ශ්රී ලංකා SEC වෙතින් 'Introduction' ලැයිස්තුගත කිරීම් සඳහා නව ලිහිල් කිරීමක්: සැඟවුණු දැවැන්තයින්ට කොටස් වෙළෙඳපොළට පාර කැපෙයි
SEC විසින් මහජන කොටස් ප්රතිශත (Public Float) නීති ලිහිල් කිරීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ දැවැන්ත පුද්ගලික සමාගම් කොටස් වෙළෙඳපොළට පිවිසීමට සූදානම් වේ. මෙය ආයෝජකයින්ට අවස්ථාවක් වුවද, ද්රවශීලතා අවදානම (Liquidity Risk) ගැන දෙවරක් සිතිය යුතුය.
ශ්රී ලංකා SEC වෙතින් 'Introduction' ලැයිස්තුගත කිරීම් සඳහා නව ලිහිල් කිරීමක්: සැඟවුණු දැවැන්තයින්ට කොටස් වෙළෙඳපොළට පාර කැපෙයි
සටහන: SiBuzz ජ්යෙෂ්ඨ උපායමාර්ගික උපදේශක (Senior Strategic Advisor) විසිනි.
ශ්රී ලංකා සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිෂන් සභාව (SEC) විසින් මෑතකදී ගනු ලැබූ තීරණයක්, දිවයිනේ වඩාත්ම කීර්තිමත් පවුල් සතු ව්යාපාර සහ පුද්ගලික ව්යාපාර සමූහයන්ට (Private Conglomerates) කොටස් වෙළෙඳපොළට අවතීර්ණ වීම වළක්වා තිබූ බාධකයක් ඉවත් කර තිබේ. 'Introduction' ක්රමය හරහා ලැයිස්තුගත වීමේදී පැවති "Public Float" (මහජනතාව සතු කොටස් ප්රතිශතය) නීති රීති ලිහිල් කිරීමත් සමඟ, කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළ (CSE) ව්යුහාත්මක වෙනසකට සූදානම් වෙමින් පවතී.
එක්සත් රාජධානියේ සිටින ශ්රී ලාංකික ඩයස්පෝරාවට මෙය දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් වැනිය. මින් පෙර ළඟා විය නොහැකි වූ ඉහළ වටිනාකමකින් යුත් වත්කම් (High-quality assets) වෙත ප්රවේශය මෙය මඟින් විවෘත කර දෙන නමුත්, එය ද්රවශීලතා අවදානමක් (Liquidity Risk) ද රැගෙන එයි. මේ සඳහා ඉතා සියුම් ආයෝජන ප්රවේශයක් අවශ්ය වන්නේ එබැවිනි.
ප්රවේශ වීමේ යාන්ත්රණය: Introduction සහ IPO අතර වෙනස
මෙහි ඇති උපායමාර්ගික වැදගත්කම තේරුම් ගැනීමට නම්, ලැයිස්තුගත වීමේ ක්රමවේදයන් අතර වෙනස හඳුනාගත යුතුය. බොහෝ ආයෝජකයින් හුරුපුරුදු වී ඇත්තේ Initial Public Offering (IPO) හෙවත් මූලික මහජන නිකුතුව සමඟයි. එහිදී සමාගමක් ප්රාග්ධනය රැස් කිරීම සඳහා නව කොටස් නිර්මාණය කරන අතර, Book-building ක්රියාවලියක් හරහා ඒවායේ මිල තීරණය කරයි.
නමුත් නව නීති ඉලක්ක කරන්නේ Listing by Introduction (හඳුන්වාදීම මගින් ලැයිස්තුගත කිරීම) ක්රමවේදයයි. මෙහිදී අලුතින් මුදල් රැස් කිරීමක් සිදු නොවේ. සමාගම හුදෙක් තම පවතින කොටස් වෙළෙඳපොළේ ලැයිස්තුගත කරයි. ඉතිහාසය දෙස බලන විට, මෙලෙස ලැයිස්තුගත වන සමාගම්වලට "Liquidity" හෙවත් ද්රවශීලතාවය (එනම් ඔබට පහසුවෙන් මිලදී ගැනීමට හෝ විකිණීමට හැකි වන පරිදි ප්රමාණවත් කොටස් සංඛ්යාවක් දිනපතා ගනුදෙනු වීම) සහතික කිරීම සඳහා වහාම තම අයිතියෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් (බොහෝ විට 10-20% ක්) මහජනතාව වෙත නිකුත් කිරීමට සිදුවිය.
ප්රතිපත්තිමය වෙනස: SEC හි නව සංශෝධනය මඟින් සමාගම්වලට මෙම සම්පූර්ණ Public Float අවශ්යතාවය වහාම සපුරාලීමකින් තොරව ලැයිස්තුගත වීමට ඉඩ ලබා දේ. ඒ වෙනුවට ඔවුන්ට "අදියර වශයෙන් අනුකූල වීමේ" (Phased compliance) සහන කාලයක් හිමි වේ:
- කාලරාමුව: සමාගම්වලට මාස 12ක් ඇතුළත අවශ්ය මහජන කොටස් ප්රතිශතයෙන් 50%ක් පමණක් ළඟා කර ගත හැකි අතර, සම්පූර්ණ අනුකූලතාවය සඳහා මාස 18ක් දක්වා කාලයක් ලැබේ.
- ක්රමානුකූල නිකුතුව: පාලක කොටස් හිමියන්ට (Non-Public entities) කුඩා කොටස් වශයෙන් (මාසිකව 2%ක් දක්වා) වෙළෙඳපොළට කොටස් මුදා හැරීමට අවසර ලැබේ.
උපායමාර්ගික විශ්ලේෂණය: "Blue Chip" මායාව
මෙම ප්රතිපත්තියේ ප්රධාන ප්රතිලාභීන් වන්නේ විශාල, මුදල් අතින් පොහොසත් පවුල් ව්යාපාර සමූහයන්ය (Family Conglomerates). මෙම ආයතනවලට ප්රාග්ධනය සඳහා ලැයිස්තුගත වීමේ අවශ්යතාවයක් කිසිදාක තිබුණේ නැත; ඔවුන් එය මඟ හැරියේ තම ව්යාපාරයේ පාලනය අහිමි වේ යැයි හෝ වහාම දැඩි නියාමනයන්ට යටත් වීමට සිදුවේ යැයි බියෙනි. මෙම නව ප්රතිපත්තිය නියාමකයින් විසින් දිගු කරන ලද මිත්රත්වයේ දෑතක් වැනිය: "ලැයිස්තුගත සමාගමක් ලෙස ලැබෙන කීර්තිය සහ බදු සහන ලබා ගැනීමට එන්න; ඔබේ අයිතිය එක රැයකින් අඩු කිරීමට අපි බල නොකරන්නෙමු."
ආයෝජකයෙකු ලෙස ඔබට මෙයින් අදහස් වන්නේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ පුද්ගලිකව පැවති ශ්රී ලංකාවේ "සැඟවුණු දැවැන්තයින්" (Hidden Giants) ලෙස සැලකෙන ප්රබල සන්නාමයන්හි ආයෝජනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබීමයි.
ආයෝජන යාන්ත්රණය: ගාස්තු, ද්රවශීලතාවය සහ අවදානම
මෙම සමාගම්වල ගුණාත්මකභාවය ඉහළ මට්ටමක පැවතිය හැකි වුවද, මුල් අවධියේදී ඒවා ගනුදෙනු කිරීමේ යාන්ත්රණය ඉතා අවදානම් සහගත විය හැකිය.
- ද්රවශීලතා අවදානම (The "Roach Motel" Effect): මෙය ඉතා බරපතල අනතුරකි. ලිහිල් කරන ලද Public Float නීති හේතුවෙන්, ගනුදෙනු කිරීම සඳහා වෙළෙඳපොළේ සැබවින්ම පවතින කොටස් සංඛ්යාව ඉතා අල්ප වනු ඇත. ඔබට කොටස් මිලදී ගැනීමට හැකි වුවද, හදිසි මූල්ය අවශ්යතාවයකදී (UK financial emergency) ඔබේ ආයෝජනය මුදල් බවට හරවා ගැනීමට (Liquidate) අවශ්ය වූ විට, ගැනුම්කරුවන් සොයා ගැනීමට නොහැකි වීම හෝ විශාල පාඩුවක් විඳීමට සිදුවන පරතරයකට (Spread) මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිය.
- මිල තීරණය වීම (Price Discovery): ආයතනික ආයෝජකයින් විසින් මිල නියම කරන IPO එකක් මෙන් නොව, "Introduction" හරහා එන කොටස්වල ආරම්භක මිල අස්ථාවර විය හැකිය. පුළුල් කොටස් හිමියන් පදනමක් නොමැති විට, රුපියල් දහස් ගණනක කුඩා ගනුදෙනුවකින් වුවද කොටස් මිල විශාල ලෙස වෙනස් විය හැකිය.
- ගාස්තු: සාමාන්ය CSE ගනුදෙනු පිරිවැය (තැරැව්කාර ගාස්තු, SEC බදු ආදිය) අදාළ වුවද, මෙහි ඇති සැඟවුණු ගාස්තුව වන්නේ "Impact Cost" ය. එනම් සැපයුම හිඟ වූ විට කොටස් මිලදී ගැනීම සඳහා ඔබ ගෙවිය යුතු අමතර මුදලයි.
ප්රතිවිරුද්ධ දෘෂ්ටිකෝණය: පාලන තන්ත්රයේ උගුල (Governance Trap)
අපගේ ශුභවාදී ආකල්පය "Self-Counter Argument" එකක් සමඟ සමබර කර ගත යුතුය. මෙයින් සැබවින්ම ප්රතිලාභ ලබන්නේ කවුද?
මෙම ප්රතිපත්තිය හරහා හුදෙක් "නාමික ලැයිස්තුගත කිරීම්" (Nameplate Listings) පමණක් බිහිවීමේ අවදානමක් ඇත. ඇතැම් සමාගම් කොටස් හිමිකාරීත්වය ප්රජාතන්ත්රවාදී කිරීමේ සැබෑ අරමුණකින් තොරව, ලැයිස්තුගත සමාගම්වලට හිමිවන බදු සහන භුක්ති විඳීම සඳහා පමණක් ලැයිස්තුගත විය හැකිය.
ඉතා කුඩා Public Float එකක් සහිතව ලැයිස්තුගත වීමට සමාගමකට ඉඩ දුන් විට, සුළුතර කොටස් හිමියන්ට (Minority shareholders) - එනම් ඔබට - ඇත්තේ ඉතා අඩු බලයකි. අඩු Float එකක් ඇති කොටසක මිල පහසුවෙන් කෘතිමව ඉහළ දැමීමට (Pump) හැකියාව ඇත. ඩයස්පෝරා ආයෝජකයෙකු ලෙස ඔබ "කොළඹ කටකතා" (Colombo rumor mill) වලින් භෞතිකව ඈත්ව සිටින බැවින්, මෙම අඩුවෙන් ගනුදෙනු වන කොටස් සම්බන්ධ තොරතුරු ලබා ගැනීමේදී ඔබ අවාසිදායක තත්ත්වයක පසුවේ.
SiBuzz තීන්දුව: ඔබේ ජීවනෝපාය ආරක්ෂාව
මෙම වර්ධනය ශ්රී ලංකා වෙළෙඳපොළේ දීර්ඝකාලීන ගැඹුර (Market depth) සඳහා යහපත් වුවද, ඔබේ හදිසි ඉතිරිකිරීම් ආයෝජනය කිරීමට මෙය සුදුසු තැනක් නොවේ.
ප්රවෘත්තිවල සඳහන් නොවන දේ: මාස 18කට පසු මෙම සමාගම් අදාළ Float අවශ්යතා සපුරාලීමට අපොහොසත් වුවහොත් කුමක් සිදුවේද යන්න පිළිබඳව වාර්තාවල පැහැදිලි සඳහනක් නැත. ඔවුන් Delist කරනවාද? දඩ මුදල් අය කරනවාද? CSE හි අතීතය දෙස බලන විට මෙවැනි "කාලසීමාවන්" (Deadlines) ඇතැම් විට වෙනස් විය හැකි බව පෙනේ.
උපායමාර්ගික උපදෙස්:
- ඉවසිලිවන්ත වන්න (Wait for the Float): පළමු දිනයේම මෙම සමාගම්වල ආයෝජනය කිරීමට ඉක්මන් නොවන්න. "අදියර වශයෙන් අනුකූල වීමේ" කාලය ගෙවී යන තෙක් බලා සිටින්න.
- පරිමාව ගැන විමසිලිමත් වන්න (Watch the Volume): මිල ගැන පමණක් නොබලා දෛනික ගනුදෙනු පරිමාව දෙස බලන්න. යම් කොටසක දිනකට පවුම් 500කට (ආසන්න වශයෙන් රු. 200,000) වඩා අඩු වටිනාකමක් ගනුදෙනු වේ නම්, එය ආයෝජනයක් නොව "එකතු කරන්නන්ගේ භාණ්ඩයක්" (Collectible) වැනිය.
- මුදල් විනිමය වාසිය (Currency Arbitrage): ඔබ GBP (පවුම්) හිමිකරගෙන සිටී නම්, මෙම වත්කම් ඓතිහාසික වශයෙන් ලාභදායී වේ. නමුත් විකිණීමට නොහැකි ලාභ වත්කම් යනු වගකීමකි (Liability).
මෙය නිරීක්ෂණය කළ යුතු කාලයකි. ඔබ ඉතා මහන්සියෙන් උපයා ගත් පවුම් ආයෝජනය කිරීමට පෙර, දේශීය ආයතනික ආයෝජකයින් මෙම නව "Low Float" ලැයිස්තුගත කිරීම්වල හැසිරීම පරීක්ෂා කර බලන තෙක් ඉවසන්න.