ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් සමඟ ශ්රී ලංකාව 1977න් පසු අඩුම හිඟය වාර්තා කරයි: සංඛ්යාලේඛනවලින් ඔබ්බට ගිය යථාර්ථය
ඩොලර් බිලියන 17ක අපනයන ආදායමක් සමඟ ශ්රී ලංකාව මූල්ය ස්ථාවරත්වයේ සන්ධිස්ථානයකට පැමිණියත්, දත්තවලින් නොපෙනෙන ජන ජීවිතයේ සැබෑ අර්බුදය තවමත් අවසන් වී නැත.
ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් සමඟ ශ්රී ලංකාව 1977න් පසු අඩුම හිඟය වාර්තා කරයි: සංඛ්යාලේඛනවලින් ඔබ්බට ගිය යථාර්ථය
මුදල් අමාත්යාංශයේ 2025 මූල්ය වර්ෂය සඳහා වන නවතම දත්ත වාර්තා කරන්නේ ශ්රී ලංකාව ආර්ථික වශයෙන් සුවිශේෂී කඩඉමක් පසුකර ඇති බවයි. 1977 වසරෙන් පසු පළමු වරට අයවැය හිඟය අවම මට්ටමකට පත්ව ඇති අතර, රට "ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තයක්" වාර්තා කිරීමට සමත් වී තිබේ. පසුගිය වසර තුනක කාලය පුරා තම මව්බිමේ ආර්ථික කඩා වැටීම දෙස විමසිල්ලෙන් බලා සිටි එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ශ්රී ලාංකිකයින්ට, මෙම පුවත හුදෙක් බේරී පැවැත්මෙන් ඔබ්බට ගිය ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක සංඥාවකි.
මෙම වර්ධනයට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ඇඟලුම් අංශයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ සේවා අපනයනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් වාර්තා වූ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 17 ක වාර්තාගත අපනයන ආදායමයි. රජය විසින් අනුගමනය කරන ලද දැඩි වියදම් පාලනයන් සමඟ මෙම ආදායම එකතු වූ විට, රටක් ලෙස තමන්ට ලැබෙන ආදායම තුළ ජීවත් වීමට ශ්රී ලංකාව හුරු වී ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. කෙසේ වෙතත්, උද්ධමනය සහ පොලී අනුපාත (Interest rates) කළමනාකරණය කිරීමේදී මෙය ජයග්රහණයක් වුවද, මෙම "ප්රාථමික අතිරික්තය" පිටුපස මෙරට ජනතාව කළ කැපකිරීම් අමතක කළ නොහැක.
දිත්වා සුළි කුණාටුවේ බලපෑම සහ යටිතල පහසුකම් ප්රමාදය
2025 අගභාගයේදී ඇති වූ දිත්වා (Ditwah) සුළි කුණාටුව හේතුවෙන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4% ක් පමණ වන ඩොලර් බිලියන 4.1 ක සෘජු හානියක් සිදුවිය. භාණ්ඩාගාරය සිය අතිරික්තය පවත්වා ගැනීමට සමත් වුවත්, එය සිදුවූයේ විනාශ වූ නිවාස 6,000 කට අධික ප්රමාණයක් සහ වැදගත් පාලම් ප්රතිසංස්කරණය කිරීම ප්රමාද කිරීමෙනි. මේ නිසා, විදෙස් ප්රේෂණ (Remittances) එවන ලාංකිකයන්ට පෙනෙන සත්යය නම්, දත්ත සටහන් වල ආර්ථිකය සෞඛ්ය සම්පන්න වුවත්, බදුල්ල සහ නුවරඑළිය වැනි දිස්ත්රික්කවල ප්රාදේශීය ආර්ථිකය දේශගුණික විපත් නිසා තවමත් දැඩි අවදානමක පවතින බවයි.
මුල්ය ස්ථාවරත්වය රැක ගැනීම සඳහා රජය ගෙන ඇති වියදම් පාලන උපාය මාර්ග හේතුවෙන් සමාජ ආරක්ෂණ ජාලයන් තවමත් පවතින්නේ ඉතා දුර්වල මට්ටමකය. රජයේ ආදායමෙන් 25% ක් තවමත් වැය වන්නේ ණය වාරික සහ පොලී ගෙවීමටයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සාමාන්ය ජනතාවගේ ජීවන වියදම අඩු කිරීමට අවශ්ය මහජන ආයෝජන සඳහා රජයට ඇති ඉඩකඩ සීමා වී ඇත.
වර්ධනයට ඇති අභියෝග සහ අනාගත අවදානම්
අධික ලෙස වියදම් කපා හැරීම හරහා පමණක් අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම දිගුකාලීනව ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වීමට (Lost Decade) හේතු විය හැක. විශේෂයෙන්ම රාජ්ය අංශයේ වැටුප් සීමා කිරීම සහ අධ්යාපනයට වෙන් කරන ප්රතිපාදන අඩුවීම හේතුවෙන්, දක්ෂ වෘත්තිකයන් එක්සත් රාජධානිය සහ මැදපෙරදිග වැනි රටවලට සංක්රමණය වීම (Brain Drain) වේගවත් වී ඇත. මෙය රටේ අනාගත නිෂ්පාදන ධාරිතාවට එල්ල වන මරු පහරකි.
එසේම, 2024-2025 කාලය තුළ ආර්ථිකය බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා හොඳින් ක්රියාත්මක වීම නිසා, Macro-Linked Bonds (MLBs) යටතේ පෞද්ගලික බැඳුම්කර හිමියන්ට වැඩි පොලී අනුපාතයක් ගෙවීමට ශ්රී ලංකාවට සිදුවිය හැක. සරලව කිවහොත්, රටේ දත්ත යහපත් වන තරමටම ගෙවිය යුතු ණය ප්රමාණයද ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන ශ්රී ලාංකික ප්රජාවට මෙයින් ලැබෙන පණිවිඩය වන්නේ, සමස්ත ආර්ථිකය (Macro-economy) ස්ථාවර වෙමින් පැවතියද, ඔබගේ පවුල් ජීවත් වන ක්ෂුද්ර ආර්ථිකය (Micro-economy) තවමත් පවතින්නේ අසීරු මට්ටමක බවයි. මූල්ය විනය යනු අත්යවශ්ය ඖෂධයක් වුවද, එය පමණක් රටක ඉදිරි ගමනට ප්රමාණවත් නොවේ. අනාගතයේදී හරිත හයිඩ්රජන් (Green Hydrogen) වැනි නව බලශක්ති ව්යාපෘති හරහා ආදායම් මාර්ග විවිධාංගීකරණය කිරීම මෙරට ආර්ථික ස්වෛරීභාවය රැක ගැනීමට අතිශය තීරණාත්මක වනු ඇත.