Payment) යන සියල්ල එකම ඩිජිටල් ලේඛනයක් (Ledger) තුළ නොබිඳිය හැකි ලෙස සම්බන්ධ කෙරෙනවා.

විදේශ විනිමය රැකගැනීමේ දැඩි පියවර

රජය මෙය "ව්‍යාපාර පහසු කිරීමේ" (Ease of Doing Business) පියවරක් ලෙස හඳුන්වා දුන්නද, මෙහි යටි අරමුණ වන්නේ රටේ විදේශ විනිමය සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීමයි. මෙය හුදෙක් පහසුකම් සපයන්නෙක් පමණක් නොව, ප්‍රබල අධීක්ෂණ මෙවලමක්. ගෙවීම් ක්‍රියාවලිය සෘජුවම NSW වෙත සම්බන්ධ කිරීම මගින්, වරායෙන් පිටවන සෑම කන්ටේනරයකම නිශ්චිත වටිනාකම පිළිබඳ තත්‍ය කාලීන (Real-time) දත්ත මහ බැංකුවට ලැබෙනවා. අපනයනකරුවන් ආදායම් අඩුවෙන් පෙන්වීමට හෝ මුදල් ගෙන්වා ගැනීම ප්‍රමාද කිරීමට භාවිතා කළ දත්ත හිඩැස් (Data gaps) මෙමගින් වැසී යනවා.

මීට පෙර "Repatriation of Export Proceeds Rules" බලාත්මක කිරීමට මහ බැංකුවට අපනයනයෙන් පසු අධීක්ෂණ ක්‍රියාවලියක් මත යැපීමට සිදු වුණා. නමුත් දැන්, ගෙවීම් දොරටුව හරහා අපනයන වටිනාකම පිළිබඳ වෙනස් කළ නොහැකි ඩිජිටල් මුද්‍රාවක් (Timestamp) නිර්මාණය වෙනවා. නියමිත කාල සීමාව (දළ වශයෙන් දින 90-120) තුළ අදාළ විදේශ විනිමය දේශීය බැංකු ගිණුමකට නොපැමිණියහොත්, පද්ධතිය විසින් ස්වයංක්‍රීයව අදාළ අපනයනකරු පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කරනු ලබනවා.

ආයෝජකයින්ට ඇති වාසි සහ අවාසි

අපනයන කෘෂිකර්මාන්තය හෝ නිෂ්පාදන අංශය දෙස බලන ඩයස්පෝරා ආයෝජකයින්ට:

• Macro-Stability: මෙම දැඩි පාලනය රුපියලට (LKR) හිතකරයි. නීතිමය හිඩැස් වැසීම මගින් විශ්වාසවන්ත Forex ගලා ඒමක් සහතික කෙරෙන අතර, එය විනිමය අනුපාතය ස්ථාවර කිරීමට සහ ව්‍යාපාරික ලාභාංශ විනාශ කරන උච්චාවචනයන් අවම කිරීමට උපකාරී වෙනවා.
• ද්‍රවශීලතාවය (Liquidity): බැංකු වේලාවන් මත යැපීම නැති වීම නිසා Working capital චක්‍රය වේගවත් වෙනවා. සඳුදා බදු ගෙවීමට සිකුරාදා සිට මුදල් රඳවා තබා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවයක් දැන් නැහැ.

කාසියේ අනිත් පැත්ත: අවදානම් සහ නොකියවෙන කතා

කෙසේ වෙතත්, මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම අවදානම් රහිත ක්‍රියාවලියක් නොවෙයි.

1. තාක්ෂණික බිඳවැටීම් (Single Point of Failure): සියලුම වෙළඳ ගෙවීම් එකම දොරටුවකට කේන්ද්‍රගත කිරීම විශාල පද්ධතිමය අවදානමක් ගෙන දෙනවා. සයිබර් ප්‍රහාරයක් හෝ මෘදුකාංග දෝෂයක් නිසා ඩිජිටල් පද්ධතිය අක්‍රිය වුවහොත්, මුළු අපනයන ක්ෂේත්‍රයම ඇනහිටීමේ අවදානමක් තිබෙනවා. සාම්ප්‍රදායික බැංකු ක්‍රමය මෙන් නොව, මෙහිදී විකල්ප මාර්ගයක් (Offline redundancy) නැහැ.

2. සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරවලට (SME) ඇති අභියෝග: විශාල සමාගම්වලට ඔවුන්ගේ ERP පද්ධති මෙම නව දොරටුව සමඟ පහසුවෙන් සම්බන්ධ කළ හැකි වුවත්, කුඩා අපනයනකරුවන්ට මෙම "ඩිජිටල් සාක්ෂරතා බාධකය" (Digital literacy barrier) අභියෝගයක් විය හැකියි. මෙය ඔවුන්ව වෙළඳපොළෙන් ඉවතට තල්ලු කිරීමට හෝ අතරමැදියන් මත යැපීමට බල කෙරෙන තත්ත්වයක් නිර්මාණය කළ හැකියි.

3. "Undial" ක්‍රමයට ඇති පෙළඹවීම: අධීක්ෂණය ඕනෑවට වඩා දැඩි වූ විට, සමහර අපනයනකරුවන් භාණ්ඩවල වටිනාකම තවදුරටත් අඩු කර පෙන්වමින් (Under-invoicing), ඉතිරි මුදල් Undial හෝ Hawala වැනි අවිධිමත් මාර්ග හරහා හුවමාරු කිරීමට පෙළඹිය හැකියි. මෙය පද්ධතියේ මූලික අරමුණටම පටහැනි ප්‍රතිඵලයක් ගෙන දිය හැකි කරුණක්.

තවදුරටත් අවිනිශ්චිත කරුණු: රජයේ වාර්තාවල සඳහන් නොවන කරුණු දෙකක් තිබෙනවා. පළමුව, තාක්ෂණික දෝෂයක් නිසා ගෙවීම් සිදු වුවත් රේගුවට "Clear" සංඥාව නොලැබුණහොත් සිදුවන Demurrage ගාස්තු සඳහා වගකියන්නේ කවුද? දෙවනුව, මෙම සංවේදී වෙළඳ දත්තවල ආරක්ෂාව සහ අයිතිය (Data Sovereignty) කා සතුද යන්න තවමත් පැහැදිලි නැහැ.

අවසාන නිගමනය: ව්‍යාපාරික ලෝකයේ නියුතු ඔබට මෙය වෘත්තීයමයභාවයට (Professionalize) එළඹීමට ලැබුණු සංඥාවක්. ලිපිගොනු සහ ප්‍රමාදයන් මත යැපුණු යුගය අවසන් වෙමින් පවතිනවා. නව පද්ධතිය ඉතා වේගවත්, නමුත් එය නිරන්තරයෙන් ඔබ දෙස බලා සිටින බවත් මතක තබා ගත යුතුයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.cbsl.gov.lk/en/news/operationalization-national-single-window-payment-gateway-jan-2026