2026 අයවැයේ නිවාස ව්යාපෘති ජනාධිපතිවරයාගේ ඍජු අධීක්ෂණයට: බිලියන 15.2 ක ආයෝජනයක් සහ මූල්ය විනය පිළිබඳ නව ප්රවේශයක්
රුපියල් බිලියන 15.2 ක දැවැන්ත නිවාස ව්යාපෘතියක් සඳහා ජනාධිපතිවරයා නව "Single Coordinating Institution" එකක් හඳුන්වා දෙයි.
2026 අයවැයේ නිවාස ව්යාපෘති ජනාධිපතිවරයාගේ ඍජු අධීක්ෂණයට: බිලියන 15.2 ක ආයෝජනයක් සහ මූල්ය විනය පිළිබඳ නව ප්රවේශයක්
ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා විසින් පසුගිය ජනවාරි 2 වනදා නිකුත් කරන ලද විශේෂ නියෝගයක් මගින් ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය නිවාස ව්යාපෘති ක්ෂේත්රයේ දැවැන්ත ව්යුහාත්මක වෙනසක් සිදු කර තිබෙනවා. මෙය හුදෙක් සම්ප්රදායික පාලනයෙන් ඔබ්බට ගිය, ප්රායෝගික මෙහෙයුම් (Operational command) ක්රියාවලියකට මාරුවීමක් ලෙස හැඳින්විය හැකියි.
මෙහි සිරස්තලයේ කැපී පෙනෙන අගය වන්නේ 2026 අයවැයෙන් නිවාස සඳහා වෙන් කර ඇති රුපියල් බිලියන 15.2 ක (ආසන්න වශයෙන් පවුම් මිලියන 38 ක) මුදලයි. නමුත් මෙහි සැබෑ උපායමාර්ගික වැදගත්කම රැඳී ඇත්තේ එම මුදලට වඩා, වසර ගණනාවක් පුරා රාජ්ය ඉදිකිරීම් අඩාල කළ නිලධාරිවාදී බාධාවන් ඉවත් කිරීම සඳහා පිහිටුවන ලද "තනි සම්බන්ධීකරණ ආයතනයක්" (Single Coordinating Institution) වෙත බලතල පැවරීම මතයි.
වගවීම සහ නව මෙහෙයුම් ක්රියාවලිය
ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ පැවති ඉහළ පෙළේ සමාලෝචනයකදී ජනාධිපතිවරයා නියෝග කළේ ප්රධාන මූල්ය කලාප දෙකක් සඳහා වන අධීක්ෂණය වහාම මධ්යගත (Centralize) කළ යුතු බවයි:
- රුපියල් බිලියන 10.2: අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වල නිවාස වෙනුවෙන්.
- රුපියල් බිලියන 5.0: ගැටුම් හේතුවෙන් අවතැන් වූ ප්රජාවන් වෙනුවෙන්.
වසර ගණනාවක් පුරා ජාතික නිවාස සංවර්ධන අධිකාරිය (NHDA), නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය (UDA) සහ පළාත් පාලන ආයතන අතර පැවති විසිරුණු ක්රියාපටිපාටිය නිසා ව්යාපෘති ප්රමාද වීම සහ වියදම් ඉහළ යාම සිදු වුණා. මෙම නව නියෝගය හරහා විවිධ අමාත්යාංශවල අනුමැතිය ලබා ගැනීමේ (Approval loops) සංකීර්ණ ක්රියාවලිය අවසන් කර තිබෙනවා.
විශේෂයෙන්ම, මෙහිදී දැඩි කාර්ය සාධන දර්ශක (Performance-based metrics) හඳුන්වා දී ඇති අතර, නියමිත කාලයට ව්යාපෘති අවසන් කිරීම (Delivery-to-deadline) මත පදනම්ව කොන්ත්රාත්කරුවන් සහ නිලධාරීන්ගේ කාර්යක්ෂමතාව මැනීමට නියමිතයි.
උපායමාර්ගික විග්රහය: ඩයස්පෝරා ආයෝජකයින්ට වැදගත් වන්නේ ඇයි?
එක්සත් රාජධානියේ සහ වෙනත් රටවල වෙසෙන ශ්රී ලාංකිකයින්ට මෙම ප්රතිපත්තිමය වෙනස රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය (Macro-stability) පිළිබඳ හොඳ දර්ශකයක්. මෙම මධ්යගත කිරීම හුදෙක් ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමක් පමණක් නොව, IMF වැඩසටහන මගින් ඉල්ලා සිටින මූල්ය විනය (Fiscal discipline) ක්රියාවට නැංවීමක් ලෙස ද දැකිය හැකියි. අතරමග නතර වූ ව්යාපෘති වෙනුවෙන් ප්රාග්ධනය අපතේ යැවීමට රජයට තවදුරටත් හැකියාවක් නැහැ.
ආයෝජන සහ ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව:
- අරමුදල් නැවත රටට ගෙන ඒම (Repatriation of Funds): 2026 මුලදී ක්රියාත්මක වීමට නියමිත Investment Protection Act සහ නව "Single Window" පද්ධති සමඟ මෙම ඉදිකිරීම් විධිමත් කිරීමේ ක්රියාවලිය මනාව ගැලපෙනවා. ඔබ දේපළ වෙළඳාම් සඳහා ආයෝජනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, මෙය 2022-2024 කාලයට වඩා ආරක්ෂිත සහ විධිමත් පරිසරයක් පෙන්නුම් කරනවා.
- ද්රව්ය පිරිවැය සහ උද්ධමනය: ක්රියාවලිය ස්ථාවර වුවද, ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයේ භෞතික අභියෝග තවමත් පවතිනවා. සිමෙන්ති සහ ග්රැනයිට් හිඟය පිළිබඳව කර්මාන්ත විශේෂඥයින් දැනටමත් අනතුරු අඟවා තිබෙනවා. එනිසා රජයේ කාර්යක්ෂමතාව කෙසේ වෙතත්, ද්රව්ය මිල ගණන් උච්චාවචනය වීම (Material Inflation) සඳහා ඔබේ අයවැයෙන් 15-20% ක අතිරේක මුදලක් (Contingency) වෙන් කර තැබීම නුවණට හුරුයි.
"Self-Counter": මධ්යගත කිරීමේ අවදානම
"Silo-busting" හෙවත් ආයතන අතර බාධා ඉවත් කිරීම සංකල්පයක් ලෙස ඉතා හොඳ වුවත්, උපායමාර්ගික උපදේශකයෙකු ලෙස මෙහි ඇති මෙහෙයුම් අවදානම් (Operational Risks) පිළිබඳව ද අප අවධානය යොමු කළ යුතුයි:
- සියල්ල එක තැනක සිරවීමේ අවදානම (The "Single Point of Failure"): සියලු අනුමැතියන් එක් ආයතනයක් හරහා සිදුවන විට, එම ආයතනයට ප්රමාණවත් ධාරිතාවක් (Bandwidth) නොමැති නම් මුළු ජාතික නිවාස ක්රියාවලියම එකවර අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතිනවා.
- "Vertical Slum" උගුල: රජය ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට දක්ෂ වුවත්, ඒවා නඩත්තු කිරීමට (Maintaining) දුර්වල බව UDA ඉතිහාසය සාක්ෂි දරනවා. මෙම නව නියෝගය "ඉදිකිරීම් අවසන් කිරීම" ගැන අවධානය යොමු කළත්, දිගුකාලීන නඩත්තු පිරිවැය (Lifecycle maintenance costs) ගැන නිහඬයි. මෙය අලුත් ගොඩනැගිලි ඉක්මනින්ම අබලන් තත්වයට පත්වීමේ අවදානමක් මතු කරනවා.
- SME කොන්ත්රාත්කරුවන්ට බලපෑම: සංකීර්ණ වාර්තාකරණ අවශ්යතා සහිත මධ්යගත ක්රමවේදයක් බොහෝ විට වාසිදායක වන්නේ විශාල ඉදිකිරීම් සමාගම්වලටයි. මේ නිසා කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ දේශීය කොන්ත්රාත්කරුවන් (SME Contractors) මෙම ක්රියාවලියෙන් ඉවතට විසිවීමේ අවදානමක් ඇති අතර, එය දේශීය ජීවනෝපාය පද්ධතියට අහිතකර ලෙස බලපාන්නට පුළුවන්.
නොකියවෙන කතාව: ශ්රම වෙළඳපොළ අභියෝගය
ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ නිවේදනවල සඳහන් නොවන ප්රධානම සාධකයක් වන්නේ Labor Mobility හෙවත් ශ්රමිකයින්ගේ සංචලනයයි. දක්ෂ වඩු කාර්මිකයන්, මේසන්වරුන් සහ ප්රමාණ සමීක්ෂකයින් (Quantity Surveyors) එක්සත් රාජධානිය සහ මැදපෙරදිග වැනි රටවලට සංක්රමණය වීම නිසා දේශීය වෙළඳපොලේ දැඩි කුසලතා හිඟයක් (Talent crunch) නිර්මාණය වී තිබෙනවා. රජය කොපමණ කාලසටහන් සැකසුවත්, වැඩ කිරීමට අවශ්ය දක්ෂ ශ්රමිකයින් රට තුළ නොමැති නම් ප්රමාදයන් නොවැලැක්විය හැකියි.
නිගමනය
ජනාධිපති දිසානායකගේ මෙම නියෝගය අවුල් සහගත ක්ෂේත්රයකට පිළිවෙළක් ගෙන ඒමේ ධනාත්මක පියවරක්. එය ශ්රී ලංකාවේ "Investability" හෙවත් ආයෝජනයට සුදුසු බව ඉහළ නංවන්නේ රජයේ මූල්ය වගකීම පෙන්නුම් කරන නිසයි. කෙසේ වෙතත්, බුද්ධිමත් නිරීක්ෂකයින් මෙම ව්යාපෘතිවල සාර්ථකත්වය මැනිය යුත්තේ ගොඩනැගිලි විවෘත කරන දිනයේදී නොව, වසර පහකට පසුව ඒවායේ පවතින තත්වය මතයි.
උපායමාර්ගික නිර්දේශය: ශ්රී ලංකාවේ දේපළ මිලදී ගැනීමට හෝ ඉදිකිරීමට බලාපොරොත්තු වන එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ඔබට, මෙම "තනි සම්බන්ධීකරණ ආයතනය" පුද්ගලික අංශයේ නියාමන කටයුතු පහසු කිරීමේ ධනාත්මක සංඥාවක්. නමුත් දීර්ඝකාලීන නඩත්තු සැලසුම් විනිවිදභාවයෙන් යුතුව එළිදක්වන තෙක් රජයේ නිවාස ව්යාපෘති පිළිබඳව විමසිලිමත් වීම වැදගත්.