විදුලි ගාස්තු ඉහළට: 2026 පළමු කාර්තුව සහ CEB ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ අභියෝගය

විදුලි ගාස්තු ඉහළට: 2026 පළමු කාර්තුව සහ CEB ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ අභියෝගය

ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) මේ වන විට දශක ගණනාවකට පසු එහි වඩාත්ම තීරණාත්මක සහ අවදානම් සහගත පරිවර්තන සමය පසුකරමින් සිටියි. 2026 පළමු කාර්තුව (Q1 2026) සඳහා යෝජිත 11.57% ක විදුලි ගාස්තු ඉහළ දැමීම ප්‍රධාන පුවත බවට පත්ව තිබුණත්, සැබෑ කතාව ඊට වඩා සංකීර්ණයි. මෙම ගාස්තු සංශෝධනය හුදෙක් විදුලි උත්පාදන පිරිවැය පියවා ගැනීමක් පමණක් නොවෙයි; මෙය දැඩි IMF මූල්‍ය කොන්දේසි සහ රාජ්‍ය ආයතන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ (Unbundling) ක්‍රියාවලිය අතර ඇති වන ගැටුමේ ප්‍රතිඵලයකි.

එක්සත් රාජධානියේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය දෙස බලා සිටින ආයෝජකයින්ට සහ වෘත්තිකයන්ට, මෙය රටේ මධ්‍ය කාලීන සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය (Macroeconomic stability) පිළිබඳ තීරණාත්මක දර්ශකයකි.

පිරිවැය පියවා ගැනීමද? පිරිවැය විතැන් කිරීමද? (Cost-Recovery vs. Cost-Shifting)

2026 ජනවාරි මුල වන විට, අපේක්ෂිත ආදායම් පරතරය පියවා ගැනීම සඳහා CEB විසින් ගාස්තු සංශෝධනයක් ඉල්ලා සිටියි. විදුලි උත්පාදන පිරිවැය සහ පැරණි ණය හේතුවෙන් රුපියල් බිලියන 13.1 ක හිඟයක් පවතින බව ඔවුන් පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම යෝජනාව ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කිරීමේදී මතභේදාත්මක කරුණක් හෙළි වෙයි: එනම් ස්වෙච්ඡාවෙන් විශ්‍රාම ගැනීමේ ක්‍රමවේදය (VRS) සඳහා අරමුදල් සම්පාදනය කිරීමයි.

• සැඟවුණු පිරිවැය: ස්වෙච්ඡාවෙන් විශ්‍රාම ගැනීමට කැමති CEB සේවකයින් 2,100කට අධික පිරිසක් සඳහා වන්දි ගෙවීමට ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 11.5 ක මුදලක් වෙන් කර ඇත.
• ගැටුම: පාරිභෝගික ආරක්ෂණ කණ්ඩායම් සහ ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව (PUCSL) තර්ක කරන්නේ, ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ පිරිවැය - එනම් පරිපාලනමය අකාර්යක්ෂමතාවයේ මිල - භාණ්ඩාගාරය හෝ වත්කම් දියකර හැරීම හරහා පියවා ගත යුතු බවයි. එය සෘජුවම පාරිභෝගිකයාගේ මාසික බිලට එකතු නොකළ යුතුය.

මෙම තත්ත්වය නව රජය අසීරු අඩියකට පත් කර ඇත. ගාස්තු වැඩි කිරීම අනුමත කළහොත් එය IMF හි "Cost-reflective" (පිරිවැය පිළිබිඹු කරන) විධානය තහවුරු කරන නමුත්, දේශපාලන විරෝධතා සහ උද්ධමනය (Inflation) ඉහළ යාමේ අවදානමක් මතු කරයි. එය ප්‍රතික්ෂේප කළහොත් ඩොලර් බිලියන 2.9 ක EFF වැඩසටහනේ ඉලක්ක අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතී.

ව්‍යුහාත්මක වෙනස: පෙබරවාරි 1 වන විට සිදුවන Unbundling ක්‍රියාවලිය

විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්‍යාංශය දැඩි නියෝගයක් නිකුත් කර ඇත: එනම් 2026 පෙබරවාරි 1 වන විට CEB සතු වත්කම් අලුතින් සංස්ථාපිත ස්වාධීන සමාගම් හයක් වෙත පැවරීම අවසන් කළ යුතුය. මෙය විදුලි උත්පාදනය, සම්ප්‍රේෂණය සහ බෙදා හැරීම වෙනම නීතිමය ආයතන බවට පත් කිරීමේ "Unbundling" ක්‍රියාවලියයි.

• අරමුණ: ලාභ ලබන කලාප මගින් පාඩු ලබන කලාප නඩත්තු කිරීමේ හරස් සහනාධාර (Cross-subsidies) ඉවත් කිරීම සහ තරඟකාරී පුද්ගලික අංශයේ බලශක්ති උත්පාදනය සඳහා විදුලි පද්ධතිය සූදානම් කිරීම.
• අවදානම: කෙටි කාලීනව, මෙය ඒකාබද්ධ CEB ආයතනය භුක්ති විඳි "Economies of scale" වාසිය නැති කරයි. මෙම ආයතන හය ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ කරන විට, කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ යාමට පෙර මෙහෙයුම් පිරිවැය ඉහළ යා හැකිය.

ආයෝජන සහ ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැක්ම

එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට (Diaspora), රුපියලේ (LKR) ස්ථාවරත්වය බොහෝ විට ප්‍රධාන කරුණකි. බලශක්ති ප්‍රතිපත්තිය මුදල් ඒකකයේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳ ප්‍රධාන දර්ශකයකි.

1. සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය (Macro-Stability) රජය ජනප්‍රියවාදී පීඩනයට යටත්ව ගාස්තු පිරිවැයට වඩා අඩු මට්ටමක තබා ගන්නේ නම්, CEB හි පාඩු (2025 අග වන විට රුපියල් බිලියන 9ක් විය) පියවා ගැනීමට භාණ්ඩාගාරයට මුදල් අච්චු ගැසීමට හෝ ණය ගැනීමට සිදුවනු ඇත. මෙය නැවතත් උද්ධමනය ඇවිලවීමට සහ රුපියල දුර්වල කිරීමට හේතු විය හැක.

Strategic Insight: දේශීය ජනතාවට වේදනාකාරී වුවද, ගාස්තු ඉහළ දැමීමක් යනු රුපියල (LKR) සඳහා ධනාත්මක සංඥාවකි. රජය ජනප්‍රියත්වයට වඩා මූල්‍ය විනයට (Fiscal discipline) ප්‍රමුඛත්වය දෙන බවත්, එමගින් ඔබේ ප්‍රේෂණවල (Remittances) ක්‍රියාකාරී බලය ආරක්ෂා වන බවත් ඉන් ගම්‍ය වේ.

2. මුදල් රඳවා ගැනීමේ උපායමාර්ගය

• Repatriation Window: ගාස්තු වැඩපිළිවෙල අනුමත වී IMF සමාලෝචනය සාර්ථක වුවහොත්, 2026 Q1/Q2 කාලය තුළ රුපියල ස්ථාවරව පවතිනු ඇතැයි හෝ තරමක් ශක්තිමත් වනු ඇතැයි අපි අපේක්ෂා කරමු. මෙය මාස 12-24 ක කාලයක් සඳහා LKR ස්ථාවර වත්කම්වල (High-yield bonds වැනි) මුදල් තබා ගැනීමට හිතකර වාතාවරණයක් නිර්මාණය කරයි.
• අවදානම: Unbundling කාලසීමාවන් මඟ හැරී ගියහොත් හෝ PUCSL ගාස්තු යාන්ත්‍රණය ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, වෙළඳපොලේ විචල්‍යතාවයක් (Volatility) බලාපොරොත්තු වන්න. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ, 2026 Q3 දක්වා ඔබේ වත්කම් GBP හෝ USD ලෙස තබා ගැනීම වඩාත් ආරක්ෂිත "Livelihood protection" පියවරයි.

අභියෝගාත්මක පැතිකඩ: කර්මාන්ත සහ මධ්‍යම පන්තියට බලපෑම

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණවල අඳුරු පැතිකඩ ද අප අමතක නොකළ යුතුය.

• කර්මාන්ත අංශයට පහරක්: ඉලක්කම් දෙකක ප්‍රතිශතයකින් ගාස්තු ඉහළ දැමීම ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන තරඟකාරීත්වයට (Export competitiveness) හානි කරයි. ඇඟලුම් සහ පිඟන් මැටි වැනි නිෂ්පාදන අංශ දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉතා අඩු ලාභ ආන්තික මතයි. ඉහළ බලශක්ති පිරිවැය හේතුවෙන් කර්මාන්තශාලා හැකිලීමට හෝ රැකියා කප්පාදුවට ලක්වීමට ඉඩ ඇත.
• කාර්යක්ෂමතාව පිළිබඳ ගැටලුව: ආයතන වෙන් කිරීම (Unbundling) මගින් ස්වයංක්‍රීයව කාර්යක්ෂමතාව ඇති වේ යැයි සිතීම ශ්‍රී ලංකාවේ සන්දර්භය තුළ තවමත් පරීක්ෂා කර නොමැති උපකල්පනයකි. තනි අකාර්යක්ෂමතාවයක් වෙනුවට අකාර්යක්ෂමතා හයක් නිර්මාණය වීමේ අවදානමක් ද පවතී.

සාරාංශය

සාමාන්‍ය පුවත් වාර්තා අවධානය යොමු කරන්නේ ප්‍රතිශත වැඩිවීම ගැන පමණි. නමුත් මෙහි නොකියවෙන කතාව වන්නේ දේශපාලන කාලරාමුවයි. රජය උත්සාහ කරන්නේ මැද කාලීන දේශපාලන අභියෝගවලට පෙර, 2026 මුල් භාගයේදීම මෙම ජනප්‍රිය නොවන ප්‍රතිසංස්කරණ අවසන් කිරීමටයි.

ඩයස්පෝරා ප්‍රජාවට පණිවිඩය පැහැදිලියි: මෙය රාජ්‍ය ව්‍යවසාය පාඩු පියවා ගැනීම සඳහා ගනු ලබන ව්‍යුහාත්මක පියවරකි. පෙබරවාරි 1 වන දින නියමිත කාලසීමාව දෙස හොඳින් විමසිල්ලෙන් සිටින්න. වෘත්තීය සමිති ක්‍රියාමාර්ග හෝ විදුලි බිඳවැටීම් නොමැතිව වත්කම් පැවරීම සාර්ථක වුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලිය නිවැරදි දිශානතියක පවතින බව තහවුරු වනු ඇත.

මූලාශ්‍රය (Source): https://lankanewsweb.net/archives/68264/vehicle-imports-resume-after-four-year-ban-with-conditions-taxes/