ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය ණය කළමනාකරණය මහ බැංකුවෙන් මහා භාණ්ඩාගාරයට: ආර්ථිකයේ නව හැරවුම් ලක්ෂ්යය
මහ බැංකුවෙන් ණය පාලනය ඉවතට! ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය ව්යුහය වෙනස් කරමින් රාජ්ය ණය කළමනාකරණය භාණ්ඩාගාරයට පවරා දෙයි.
ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය ණය කළමනාකරණය මහ බැංකුවෙන් මහා භාණ්ඩාගාරයට: ආර්ථිකයේ නව හැරවුම් ලක්ෂ්යය
ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය ව්යුහය තුළ 1950 දශකයෙන් පසු සිදුවන දැවැන්තම වෙනස සනිටුහන් කරමින්, ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) සතුව තිබූ රාජ්ය ණය දෙපාර්තමේන්තුව නිල වශයෙන් වසා දමා තිබේ. 2026 වසරේ ආරම්භයත් සමඟ, මෙරට ස්වෛරී ණය කළමනාකරණය කිරීමේ පූර්ණ වගකීම මුදල් අමාත්යාංශය යටතේ අලුතින් පිහිටුවන ලද රාජ්ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය (PDMO) වෙත පවරා ඇත.
මෙය හුදෙක් පරිපාලනමය වෙනසක් පමණක් නොවේ. දශක ගණනාවක් තිස්සේ මෙරට ආර්ථිකය වෙලාගෙන තිබූ "මූල්ය ආධිපත්යය" (Fiscal Dominance) අවසන් කිරීම මෙහි ප්රධාන අරමුණයි. මීට පෙර රජයේ අයවැය හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා මහ බැංකුවට මුදල් මුද්රණය කිරීමට සිදු වූ අතර, 2022 වසරේ අප අත්විඳි අධිඋද්ධමනයට (Hyperinflation) එය සෘජුවම බලපෑවේය. දැන් මුදල් මුද්රණය කරන ආයතනය (මහ බැංකුව) සහ මුදල් වියදම් කරන ආයතනය (භාණ්ඩාගාරය) එකිනෙකින් වෙන් කිරීම හරහා රුපියලේ අගය සහ ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට පියවර ගෙන ඇත.
මෙම තීරණයට පසුබිම් වූ උපායමාර්ගික හේතු
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) පාලන නිර්දේශ සහ 2024 අංක 33 දරන රාජ්ය ණය කළමනාකරණ පනත මගින් මෙම වෙනස නීතිගත කර තිබේ. මීට පෙර මහ බැංකුව විසින් පොලී අනුපාත (Interest rates) පාලනය කිරීම සහ රජය වෙනුවෙන් ණය ලබා ගැනීම යන පරස්පර කාර්යයන් දෙකම සිදු කරන ලදී. මෙහිදී රජයේ ණය පිරිවැය අඩු කර ගැනීම වෙනුවෙන් මිල ස්ථාවරත්වය පසෙකලා කටයුතු කිරීමට සිදුවන අවස්ථා බහුල විය.
නව රාජ්ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලය (PDMO) වසර පහක කාලයක් සඳහා වූ මධ්යකාලීන ණය කළමනාකරණ උපායමාර්ගයක් (MTDS) යටතේ ක්රියාත්මක වනු ඇත. ඔවුන්ගේ ප්රධාන ඉලක්කය වන්නේ දිගුකාලීන ණය පිරිවැය අවම කර ගනිමින්, ප්රතිව්යුහගත කරන ලද ණය නිසි ලෙස කළමනාකරණය කිරීමයි. විදේශයන්හි වෙසෙන ශ්රී ලාංකිකයින්ට සහ ආයෝජකයින්ට මෙය වඩාත් විනිවිදභාවයකින් යුතු සහ පුරෝකථනය කළ හැකි බැඳුම්කර වෙළඳපොළක් නිර්මාණය කිරීමට ඉවහල් වේ.
පවතින අභියෝග සහ අවදානම් තත්ත්වයන්
න්යායාත්මකව මෙම වෙන්වීම යහපත් වුවද, එහි සැඟවුණු අවදානම් කිහිපයක් පිළිබඳව විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි:
- දේශපාලන මැදිහත්වීම්: ණය කළමනාකරණය සෘජුවම මුදල් අමාත්යාංශය යටතට පත්වීම නිසා, කෙටි කාලීන දේශපාලන වාසි තකා සහනදායී ව්යාපෘති සඳහා වැඩිපුර ණය ගැනීමට පෙළඹීමේ අවදානමක් පවතී.
- තාක්ෂණික පළපුරුද්ද ගිලිහී යාම: වසර 70ක කාලයක් මෙම විෂය පිළිබඳ මනා පළපුරුද්දක් තිබුණේ මහ බැංකුවේ නිලධාරීන්ටයි. මෙම කාර්යයන් හදිසියේම නව ඒකකයකට පැවරීමේදී සිදුවන සුළු තාක්ෂණික දෝෂයක් පවා ද්විතීයික වෙළඳපොළේ අස්ථාවරත්වයට මෙන්ම Macro-Linked Bonds (MLBs) වල ලාභදායීතාවයට බලපෑ හැකිය.
- වෙළඳපොළ මත යැපීම: මීට පෙර රජයට ණය අවශ්ය වූ විට මහ බැංකුව අවසාන පියවර ලෙස ණය ලබා දුන් නමුත්, දැන් එම මග නීතියෙන් අවහිර කර ඇත. මේ නිසා රජයට සම්පූර්ණයෙන්ම පෞද්ගලික ආයෝජකයින්ගේ කැමැත්ත මත යැපීමට සිදු වන අතර, ලෝක ආර්ථිකයේ සිදුවන වෙනස්කම් හමුවේ රජයට අවශ්ය ද්රවශීලතාවය (Liquidity) සපයා ගැනීම අසීරු විය හැකිය.
පුද්ගලික අංශයට සහ ව්යාපාරිකයින්ට මෙහි බලපෑම කුමක්ද?
රාජ්ය පාලනය පිළිබඳ වාර්තා මේ ගැන කතා කළත්, දේශීය ප්රාග්ධනයට සිදුවන බලපෑම බොහෝ විට මඟහැරේ. රජයට දැන් වෙළඳපොළ පොලී අනුපාත යටතේම වාණිජ බැංකු සමඟ තරඟ කර ණය ගැනීමට සිදු වේ. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස රුපියල ස්ථාවර වුවද, දේශීය පොලී අනුපාත (Domestic interest rates) දිගු කාලයක් ඉහළ මට්ටමක පැවතීමට ඉඩ ඇත. විශේෂයෙන්ම නිවාස ණය හෝ සුළු හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර (SME) සඳහා ආයෝජනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අයට මෙය තීරණාත්මක සාධකයකි.
මෙම ප්රතිසංස්කරණයේ සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ රජයේ "මූල්ය විනය" මතයි. රජය සිය අයවැය හිඟය පාලනය නොකරන්නේ නම්, නව කාර්යාලය හුදෙක් ණය වාර්තා කරන ස්ථානයක් පමණක් වනු ඇත. එහෙත් මෙය නිසි වෘත්තීය ස්වාධීනත්වයකින් යුතුව ක්රියාත්මක වුවහොත්, මහ බැංකුව "ක්රෙඩිට් කාඩ්" පතක් ලෙස භාවිතා කරන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක දුර්වල පුරුද්දෙන් මිදී ශ්රී ලංකාව නවීන හා විනයගරුක ආර්ථිකයක් කරා ගමන් කරනු ඇත.