බලශක්ති මිල සූත්රයේ සැඟවුණු කතාව: 2026 ජනවාරි සිට බිල්පත් ගණනය වන අලුත්ම ක්රමය මෙන්න
Ofgem හි නවතම 0.2% මිල සංශෝධනය පිටුපස ඇති සැබෑ කතාව Standing Charge Protocol එකයි. විදුලිය අඩුවෙන් පාවිච්චි කළත් ඔබේ බිල අඩු නොවන්නේ ඇයි? ශ්රී ලාංකික ප්රජාවට සහ ව්යාපාරවලට මෙහි බලපෑම සහ ඊට මුහුණ දෙන ආකාරය මෙන්න.
බලශක්ති මිල සූත්රයේ සැඟවුණු කතාව: 2026 ජනවාරි සිට බිල්පත් ගණනය වන අලුත්ම ක්රමය මෙන්න
බ්රිතාන්යයේ බලශක්ති ක්ෂේත්රය නියාමනය කරන Ofgem ආයතනය විසින් 2026 පළමු කාර්තුව (Q1) සඳහා බලශක්ති මිල සීමාව (Price Cap) පවුම් 1,758ක් ලෙස නීත්යානුකූලව ප්රකාශයට පත් කර තිබෙනවා. බැලූ බැල්මට මෙය 0.2%ක ඉතා කුඩා වෙනසක් ලෙස පෙනුනත්, විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන අපේ ශ්රී ලාංකික ප්රජාවට සහ කුඩා ව්යාපාර හිමියන්ට මෙහි සැඟවුණු බරපතල කාරණයක් තිබෙනවා.
මෙහි සැබෑ කතාව තියෙන්නේ විදුලි ඒකකයක මිල (Unit Rate) තුළ නෙමෙයි, Standing Charge Protocol හෙවත් ස්ථාවර දෛනික ගාස්තුව තුළයි. සරලවම කිව්වොත්, බලශක්ති පද්ධතියේ නඩත්තු වියදම් සහ රජයේ ප්රතිපත්තිමය ගාස්තු (Policy costs) වලින් ලොකු කොටසක් දැන් ඔබේ "ස්ථාවර ගාස්තුවට" එකතු කරලා ඉවරයි.
SiBuzz පාඨකයන් තේරුම් ගත යුතු ප්රධානතම දේ තමයි, අපි මෙතෙක් කාලයක් පුරුදු වී සිටි "පාවිච්චි කරන ප්රමාණයට ගෙවන" (pay-for-what-you-use) ක්රමයෙන් බැහැර වී, "පද්ධතියට සම්බන්ධ වී සිටිනවාට ගෙවන" (pay-for-access) ක්රමයකට මෙය මාරු වී ඇති බව.
බිල්පතේ සැඟවුණු ගණිතය: ඇයි ඔබේ බිල අඩු නොවෙන්නේ?
මෙතෙක් කල් Grid එකේ නඩත්තුව සහ "Green levies" අය කරගත්තේ ප්රධාන වශයෙන්ම ඒකක මිල (Unit Rate) හරහායි. ඒ නිසා ඔබ අඩුවෙන් විදුලිය පාවිච්චි කළොත්, ඔබේ බිල සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වුණා. නමුත් නව ක්රමවේදය හරහා මෙම සමීකරණය වෙනස් කර තිබෙනවා.
- Grid Stability Revenue: බොහෝ නිවාස Solar පැනල භාවිතයට යොමු වීම සහ විදුලිය අරපිරිමැස්මෙන් පාවිච්චි කිරීම නිසා Grid එක නඩත්තු කිරීමට අවශ්ය ආදායම අඩුවෙලා තිබුණා.
- නව විසඳුම: මෙම ආදායම තහවුරු කරගැනීම සඳහා Ofgem විසින් අදාළ වියදම් Standing Charge එකට මාරු කර තිබෙනවා.
- ප්රතිඵලය: දැන් ඔබ ගෙදර සියලුම විදුලි උපකරණ ක්රියා විරහිත කර තිබුණත්, දිනපතා ගෙවිය යුතු අනිවාර්ය ගාස්තුව ඉහළ ගොස් ඇත.
විශේෂ සටහන: ඔබ Rental Property එකක්, Restaurant එකක් හෝ HMO (House in Multiple Occupation) එකක් පාලනය කරන අයෙක් නම්, නිවස හිස්ව තිබුණත් (Empty property) ඔබට දැරීමට සිදුවන වියදම දැන් ව්යුහගතවම (Structurally) ඉහළ ගොස් ඇත.
ආර්ථික බලපෑම සහ සංක්රමණික ප්රජාව
එක්සත් රාජධානියට අලුතෙන් පැමිණි අය, සිසුන් සහ ලංකාවට මුදල් යවන පවුල් වලට (Remittances) මෙතෙක් තිබූ හොඳම උපාය මාර්ගය වූයේ "විදුලිය අරපිරිමැස්මෙන් භාවිත කර මුදල් ඉතිරි කිරීමයි". නමුත් නව ප්රතිපත්තිය මගින් එම වාසිය සීමා කර තිබෙනවා.
- The "Thrift Penalty": තනිව ජීවත් වන අය හෝ අරපිරිමැස්මෙන් ජීවත් වන පවුල්වල බිල්පතෙන් විශාල ප්රතිශතයක් දැන් වෙන්වෙන්නේ Standing Charge එකටයි. සරලවම කිව්වොත්, විදුලිය අඩුවෙන් පාවිච්චි කරන ඔබ, වැඩිපුර පාවිච්චි කරන අයගේ Grid Connection එකට වක්රාකාරව සහනාධාරයක් (Subsidizing) ලබා දෙනවා.
- Disposable Income: Unit Rate එකෙන් පවුම් 10ක් Standing Charge එකට මාරු වූ විට, ඔබේ පාලනය යටතේ තිබෙන වියදම් ප්රමාණය අඩු වෙනවා. මෙය කෙලින්ම බලපාන්නේ ඔබ ඉතිරි කරන හෝ ලංකාවට යවන මුදලටයි.
නොකියවෙන කතාව: Debt Recovery සහ Heat Pumps
මෙම වාර්තාවේ "Network Costs" ගැන සඳහන් වුණත්, 2022-2024 කාලයේ බිඳ වැටුණු බලශක්ති සමාගම්වල ණය පියවීමේ බර (Debt recovery) පාරිභෝගිකයා මත පැටවී ඇති බව පැහැදිලිව කියැවෙන්නේ නැහැ. මෙය එක්තරා ආකාරයක "Resilience Tax" එකක්.
ඒ වගේම, මෙය රජයේ Electrification සැලැස්මේ කොටසක්. අනාගතයේදී ගෑස් වෙනුවට Heat Pumps ප්රචලිත කිරීම සඳහා විදුලි ඒකක මිල අඩු කර ස්ථාවර ගාස්තු වැඩි කිරීමේ උපාය මාර්ගයක් මෙහි තිබෙනවා. නමුත් මේ සංක්රාන්ති සමයේදී (Transition period) ගෑස් පාවිච්චි කරන අයට එහි වාසියක් නොලැබී පාඩුව පමණක් විඳීමට සිදු වෙනවා.
SiBuzz පාඨකයන්ට ගත හැකි පියවර
දැන් හුදෙක් ස්විචය "Off" කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නැහැ.
- Tariff Audit එකක් කරන්න: ඔබේ විදුලි බිලේ භාවිතය (Usage) වගේම Tariff structure එක ගැනත් අවධානය යොමු කරන්න.
- Low Standing Charge Tariffs: Octopus හෝ OVO වැනි නූතන බලශක්ති සැපයුම්කරුවන් (Challenger suppliers) අඩු විදුලි භාවිතයක් ඇති අය වෙනුවෙන්ම හඳුන්වා දී ඇති "Low Standing Charge" පැකේජ ගැන සොයා බලන්න.