පිළිකා ප්රතිකාර ලෝකයේ නව පෙරළියක්: Proton Arc Therapy (PAT) සාර්ථකව අත්හදා බලයි
සාම්ප්රදායික විකිරණ ප්රතිකාර ක්රම උඩු යටිකුරු කරමින්, ලොව ප්රථම වතාවට Proton Arc Therapy (PAT) සාර්ථකව අත්හදා බලයි. මෙය හුදෙක් තාක්ෂණික පිම්මක් පමණක් නොව, අනාගත රෝගීන්ගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීමට ලැබෙන සුවිශේෂී අවස්ථාවකි.
පිළිකා ප්රතිකාර ලෝකයේ නව පෙරළියක්: Proton Arc Therapy (PAT) සාර්ථකව අත්හදා බලයි
ලෝකය පුරා පිළිකා රෝගයට එරෙහිව ගෙන යන සටනේ ඉතාම තීරණාත්මක තාක්ෂණික පිම්මක් විදියට මේ සිදුවීම හඳුන්වන්න පුළුවන්. ඉතාලියේ Trento Proton Therapy Centre එක මගින් ලොව ප්රථම වතාවට Proton Arc Therapy (PAT) සායනික මට්ටමින් සාර්ථකව රෝගීන් සඳහා භාවිතා කරලා තියෙනවා. සාමාන්ය ජනතාවට මෙය තවත් එක වෛද්ය තාක්ෂණික වචනයක් විදියට පෙනුනත්, සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයේ උපායමාර්ගික වෙනස්කම් ගැන සොයා බලන අයට මෙය විකිරණ ප්රතිකාර (Radiation delivery) ක්රමවේදයේ මූලික වෙනසක්.
සරලවම කියනවා නම්, මෙය තාක්ෂණයේ කුඩා යාවත්කාලීන කිරීමක් නෙමෙයි. මෙය සාම්ප්රදායිකව විකිරණ මාත්රා "ගොඩගසනවා" (stacking) වෙනුවට ඉතා වේගයෙන් සහ නිවැරදිව ත්රිමාණව (3D) විකිරණ "ආලේප කිරීමක්" (painting) හා සමාන ක්රියාවලියක්. විශේෂයෙන්ම එක්සත් රාජධානියේ NHS හෝ පෞද්ගලික රක්ෂණ මත යැපෙන ශ්රී ලාංකික ප්රජාවට, අනාගත සෞඛ්ය තීරණ ගැනීමේදී මෙම තාක්ෂණික දියුණුව ගැන අවබෝධය ඉතාම වැදගත් වේවි.
Bragg Peak සහ තාක්ෂණික පසුබිම
Trento වල සිදුවුණ මේ ක්රියාවලියේ වැදගත්කම තේරුම් ගන්න නම්, මුලින්ම Proton Therapy වල මූලික සිද්ධාන්තය දැනගෙන ඉන්න ඕන. අපේ ශරීරය හරහා ගමන් කරන සාම්ප්රදායික X-ray (Photon) විකිරණ වගේ නෙමෙයි, ප්රෝටෝන ශරීරයේ නිශ්චිත ගැඹුරකදී නතර වෙනවා. මේ සංසිද්ධිය හඳුන්වන්නේ Bragg Peak කියලා. මේ නිසා පිළිකා ගෙඩියට පිටුපසින් තියෙන නිරෝගී පටකවලට හානි නොවී බේරාගන්න වෛද්යවරුන්ට පුළුවන්.
නමුත් මෙතෙක් කල් මේ ප්රෝටෝන ප්රතිකාර ලබා දුන්නේ ස්ථාවර කෝණ (fixed angles) හරහායි. ඒ කියන්නේ මැෂින් එක නැවැත්තුවා, එල්ලය ගත්තා, විකිරණ නිකුත් කළා, ආයේ නැවැත්තුවා... මේ විදියටයි ක්රියාවලිය සිදුවුණේ. මෙය සාර්ථක වුණත්, තරමක් සෙමින් සිදුවන ක්රියාවලියක් වගේම සංකීර්ණ හැඩැති පිළිකා ගෙඩි සඳහා බෙහෙත් මාත්රාව බෙදා හැරීමේදී යම් යම් සීමා කිරීම් තිබුණා.
Proton Arc Therapy (PAT) හරහා මේ ජ්යාමිතික ක්රමවේදය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරනවා. මෙහිදී Gantry එක (විකිරණ කදම්භය එල්ල කරන විශාල යන්ත්රය) රෝගියා වටා අඛණ්ඩව භ්රමණය වන අතරතුරම ප්රෝටෝන කදම්භයේ ශක්තිය සහ තීව්රතාවය වෙනස් කරනවා. මෙය හරියට තිත් යා කරමින් රවුමක් අඳිනවා (පරණ ක්රමය) සහ එක දිගට පෑන උස්සන්නේ නැතුව ලස්සනට රවුමක් අඳිනවා (නව ක්රමය) වගේ වෙනසක්.
මේ නව ක්රමවේදය හරහා උපායමාර්ගික වාසි දෙකක් ලැබෙනවා:
- Dose Conformality: විකිරණ මාත්රාව පිළිකා ගෙඩියේ හැඩයට ඉතාම තදින් ගැලපෙන නිසා මොළයේ කඳ (brainstem) හෝ හදවත වැනි අවට ඇති වැදගත් අවයව වලට සිදුවන හානිය අවම කරනවා.
- Workflow Efficiency: ප්රතිකාර සඳහා ගතවන කාලය සැළකිය යුතු මට්ටමකින් අඩු කරනවා. මේ නිසා රෝගියාට පහසුයි වගේම, අධික වියදම් සහිත Proton Centers වලට දවසකට ප්රතිකාර කළ හැකි රෝගීන් ප්රමාණය වැඩි කරගන්නත් පුළුවන්.
එක්සත් රාජධානියේ (UK) සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයට බලපාන ආකාරය
එක්සත් රාජධානියේ වෙසෙන අපේ ප්රජාවට මෙය වැදගත් වෙන්නේ NHS සහ පෞද්ගලික අංශයේ සිදුවන වෙනස්කම් එක්කයි. UK රජය දැනටමත් මැන්චෙස්ටර් වල The Christie සහ ලන්ඩන් වල UCLH වැනි රෝහල්වල අධි බලැති ප්රෝටෝන මධ්යස්ථාන සඳහා විශාල ආයෝජනයක් කරලා තියෙනවා.
මේ මධ්යස්ථාන දැනට මූලිකවම ක්රියාත්මක වෙන්නේ Intensity-Modulated Proton Therapy (IMPT) තාක්ෂණයෙන් වුණත්, යුරෝපයේ PAT සාර්ථක වීමත් එක්ක අනාගතයේදී UK ආයතනත් මේ මට්ටමට upgrade වෙයි කියලා බලාපොරොත්තු වෙන්න පුළුවන්. විශේෂයෙන්ම කුඩා දරුවන්ගේ පිළිකා හෝ හිස සහ බෙල්ල ආශ්රිත පිළිකා වැනි සංකීර්ණ තත්ත්වයන් වලදී, අතුරු ආබාධ අවම කරගනිමින් ප්රතිකාර කරන්න මේ තාක්ෂණය ලොකු සහායක් වේවි.
කාසියේ අනිත් පැත්ත: යථාර්ථය මොකක්ද?
කෙසේ වෙතත්, උපායමාර්ගිකව බලද්දී අපි මේ ගැන විවේචනාත්මකවත් හිතන්න ඕන. තාක්ෂණික ජයග්රහණ සමරන අතරේ ප්රායෝගික සහ ආර්ථික යථාර්ථයන් මගහැරෙන්න පුළුවන්.
- ආර්ථික බාධක: සාම්ප්රදායික විකිරණ ප්රතිකාර වලට වඩා ප්රෝටෝන ප්රතිකාර සඳහා දැනටමත් 3-4 ගුණයක් වැඩි වියදමක් යනවා. PAT මගින් දවසකට ප්රතිකාර කරන රෝගීන් ගණන වැඩි කළ හැකි වුණත්, මේ සඳහා අවශ්ය මූලික යන්ත්රෝපකරණ යාවත්කාලීන කිරීම් සඳහා (capital expenditure) විශාල මුදලක් වැය වෙනවා. දැනටමත් මූල්ය පීඩනයක ඉන්න NHS එකට මෙය එකපාරටම දරාගන්න අමාරු වෙන්න පුළුවන්. එවිට මෙය මුදල් තිබෙන අයට පමණක් සීමා වුණ "Two-tier" තාක්ෂණයක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් තියෙනවා.
- Motion Management (චලන පාලනය): මෙතැනදී තාක්ෂණික ගැටළුවකුත් තියෙනවා. රෝගියා වටා කදම්භයක් භ්රමණය වන විට රෝගියා සම්පූර්ණයෙන්ම නිශ්චලව සිටිය යුතුයි. හුස්ම ගැනීම නිසා හෝ වෙනත් හේතුවක් නිසා රෝගියා සෙලවුනොත් සම්පූර්ණ "painting" එකේ ඉලක්කය වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. පෙනහළු පිළිකා වැනි චලනය වන ඉලක්ක සඳහා PAT තාක්ෂණය තවමත් 100% ක් තහවුරු කරපු විසඳුමක් නෙමෙයි.
කතා නොකරන පැතිකඩ
Trento වාර්තාවල ඉංජිනේරුමය ජයග්රහණය ගැන කතා කළාට, නියාමන සහ පුහුණු කිරීමේ අංශවල (regulatory and training lag) තියෙන ප්රමාදයන් ගැන ලොකුවට සඳහන් වෙන්නේ නෑ. හාඩ්වෙයාර් ලෑස්ති වුණාට, මේ ප්රතිකාර සැලසුම් කරන්න අවශ්ය සොෆ්ට්වෙයාර් එක තාම ගොඩක් සංකීර්ණයි. ඒ වගේම මේ සිස්ටම් පාලනය කරන්න පුළුවන් පුහුණුව ලත් Medical Physicists ලගේ ලොකු හිඟයක් ලෝකය පුරාම තියෙනවා.
නිගමනය
Trento වල සිදුවුණ මේ දේ භෞතික විද්යාවේ සහ වෛද්ය විද්යාවේ ජයග්රහණයක්. පිළිකා ප්රතිකාර වඩාත් නිවැරදි (Precision) තැනකට ගෙනියන්න පුළුවන් කියල මේකෙන් ඔප්පු වුණා. SiBuzz ප්රජාව විදියට, ඔබ හෝ ඔබේ පවුලේ කෙනෙක් සංකීර්ණ විකිරණ ප්රතිකාරයකට මුහුණ දෙනවා නම්, දැන් ඔබට පුළුවන් වෛද්යවරයාගෙන් මේ ගැන අහන්න. සාමාන්ය Photon ප්රතිකාර, Fixed-beam protons සහ මේ අලුත් Arc techniques අතර වෙනස ගැන දැනුවත් වී සිටීම ඔබේ සෞඛ්ය අයිතීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට ලොකු ශක්තියක් වේවි.