Asiri Health සහ ICTA එක්ව ජාතික 'HealthTech' Accelerator වැඩසටහන එළිදක්වයි: ආයෝජකයින්ට සහ වෘත්තිකයින්ට නව බලාපොරොත්තුවක්

Asiri Health සහ ICTA එක්ව ජාතික 'HealthTech' Accelerator වැඩසටහන එළිදක්වයි: ආයෝජකයින්ට සහ වෘත්තිකයින්ට නව බලාපොරොත්තුවක්

දිනය: 2026 ජනවාරි 5 ක්ෂේත්‍රය: සෞඛ්‍ය සේවා / ඩිජිටල් ආර්ථිකය (Digital Economy) උපදේශන මට්ටම: ජ්‍යෙෂ්ඨ උපායමාර්ගික (Senior Strategic)

ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම පුද්ගලික සෞඛ්‍ය සේවා සැපයුම්කරු වන Asiri Health සහ තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ නියෝජිතායතනය (ICTA) එක්ව සෞඛ්‍ය තාක්ෂණික (HealthTech) Startups වෙනුවෙන්ම වෙන්වූ විශේෂ Accelerator වැඩසටහනක් ආරම්භ කිරීම අද (ජනවාරි 5) නිවේදනය කෙරුණි. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයේ ඉතා තීරණාත්මක සංධිස්ථානයකි. වසර ගණනාවක් තිස්සේ අපේ රටේ තාක්ෂණික කතාබහට මූලික වී තිබුණේ SaaS සහ Logistics වැනි අංශයන්ය. නමුත් මෙම හවුල්කාරිත්වයත් සමඟ එය ඉහළ වටිනාකමක් සහිත, බුද්ධිමය දේපළ (Intellectual Property - IP) නිර්මාණය කිරීමේ දිශාවට යොමු වී ඇත.

විශේෂයෙන් එක්සත් රාජධානියේ (UK) වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයින්ට සහ විභව ආයෝජකයින්ට මෙය තවත් එක් සාමාන්‍ය "Startup වැඩසටහනක්" පමණක් නොවේ. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජන කළඹ තුළ ඇති වඩාත්ම අස්ථාවර වත්කම් පන්තියක් (Volatile asset class) ව්‍යුහාත්මකව අවදානමෙන් මුදවා ගන්නා (De-risking) යාන්ත්‍රණයකි.

ක්‍රමවේදය: ප්‍රවේශය (Access) යනු නව මුදල් ඒකකයයි

සෞඛ්‍ය startup පරිසර පද්ධතිය තුළ, මුල් අදියරේ ආයෝජන (Seed capital) වලට වඩා Clinical Validation (සායනික තහවුරු කිරීම) ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් ගනී. බොහෝ HealthTech startups අසාර්ථක වන්නේ "Pilot Gap" එකෙනි; එනම් ඔවුන් සතුව කේත (Code) තිබුණත්, ඒවා පරීක්ෂා කිරීමට කැමති වෛද්‍යවරුන් නොමැති වීමයි.

මෙම හවුල්කාරිත්වය මගින් අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම සිදු කරන්නේ එම "ප්‍රවේශය" (Access) ලබා දීමයි.

• The Sandbox: Asiri Health විසින් තෝරාගත් startups කණ්ඩායමක් සඳහා ඔවුන්ගේ රෝහල් ජාලය විවෘත කරනු ලබයි. මෙහිදී නියමු ව්‍යාපෘති (Pilots), රෝගී දත්ත ප්‍රවාහ සහ වෛද්‍යවරුන්ගේ ප්‍රතිචාර (Feedback loops) ලබා ගත හැක.
• Commercial Scalability: සාමාන්‍ය tech incubator එකක ඉලක්කය හොඳ pitch deck එකක් සකස් කිරීම වුවත්, මෙහි ඉලක්කය වන්නේ ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාවට නැංවීමයි (Deployment). සාර්ථක වන නියමු ව්‍යාපෘති සඳහා Asiri ජාලය තුළම Procurement ක්‍රියාවලියට සෘජු මාර්ගයක් විවෘත වේ.
• The Asset Class: මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ තාක්ෂණික අංශය අඩු ලාභාංශ සහිත "Service Export" මට්ටමේ සිට ඉහළ ලාභාංශ සහිත "Product IP" මට්ටම දක්වා ඔසවා තැබීමකි.

සංසන්දනාත්මක මිම්ම: මෙය අමෙරිකාවේ Mayo Clinic Platform_Accelerate හෝ එක්සත් රාජධානියේ NHS Innovation Accelerator වැඩසටහනේ කුඩා පරිමාණයේ ආකෘතියක් ලෙස සිතන්න. වටිනාකම සමානයි: රෝහල් පද්ධතිය විසින් "විද්‍යාගාරය" (Lab) සපයන අතර startup සමාගම විසින් "තාක්ෂණය" සපයයි. වෙනස ඇත්තේ පිරිවැය පදනමේය. ලන්ඩන් වලට සාපේක්ෂව කොළඹදී සායනික AI ආකෘතියක් (AI model) තහවුරු කරගැනීම ඝාතීය ලෙස ලාභදායී වේ - දත්ත ප්‍රමිතීන් (Data standards) නිවැරදිව පෙළගස්වා ඇත්නම් පමණි.

උපායමාර්ගික විශ්ලේෂණය: ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව සහ ආයෝජනය

එක්සත් රාජධානියේ සිටින ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයින් සඳහා මෙම වර්ධනය විශේෂ උපායමාර්ගික දැක්මක් ඉදිරිපත් කරයි:

1. Angel ආයෝජකයින් සඳහා "Asiri Filter" එක ඔබ ශ්‍රී ලංකාවේ ආයෝජනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, නියාමන අපැහැදිලිභාවය (Regulatory opacity) නිසා HealthTech ක්ෂේත්‍රය ඓතිහාසිකව විශාල අවදානමක් සහිත විය. නමුත් මෙම වැඩසටහන Due diligence ෆිල්ටරයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. Asiri නියමු ව්‍යාපෘතියකින් (Pilot) සාර්ථක වන startup එකක් යනු, එහි තරඟකරුවන්ගෙන් 90% කට ජයගත නොහැකි මෙහෙයුම් බාධක ජයගත් ආයතනයකි. මෙය ඩයස්පෝරා Angel networks සඳහා කලින් පරීක්ෂා කරන ලද (Pre-vetted) ගනුදෙනු අවස්ථාවන් නිර්මාණය කරයි.

2. බුද්ධි ගලනය (Brain Drain) ආපසු හැරවීම (අර්ධ වශයෙන්) "Brain Drain" පිළිබඳ කතාබහ නිරන්තරයෙන් ඇසෙයි. කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි වැඩසටහන් මගින් දක්ෂතා ලංකාව තුළ රඳවා ගනිමින් ගෝලීය අපනයන සඳහා නිෂ්පාදන ගොඩනැගීමට ඉඩ සලසයි. කොළඹ සිටින ඉංජිනේරුවෙකුට NHS වෙත අලෙවි කළ හැකි විකිරණවේද AI (Radiology AI) එකක් නිර්මාණය කළ හැකි නම්, එය දේශීය මුදල් විචල්‍යතාවන්ට ඔරොත්තු දෙන, ඩොලර් ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වූ ඉහළ වටිනාකමක් ඇති රැකියා නිර්මාණය කිරීමකි.

නොකියූ කතා: අවදානම් සහ අභියෝග (Self-Counter Arguments)

මෙම ප්‍රවෘත්තිය දෙස මැදහත් ඇසකින් බැලීමේදී, පුවත්පත් නිවේදනයේ සඳහන් නොවන ඝර්ෂණ ලක්ෂ්‍යයන් (Friction points) හඳුනා ගැනීම වැදගත්ය.

"Pilot Purgatory" අවදානම

• විවේචනය: බොහෝ ආයතනික Accelerators විසින් Startups ව "Pilot Purgatory" හෙවත් නොනවතින නොමිලේ අත්හදා බැලීම් වල සිරකර තැබීම සුලභ දෙයකි.
• ප්‍රශ්නය: සාර්ථක තහවුරු කරගැනීමකින් පසුව මිලදී ගැනීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් (Procurement contract) මෙම වැඩසටහන මගින් සහතික කරන්නේද? එසේ නොමැති නම්, Asiri ආයතනයට නොමිලේ නවෝත්පාදන (Innovation) ලැබෙන අතර Startup එකේ මූල්‍ය ශක්තිය (Runway) ක්ෂය වී යයි.
• මිම්ම: ආයෝජකයින් මෙම පළමු කණ්ඩායමේ Conversion rate එක ගැන විමසිලිමත් විය යුතුය. 2026 තුන්වන කාර්තුව වන විට නියමු ව්‍යාපෘති කීයක් මුදල් ගෙවන ගිවිසුම් බවට පත්වේද?

නියාමන මඩ වගු (NMRA)

• පසුබිම: ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය (NMRA) මෑතකදී තත්ත්ව පාලනය සහ පරිපාලනමය ගැටළු සම්බන්ධයෙන් දැඩි විවේචනයට ලක් විය.
• අවදානම: Asiri යනු පුද්ගලික ආයතනයකි; NMRA යනු රජයේ නියාමකයායි. Asiri විසින් තහවුරු කරන ලද නිෂ්පාදනයක් වුවද NMRA විසින් අවහිර කළ හැක. පුද්ගලික නවෝත්පාදන සහ රාජ්‍ය නියාමනය අතර ගැටුම මෙම Startups වලට ඇති ලොකුම අවදානමයි.

දත්ත ස්වෛරීභාවය සහ ආචාර ධර්ම (Data Sovereignty)

• හිඩැස: දත්ත අයිතිය (Data ownership) ගැන නිවේදනයේ පැහැදිලිව සඳහන් නොවේ. Startup එකක් Asiri හි රෝගී දත්ත මත AI ආකෘතියක් පුහුණු කළහොත්, එහි ඇල්ගොරිතමයේ අයිතිය කාටද? එක්සත් රාජධානියේ නම් GDPR සහ NHS දත්ත නීති ඉතා පැහැදිලිය. ශ්‍රී ලංකාවේ පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ පනත තවමත් ළදරු අවධියේ පවතී. මෙහි ඇති අපැහැදිලිභාවය අනාගතයේදී සමාගම විකිණීමේදී (Exit) නීතිමය ගැටලුවක් විය හැක.

වාර්තාවේ මගහැරුණු කරුණු

• Equity vs. Access: මෙම ප්‍රවේශය ලබා දීම වෙනුවෙන් Asiri හෝ ICTA සමාගම් කොටස් (Equity) ලබා ගන්නේද යන්න පැහැදිලි නැත. එසේ නොවේ නම්, එය නිර්මාතෘවරුන්ට විශාල සහනාධාරයකි. එසේ නම්, අනාගත විදේශීය ආයෝජකයින් බිය ගැන්වීම වැළැක්වීමට එම කොන්දේසි ගෝලීය ප්‍රමිතීන්ට (සාමාන්‍යයෙන් 5-7%) අනුකූල විය යුතුය.
• "Exit" උපායමාර්ගය: ඉලක්කය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය සේවාව දියුණු කිරීමද, නැතහොත් මෙම මෙවලම් අපනයනය කිරීමද? ඩොලර් බිලියන 5ක ඩිජිටල් ආර්ථික ඉලක්කය යෝජනා කරන්නේ අපනයනයයි. නමුත් Asiri හි අවශ්‍යතාවය දේශීය එකකි. මෙම දිරිගැන්වීම් වල නොගැලපීම (Misalignment of incentives) නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

උපදේශකගේ තීන්දුව (Advisor’s Verdict)

මෙය ක්ෂේත්‍රය සඳහා "Buy Signal" එකක් වන නමුත්, පළමු නියමු ප්‍රතිඵල ප්‍රසිද්ධ කරන තෙක් තනි තනි වත්කම් (Specific assets) සඳහා "Hold" මට්ටමේ තබා ගැනීම නුවණට හුරුය. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ තාක්ෂණික පරිසර පද්ධතිය "වෙබ් අඩවි කේතනය කිරීමේ" (Coding websites) මට්ටමේ සිට "අතිවැදගත් යටිතල පහසුකම් ගැටළු විසඳීම" දක්වා පරිණත වීමක් නියෝජනය කරයි.

මූලාශ්‍රය (Source): https://bizenglish.adaderana.lk/asiri-health-partners-icta-to-accelerate-sri-lankas-healthtech-startup-ecosystem/