UK සහ EU අතර Digital Trade Corridors: Logistics ආර්ථිකය Data මත පදනම් වූ අලුත්ම යුගයකට

UK සහ EU අතර Digital Trade Corridors: Logistics ආර්ථිකය Data මත පදනම් වූ අලුත්ම යුගයකට

නොපෙනෙන මහා මාර්ගය: Digital Trade Corridors බ්‍රිතාන්‍ය ආර්ථිකය නැවත ලියන හැටි

UK හි වෙසෙන බොහෝ ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට "Trade" හෙවත් වෙළඳාම කියූ සැණින් මැවෙන පින්තූරය තේ කොළ, ඇඟලුම් හෝ මැෂිනරි පටවාගත් විශාල කන්ටේනර් පෙළක් විය හැකියි. නමුත් UK Department for Business and Trade එක යුරෝපා වෙළඳපොළවල් සමඟ ආරම්භ කළ නවතම Digital Trade Corridors (DTCs) නියමු ව්‍යාපෘතියත් සමඟ මේ සම්ප්‍රදායික චිත්‍රය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙමින් පවතී. සරලවම කිව්වොත්, අපි දැන් Shipping Containers මත දුවන Logistics ආර්ථිකයක සිට Data Packets මත දුවන ඩිජිටල් ආර්ථිකයකට (Logistics economy to Data economy) මාරු වෙමින් සිටිනවා.

විශේෂයෙන්ම Tech, Finance සහ Operations ක්ෂේත්‍රවල නිරත අපේ ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රජාවට මෙය හුදෙක් රාජ්‍ය මට්ටමේ නිවේදනයක් පමණක් නොවේ. මෙය මීළඟ "TradeTech" රැකියා රැල්ලට සහ Global Talent Visa අවස්ථාවන් සඳහා ඇති හොඳම මාර්ගයයි.

කඩදාසි වෙනුවට Protocol: ඇත්තටම වෙන්නේ මොකක්ද?

සියවස් ගණනාවක් පැරණි Bills of Lading සහ Certificates of Origin වැනි කඩදාසි ලියකියවිලි වෙනුවට, එකිනෙක සම්බන්ධ විය හැකි (interoperable) ඩිජිටල් රාමු (Data Frameworks) ආදේශ කිරීම මෙහි මූලික අරමුණයි. 2023 සම්මත වූ Electronic Trade Documents Act (ETDA) එකට පස්සේ අපි දකින්නේ එහි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාත්මක වීමයි.

Brexit එකෙන් පස්සේ UK-EU වෙළඳාමට තිබුණු ලොකුම බාධාව වුණේ මේ ලියකියවිලි වැඩයි. නමුත් මේ Digital Corridors හරහා භාණ්ඩ වරායට එන්නත් කලින්ම Customs Data verify කරගන්න පුළුවන්. මෙය හරියටම අධිවේගී මංතීරුවක් (Fast lane) වගේ ක්‍රියා කරන නිසා UK ව්‍යාපාරවලට පරිපාලන වියදම් සහ ප්‍රමාදයන් (Dwell times) විශාල ලෙස අඩු කරගන්න පුළුවන්. Tech අංශයට මෙය Secure, Standardized ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් ගොඩනැගීම සඳහා ක්ෂණික ඉල්ලුමක් ඇති කරනවා.

Visa අවස්ථා: අලුත් Talent Frontier එකක්

මේ ඩිජිටල්කරණයත් එක්කම අලුත් රැකියා වෙළඳපොළක් නිර්මාණය වෙලා තියෙනවා. පරණ Legacy Systems සහ නවීන තාක්ෂණය යා කරන්න පුළුවන් (Bridge the gap) ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන්ට Global Talent Visa (Digital Technology Endorsement) හරහා ලොකු අවස්ථාවක් මෙතන තියෙනවා.

Logistics දැනුම සහ High-level Technical හැකියාවන් එකතු වූ Hybrid Roles දැන් වේගයෙන් ඉහළ යමින් පවතී:

• Interoperability Architects: UK හි Single Trade Window සහ EU සිස්ටම්ස් අතර ඝර්ෂණයකින් තොරව දත්ත හුවමාරු කරගැනීමට අවශ්‍ය APIs නිර්මාණය කරන අය.
• Supply Chain Data Stewards: වෙළඳාම ඩිජිටල් වනවිට Data Governance ඉතාම වැදගත්. ඩිජිටල් ලියකියවිලි වල නීත්‍යානුකූලභාවය සහ අඛණ්ඩතාව (Integrity) තහවුරු කරන Compliance භූමිකාවන්.
• Blockchain & DLT Specialists: DTC විසඳුම් බොහොමයක් Distributed Ledger Technology (DLT) භාවිතා කරන නිසා, Enterprise Blockchain දැනුම දැන් "Crypto Niche" එකෙන් එළියට ඇවිත් ප්‍රධාන ධාරාවේ Logistics අවශ්‍යතාවයක් බවට පත්වෙලා.

සාම්ප්‍රදායික "Big Tech" සමාගම්වලට කොටු නොවී, දැන් වේගයෙන් දියුණු වන Logitech සහ TradeTech අංශ දෙස බැලීම ඉතා වැදගත්.

Automation Paradox: කාර්යක්ෂමතාව සහ රැකියා අහිමිවීම

DTC වල මූලික අරමුණ Customs Clearance ක්‍රියාවලිය ස්වයංක්‍රීය කිරීමයි. මෙහි දෙපැත්තක් තිබෙනවා:

• දිනන්නා: The Systems Architect සහ Senior Analyst.
• පරදින්නා: The Customs Entry Clerk සහ Manual Data Entry Operator.

Import/Export පරිපාලන අංශවල සේවය කරන අයට මෙය අනතුරු ඇඟවීමක්. දවස් ගණන් ගතවන වැඩ තත්පර ගණනින් කෙරෙන විට Manual Headcount එක අඩු වීම නොවැලැක්විය හැකියි. මෙතන උපාය විය යුත්තේ ස්වයංක්‍රීයකරණයට එරෙහි වීම නොව, එම මෙවලම මෙහෙයවන (Operator) කෙනා බවට පත්වීමයි. Data Analytics සහ Supply Chain Management Software ගැන දැනුම යාවත්කාලීන කරගැනීම (Upskilling) දැන් තවදුරටත් Option එකක් නෙවෙයි, එය ඔබේ Career Insurance එකයි.

සැඟවුණු අවදානම්: කාසියෙ අනිත් පැත්ත

අපි මේ ගැන සමබරව බැලුවොත්, මෙතන බරපතල අවදානම් කිහිපයක් තියෙනවා.

1. Cybersecurity Blast Radius: වෙළඳාම ඩිජිටල් කරනවා කියන්නේ අසාර්ථක විය හැකි මධ්‍යගත ලක්ෂ්‍යයක් (Centralized point of failure) නිර්මාණය කිරීමයි. කඩදාසි සිස්ටම් එකක් හැක් කරන්න අමාරුයි, නමුත් ඩිජිටල් කොරිඩෝවක් හැක් වුණොත් බෙහෙත්, ආහාර වැනි අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ හුවමාරුව සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල වෙන්න පුළුවන්. මේ නිසා Cybersecurity for Operational Technology (OT) විශේෂඥයින්ට ජාතික ආරක්ෂාව පැත්තෙනුත් ලොකු ඉල්ලුමක් හැදෙනවා.

2. SME Exclusion Zone: මේ සංකීර්ණ API Frameworks එක්ක සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන් වෙන්නේ ලොකු සමාගම්වලට (MNCs) විතරක් වෙන්න පුළුවන්. අපේ Diaspora එකේ ගොඩක් අය කරන කුඩා සහ මධ්‍යම පරිමාණ ව්‍යාපාර (SMEs) වලට මේ "Fast lane" එකට එන්න බැරි වුණොත්, ඔවුන්ට පරණ මන්දගාමී ක්‍රමයේම ඉන්න සිදුවෙයි. මෙය ධනවතුන්ට පමණක් වේගයෙන් වැඩ කරගත හැකි පන්ති භේදයක් සහිත වෙළඳ ක්‍රමයක් නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ තියෙනවා.

වාර්තාවේ නොකියූ කතාව

මේ නිවේදනයේ ලොකුම අඩුවක් තමයි Standardization Wars ගැන සඳහන් නොකිරීම. UK එක තමන්ගේ රාමුව තල්ලු කරනකොට, EU එකට GDPR වැනි තද නීති සහ වෙනම ඩිජිටල් න්‍යාය පත්‍රයක් තියෙනවා. ඇත්තටම "Trade Data අයිති කාටද?" (Data Sovereignty) කියන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රශ්නය විසඳගන්නකම් මේකේ සම්පූර්ණ සාර්ථකත්වය අවිනිශ්චිතයි. මෙන්න මෙතනයි ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාර නීතිය සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික කුසලතා (Soft Skills) තියෙන අයට තැනක් හැදෙන්නේ.

අනිත් එක තමයි කාලරාමුව. මේක තවම "Pilot" එකක්. මේක සම්පූර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක වෙන්න තව අවුරුදු ගාණක් යයි. ඒ කියන්නේ වෙළඳපොළ පිරෙන්න කලින් ICC Digital Standards Initiative වැනි සහතික ලබාගෙන සුදුසුකම් සපුරාගන්න ඔබට වටිනා කාලයක් (Window of opportunity) තියෙනවා.

SiBuzz Community එකට පණිවිඩයක්

දේශසීමාව (Border) දැන් Code එකක් බවට පත්වෙමින් තිබෙනවා. ඔබ ඉංජිනේරුවෙක්, Logistics මැනේජර් කෙනෙක් හෝ ආයෝජකයෙක් වුණත්, ඔබේ වටිනාකම තීරණය වෙන්නේ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීම මත නොව, භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කරන Data එක කළමනාකරණය කිරීම මතයි.