එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව (DfT): 2026 දුම්රිය ගාස්තු සීමාව සහ RPI ක්‍රමවේදයේ අවසානය

එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව (DfT): 2026 දුම්රිය ගාස්තු සීමාව සහ RPI ක්‍රමවේදයේ අවසානය

එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන, විශේෂයෙන්ම ලන්ඩන් නගරය සහ ඒ අවට දිනපතා රැකියා සඳහා ගමන් කරන (London commuter belt) ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙය ඉතා වැදගත් මූල්‍යමය පුවතකි. 2026 ජනවාරි 2 වනදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි, එරට රජය විසින් නියාමනය කරන ලද දුම්රිය ගාස්තු (Regulated rail fares) ගණනය කිරීමේදී මෙතෙක් භාවිතා කළ Retail Prices Index (RPI) දර්ශකය ඉවත් කර, ඒ වෙනුවට සාමාන්‍යයෙන් අගය අඩු Consumer Prices Index (CPI) දර්ශකය ස්ථිරවම ආදේශ කර ඇත.

මෙය හුදෙක් කාර්යාලීය වෙනසක් පමණක් නොව, මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවකගේ රැකියා ආශ්‍රිත වියදම් ගණනය කරන ආකාරයෙහි සිදුවූ ව්‍යුහාත්මක වෙනසකි. වසර ගණනාවක් පුරා RPI දර්ශකය භාවිත කිරීම නිසා බොහෝ විට සැබෑ වැටුප් වර්ධනයට (Wage growth) වඩා වේගයෙන් දුම්රිය ගාස්තු ඉහළ ගියේය. සංඛ්‍යාලේඛනඥයින් පවා යල් පැන ගිය ක්‍රමයක් ලෙස විවේචනය කළ RPI වෙනුවට, උකස් පොලී ගෙවීම් (Mortgage interest payments) ඇතුළත් නොවන CPI ක්‍රමවේදය භාවිත කිරීම මගින් දිගුකාලීනව ගමනාගමන වියදම්වල ස්ථාවරත්වයක් අපේක්ෂා කළ හැක.

කෙසේ වෙතත්, මෙය මතුපිටින් "ජීවනෝපාය සුරැකීමක්" (Livelihood Protection) ලෙස පෙනුනද, උපායමාර්ගික විග්‍රහයකදී පෙනී යන්නේ ප්‍රවාහන ජාලයේ ස්ථාවරත්වය සම්බන්ධයෙන් මගීන් දැනුවත් විය යුතු නව අවදානම් ද මෙහි අන්තර්ගත බවයි.

මූලික වෙනස: RPI සහ CPI අතර තරඟය

මෙම බලපෑම වටහා ගැනීමට නම්, මිනුම් දණ්ඩ වටහා ගත යුතුය. ඓතිහාසිකව, නියාමනය කරන ලද ගාස්තු (Season tickets වැනි) ඉහළ දැමුවේ RPI අගයට 1% ක් එකතු කිරීමෙනි. RPI අගය සෑම විටම පාහේ CPI අගයට වඩා 1% කින් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රතිශතයකින් ඉහළ අගයක් ගනී.

• පැරණි ක්‍රමය (RPI): ස්වභාවයෙන්ම අස්ථායී වන අතර උද්ධමනය (Inflation) ඉහළින් පෙන්නුම් කරයි. මෙය දීර්ඝ කාලීන මගීන්ගේ වියදම් අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යාමට හේතු විය.
• නව ක්‍රමය (CPI): උද්ධමනය මැනීමේ ජාත්‍යන්තර සම්මතය වන අතර වඩාත් ස්ථාවර මිනුම් දණ්ඩකි.
• ප්‍රතිඵලය: වාර්ෂික මිල ඉහළ දැමීමේ සීමාව (Cap) පහළ යයි. වසර 5ක කාලයක් තුළ, සරේ (Surrey) සිට ලන්ඩන් දක්වා ගමන් කරන සාමාන්‍ය මගියෙකුට මෙමගින් පවුම් සිය ගණනක් ඉතිරි කර ගත හැකි වනු ඇත.

උපායමාර්ගික බලපෑම: "SiBuzz" දැක්ම

විශේෂයෙන්ම ආයතනික ක්ෂේත්‍රයේ ආරම්භක රැකියා (Entry-level roles), අර්ධකාලීන රැකියා කිහිපයක් කරන හෝ අධ්‍යාපනය ලබන අතරතුර රැකියා කරන ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙම ප්‍රතිපත්තිය "Cost of Living" අර්බුදයට එරෙහි සෘජු සහනයකි.

1. Commuter Belt සහනය: අපගේ ප්‍රජාවෙන් බොහෝ දෙනෙක් හැරෝ (Harrow), වෙම්බ්ලි (Wembley) හෝ රීඩින් (Reading), ලූටන් (Luton) වැනි දුම්රිය ප්‍රවාහනය මත දැඩිව රඳා පවතින ප්‍රදේශවල වාසය කරති. අඩු ගාස්තු සීමාවක් (Lower cap) මගින් ඔවුන්ගේ අතේ ඉතිරි වන ආදායම (Disposable income) සෘජුවම ඉහළ නංවයි.
2. පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාව: RPI හි දක්නට ලැබෙන අස්ථායී උච්චාවචනයන් CPI හි දක්නට නොලැබේ. මෙය පවුල්වලට ඔවුන්ගේ වාර්ෂික අයවැය සැලසුම් කිරීමේදී වඩාත් නිවැරදි පූර්ව දැක්මක් ලබා දෙයි.

විරුද්ධ දෘෂ්ටිකෝණය: "සැඟවුණු" පිරිවැය

සිරස්තල ප්‍රවෘත්තිය ධනාත්මක වුවද, සමබර උපායමාර්ගික දැක්මක් සඳහා දුම්රිය ක්‍රියාකරුවන්ගේ (Operators) පැත්ත ගැනද සිතිය යුතුය. දුම්රිය ජාල නඩත්තුව අධික වියදම් සහිත කටයුත්තකි. ගාස්තු ආදායම පහත වැටේ නම්, එම මුදල වෙනත් තැනකින් පියවා ගත යුතුය.

• අවදානම 1: "නියාමනය නොකළ" උගුල: මෙම සීමාව (Cap) අදාළ වන්නේ නියාමනය කළ ගාස්තු (බොහෝ විට Season tickets) සඳහා පමණි. දුම්රිය සමාගම් (TOCs) තම අහිමි වන ආදායම පියවා ගැනීමට නියාමනය නොකළ ගාස්තු (Advance tickets, First Class) දැඩි ලෙස ඉහළ දැමීමේ අවදානමක් ඇත.
• අවදානම 2: යටිතල පහසුකම් එකතැන පල්වීම: එක්සත් රාජධානියේ දුම්රිය ජාලය පැරණි වෙමින් පවතී. අඩු ආදායම් ප්‍රවාහයන් නිසා මහා භාණ්ඩාගාරයට විදුලිය ලබා දීමේ ව්‍යාපෘති (Electrification projects) හෝ දුම්රිය ස්ථාන වැඩිදියුණු කිරීම් නතර කිරීමට එය නිදහසට කරුණක් විය හැක. සංඥා දෝෂ (Signaling failures) නිසා සේවාව අඩාල වේ නම්, ටිකට් පතේ මිල අඩුවීමෙන් පලක් නැත.
• අවදානම 3: සේවා කප්පාදු: ආන්තිකය (Margins) අඩු වීම නිසා ක්‍රියාකරුවන් උදෑසන සහ රාත්‍රී කාලවල (Shoulder hours) දුම්රිය වාර ගණන අඩු කිරීමට ඉඩ ඇත. මෙය සෞඛ්‍ය සහ ආගන්තුක සත්කාර (Hospitality) වැනි අපගේ ප්‍රජාව බහුලව නියැලෙන ක්ෂේත්‍රවල මාරුවීම් පදනම මත වැඩ කරන (Shift workers) අයට දැඩිව බලපෑ හැකිය.

වාර්තාවේ මගහැරුණු කරුණු

DfT නිවේදනය මගින් පහත සඳහන් තීරණාත්මක විචල්‍යයන් ආමන්ත්‍රණය කර නොමැත:

• භූගෝලීය විෂමතාව: ප්‍රවාහනය යනු අර්ධ වශයෙන් බලය බෙදා හරින ලද විෂයකි. මෙම ව්‍යවස්ථාපිත සීමාව එංගලන්තයට පමණක් අදාළද, නැතහොත් ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්සය ද මෙය අනුගමනය කරයිද යන්න පැහැදිලි නැත.
• Hybrid සේවක ගැටළුව: මෙම ප්‍රතිපත්තිය සම්ප්‍රදායික කාර්යාල ක්‍රමවේදයන් ඉලක්ක කර ගත්තකි. "Flexi-Season" ටිකට්පත් ගැන මෙහි සඳහන් නොවේ. නූතන Hybrid සේවකයන්ට (දින 3ක් කාර්යාලයේ, දින 2ක් නිවසේ සිට වැඩ කරන) මෙම CPI සහනය සමානව නොලැබේ නම්, ඔවුන්ට මෙහි පූර්ණ ප්‍රතිලාභ අත්විඳිය නොහැකි වනු ඇත.

නිගමනය

2026 දුම්රිය ගාස්තු සීමාව ක්‍රියාත්මක කිරීම දිනපතා දුම්රිය භාවිතා කරන්නන්ට ලැබුණු ජයග්‍රහණයකි. එය න්‍යායාත්මකව උද්ධමනය නිසා ඉහළ යන වියදම්වලින් "වැඩ කරන ජනතාවගේ පසුම්බිය" ආරක්ෂා කරයි. කෙසේ වෙතත්, මගීන් විමසිලිමත් විය යුතුය. අද ටිකට් කවුන්ටරයේදී නොගෙවන මුදල, හෙට දිනයේ අඩු විශ්වසනීයත්වයක් හෝ ඉහළ "නියාමනය නොකළ" ගාස්තු ලෙස ගෙවීමට සිදු විය හැකිය.

උපායමාර්ගික නිර්දේශය: ඔබේ ගමන් මාර්ගය ලාභදායී යැයි උපකල්පනය නොකරන්න. නව නියාමනය කළ Season ticket මිල ගණන් "Flexi" විකල්පයන් සමඟ සසඳා බලන්න. මන්ද මෙම නව සූත්‍රය යටතේ ඒවා අතර මිල පරතරය අනපේක්ෂිත ලෙස වෙනස් වී තිබිය හැක.