රියදුරන් රහිත වාහන සේවාවන් (APS) සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයේ දොර ඇරෙයි

රියදුරන් රහිත වාහන සේවාවන් (APS) සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයේ දොර ඇරෙයි

බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව (DfT) විසින් Automated Passenger Services (APS) හෙවත් ස්වයංක්‍රීය මගී ප්‍රවාහන සේවාවන් සඳහා බලපත්‍ර නිකුත් කිරීමේ කවුළුව නිල වශයෙන් විවෘත කර තිබේ. අද උදෑසන සිට බ්‍රිතාන්‍ය මාර්ගවල රියදුරන් රහිත ලොජිස්ටික් සහ ප්‍රවාහන නියමු ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ක්‍රියාකරුවන්ට අයදුම් කළ හැකි අතර, මේවා 2026 වසන්තය (Spring) වන විට මහා මාර්ගයට එක් කිරීමට නියමිතය.

මෙය තවත් පර්යේෂණාත්මක අත්හදා බැලීමක් නොවේ; මෙය Automated Vehicles Act 2024 පනතේ නිල වාණිජ ක්‍රියාත්මක වීමයි. බ්‍රිතාන්‍යයේ ප්‍රවාහන, ලොජිස්ටික් සහ 'Gig Economy' ක්ෂේත්‍රවල විශාල වශයෙන් නියැලී සිටින ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙය හුදෙක් පුවතක් පමණක් නොව, අපගේ ජීවනෝපායන් සපයා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව සිදුවන දැවැන්ත පරිවර්තනයක ආරම්භයයි.

"රියදුරු" භූමිකාවේ සිට "සේවා සැපයුම්කරු" දක්වා

නව APS ක්‍රමවේදය මගින් ප්‍රවාහන වෙළඳපොළ ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදා වෙන් කරයි: එනම් මිනිසුන් විසින් පදවන වාහන සහ ස්වයංක්‍රීය වාහන වශයෙනි.

DfT හි නව නීති රාමුව යටතේ "No-User-in-Charge" (NUiC) මෙහෙයුම් සඳහා අවසර ලැබේ. මෙහි අර්ථය වන්නේ බලපත්‍රලාභී "Authorised Self-Driving Entity" (ASDE) ආයතනයක අධීක්ෂණය යටතේ, රියදුරු අසුනේ කිසිදු මිනිසෙකු නොමැතිව වාහන ධාවනය කිරීමට නීත්‍යානුකූලව හැකි වීමයි.

ස්වයංක්‍රීයකරණයට ලක්වන්නේ කුමක්ද?

• මහා මාර්ග ධාවනය (Cruising Task): අධිවේගී මාර්ගයේ ලොජිස්ටික් ප්‍රවාහනය සහ නියමිත මාර්ගවල ධාවනය වන ෂටල් සේවා (උදාහරණයක් ලෙස ගුවන්තොටුපළේ සිට නගර මධ්‍යයට) මින් ප්‍රධාන ඉලක්කයන් වේ.
• වගකීම් කළමනාකරණය (Liability Management): මෙය ඉතා තීරණාත්මක කරුණකි. ස්වයංක්‍රීය මාදිලියෙන් ධාවනය වන විට වාහනයක් අනතුරට ලක් වුවහොත්, එහි වගකීම නිෂ්පාදකයා හෝ මෘදුකාංග ක්‍රියාකරු සතු වේ. වාහනයේ සිටින මගියා හෝ මිනිස් නියෝජිතයා ඊට වගකිව යුතු නැත. මෙය වාහන සමූහ (Fleet) හිමිකරුවන්ගේ ඉන්ෂුවරන්ස් බර විශාල ලෙස අඩු කරන සාධකයකි.

ලොජිස්ටික් සමාගම් සඳහා මෙය ඉතා ලාභදායී ගණිතයකි. ස්වයංක්‍රීය වෑන් රථයකට නින්ද අවශ්‍ය නැත, ෂිෆ්ට් සීමා නැත. එයට දවසේ පැය 24 පුරාම ධාවනය කළ හැක. මේ හරහා පළමු වසර තුළම 30-40% ක කාර්යක්ෂමතා වර්ධනයක් අපේක්ෂා කෙරේ.

රැකියා සුරක්ෂිතතාව සහ සැඟවුණු අවදානම්

රජය විසින් තාක්ෂණික හා අධීක්ෂණ අංශවල "නව රැකියා 38,000ක්" ගැන කතා කළද, පවතින ශ්‍රම බලකායට එල්ල වන ක්ෂණික බලපෑම පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු වී නොමැත.

"Human Premium" අවදානම ස්වයංක්‍රීය වාහනවල වගකීම නිෂ්පාදකයා වෙත පැවරීම නිසා ඒවායේ ඉන්ෂුවරන්ස් වාරික අඩු වනු ඇත. මෙහි අතුරු ඵලයක් ලෙස, මිනිසුන් පදවන වාහනවල ඉන්ෂුවරන්ස් වියදම් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී. ඉන්ෂුවරන්ස් සමාගම් විසින් ඉදිරියේදී "මිනිස් වැරදි" යන්න මිල අධික අවදානමක් (Luxury Risk) ලෙස සලකනු ඇත. ඔබ ඔබේම වෑන් රථයක් හෝ Uber රථයක් ධාවනය කරන්නේ නම්, රොබෝ තාක්ෂණය සහිත ඔබේ තරඟකරුවන් මිල අඩු කරන විටම ඔබේ වියදම් ඉහළ යාමට ඉඩ ඇත.

"Steward" උගුල DfT විසින් "Service Stewards" හෝ "Remote Overseers" වැනි නව රැකියා හඳුන්වා දෙයි. නමුත් කල්පනාකාරී වන්න; මෙම භූමිකාවන් බොහෝ විට වර්ගීකරණය කරනු ලබන්නේ "නුපුහුණු පාරිභෝගික සේවා" ලෙස මිස "පුහුණු ප්‍රවාහන" රැකියා ලෙස නොවේ. සංකීර්ණ මාර්ගවල වාහනයක් හැසිරවීමේ හැකියාව මත ඉහළ ආදායමක් ලබන වර්තමාන රියදුරෙකු, හුදෙක් මගීන්ගේ බඩු බාහිරාදිය පටවන සහායකයෙකු මට්ටමට වැටීමේ අවදානමක් මෙහි ඇත.

නොකියන කතාව: ප්‍රාග්ධන බාධකය

මෙම වාර්තාව මගින් සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරවලට (SMEs) ඇති බාධක ගැන එතරම් කතා නොකරයි. APS බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමේ අධික පිරිවැය සහ මහා පරිමාණ අනතුරු වගකීම් ආවරණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන ප්‍රාග්ධන අවශ්‍යතා (Solvency Capital) නිසා කුඩා ව්‍යාපාරිකයන්ට මෙම තරඟයට අවතීර්ණ වීම ඉතා අපහසුය. මෙය Uber, Amazon සහ TFL වැනි දැවැන්තයින්ට පමණක් සෙල්ලම් කළ හැකි පිටියක් බවට පත්වෙමින් තිබේ. ස්වාධීන රියදුරන්ට තම වාහන නවීකරණය කිරීමට හෝ "Fleet Manager" වැනි තාක්ෂණික රැකියා සඳහා පුහුණු වීමට පැහැදිලි සහනාධාර ක්‍රමවේදයක් මෙතෙක් හඳුන්වා දී නොමැත.

අපට ඇති අවස්ථාව: සේවාව දියුණු කිරීම

කෙසේ වෙතත්, ස්වයංක්‍රීයකරණයට සීමාවන් තිබේ. ගමනේ අවසන් අදියර හෙවත් "Last 100 Feet" තවමත් රොබෝවරුන්ට ජයගත නොහැකි අභියෝගයකි. සංකීර්ණ පිවිසුම් මාර්ග, ගේට්ටු සහ පාරිභෝගිකයන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීම ඔවුන්ට අපහසුය.

වයෝවෘද්ධ මගියෙකුට දොරකඩටම ගොස් උදව් කිරීම හෝ තට්ටු නිවාසයක ඉහළ මාලයකට බර පාර්සලයක් රැගෙන යාම වැනි "White Glove" සේවාවන් තවමත් ස්වයංක්‍රීය කළ නොහැක. එබැවින් ලොජිස්ටික් ක්ෂේත්‍රයේ සිටින ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යවසායකයන් "ප්‍රවාහනය" විකිණීම නවතා "සේවාව" විකිණීමට හුරු විය යුතුය. වටිනාකම ඇත්තේ රිය පැදවීම තුළ නොව, පාරිභෝගිකයාට ලබා දෙන සත්කාරය තුළය.

SiBuzz නිගමනය කවුළුව විවෘත වී ඇති අතර 2026 වසන්තය වෙත ඔරලෝසුව ක්‍රියාත්මක වී ඇත. මෙය තවත් වසර 10කින් සිදුවන්නක් ලෙස නොසිතන්න; බලපත්‍ර අත්සන් කෙරෙන්නේ "දැන්" ය. ඔබ ප්‍රවාහන ව්‍යාපාරයක නිරත වන්නේ නම් හෝ වාණිජ රියදුරෙකු නම්, 2026 අග භාගය සඳහා ඔබේ ඉන්ෂුවරන්ස් අලුත් කිරීමේ මිල ගණන් (Renewal Quotes) ගැන දැන්ම විමසිලිමත් වන්න. සාමාන්‍ය රියදුරු බලපත්‍රයකට එහා ගිය "Fleet Operations" වැනි සහතික පත්‍ර පාඨමාලා හැදෑරීමට පටන් ගන්න. මුදල් ගලා එන දිශාව සුක්කානමේ සිට පාලන මැදිරිය (Control Room) වෙත මාරු වෙමින් පවතී.

මූලාශ්‍රය (Source): https://www.gov.uk/government/news/dft-opens-permitting-window-for-automated-passenger-services