ශ්‍රී ලංකාවේ ණය ගෙවීම් තාවකාලිකව නතර කරන්නැයි ලෝක ප්‍රකට ආර්ථික විද්‍යාඥයින්ගෙන් බලපෑමක්

ඩිඩ්වා (Ditwah) සුළි කුණාටුවෙන් සිදුවූ දරුණු විනාශයත් සමඟ, ශ්‍රී ලංකාව දැනට ගෙවමින් පවතින විදේශ ණය වාරික වහාම අත්හිටුවන ලෙස ලෝකයේ ප්‍රබල ආර්ථික විද්‍යාඥයින් 120කට වැඩි පිරිසක් ඉල්ලා සිටිනවා. ඔවුන් අනතුරු අඟවන්නේ, රට ඉතා අමාරුවෙන් ලබාගත් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ණය හිමියන් වෙනුවෙන් කැප නොකළ යුතු බවයි.

පරිපූර්ණ කුණාටුවක්: ඩිඩ්වා සුළි කුණාටුවේ බලපෑම

මෙම සුළි කුණාටුවෙන් සිදුවූ හානිය සුළුපටු නැහැ. 2025 අගභාගයේදී දිවයින හරහා හමාගිය ඩිඩ්වා කුණාටුව නිසා සිදුවූ විනාශය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.1ක් පමණ වන බව ලෝක බැංකුව (World Bank) ඇස්තමේන්තු කරනවා. සරලවම කිව්වොත්, ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු GDP එකෙන් 4%ක් වැනි විශාල ප්‍රමාණයක් දින කිහිපයකින් පිසදමා ගොස් තිබෙනවා.

මහනුවර තේ වගාබිම්වල සිට වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා මෙම කුණාටුවෙන් සිදුවූයේ වාර්තාගත විනාශයක් පමණක් නොවෙයි, එය රටේ ආර්ථිකයේ කොන්ද පවා බිඳ දැමුවා. පුද්ගලයන් 600කට වැඩි පිරිසක් මියගොස් ඇති අතර මිලියන දෙකකට ආසන්න පිරිසකගේ ජීවනෝපාය අඩාල වී තිබෙනවා. 2022 ණය පැහැර හැරීමෙන් (Default) පසු ඉතා අසීරුවෙන් නැගී සිටීමට උත්සාහ කළ අපේ රටට, මෙය හුදෙක් ස්වභාවික විපතක් පමණක් නොව දරුණු මූල්‍ය අර්බුදයක් (Fiscal Catastrophe) ද වෙනවා.

ගැලපෙන්නේ නැති "ආර්ථික ගණන් හිලව්"

කුණාටුව ඇතිවීමටත් පෙර, ශ්‍රී ලංකාව රජයේ ආදායමෙන් 25%ක්ම වෙන් කර තිබුණේ විදේශ ණය වාරික ගෙවීමටයි. නමුත් දැන් කෘෂිකර්මාන්තය විනාශ වී ඇති අතර යටිතල පහසුකම් නැවත ගොඩනැගීමට විශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදුව තිබෙනවා. මේ නිසා, දැනට පවතින ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ එකඟතා තවදුරටත් ප්‍රායෝගික නොවන බවයි විශේෂඥයන් පවසන්නේ.

ප්‍රබලයන්ගේ මැදිහත්වීම

මූල්‍ය ලෝකය කැළඹීමට ලක් කරමින්, ලෝක ප්‍රකට ආර්ථික විද්‍යාඥයින් 121 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ශ්‍රී ලංකාවේ ණය ගෙවීම් වහාම අත්හිටුවන ලෙස (Debt Standstill) ගෝලීය ඉල්ලීමක් කර තිබෙනවා. මෙයට නොබෙල් ත්‍යාගලාභී Joseph Stiglitz, අසමානතාවය පිළිබඳ විශේෂඥ Thomas Piketty සහ සංවර්ධන ආර්ථික විද්‍යාඥ Jayati Ghosh වැනි ප්‍රබලයන් ඇතුළත්.

ඔවුන්ගේ තර්කය සරලයි නමුත් ඉතා බලවත්: "රටක ජනතාව තමන්ගේ මීළඟ වේල සොයා ගැනීමට වෙහෙසෙන අතරතුර, ඒ රටෙන් බිලියන ගණනින් ණය ආපසු ගෙවීම් බලාපොරොත්තු විය නොහැකියි." දේශගුණික විපර්යාස නිසා සිදුවන ව්‍යසන පද්ධතිමය කඩාවැටීම් (Systemic Shocks) ලෙස සලකා, එවැනි අවස්ථාවලදී ස්වයංක්‍රීයවම ණය සහන ලැබෙන ක්‍රමවේදයක් (Paradigm Shift) අවශ්‍ය බව ඔවුන් පවසනවා.

ණය හිමියන්ගේ උභතෝකෝටිකය

විදේශීය ආයෝජකයින්ට මෙය දෙපැත්ත කැපෙන කඩුවක් වැනියි. එක් අතකින්, ණය ගෙවීම් අත්හිටුවීම නිසා මෑතකදී අවසන් කරන ලද ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ගිවිසුම් පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවයක් ඇති වෙනවා. අනෙක් අතට, ආර්ථික විද්‍යාඥයින් තර්ක කරන්නේ මෙලෙස කෙටි විරාමයක් ලබා නොදුන්නොත් ශ්‍රී ලංකාව නැවත වරක් ණය පැහැර හැරීමේ උගුලකට (Re-default Trap) වැටීම නොවැලැක්විය හැකි බවයි.

ලෝකයේ ප්‍රතිචාරය මෙන්න

ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව දැනටමත් යම් යම් පියවර ගෙන ඇති නමුත්, එය ප්‍රමාණවත් නොවන බව බොහෝ දෙනාගේ අදහසයි:

• IMF ආයතනය ඩොලර් මිලියන 206ක හදිසි මූල්‍ය පහසුකමක් (RFI) අනුමත කර තිබෙනවා.
• ඉන්දියාව ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා ඩොලර් මිලියන 450ක සහනදායී පැකේජයක් ලබා දීමට පොරොන්දු වී තිබෙනවා.
• ලෝක බැංකුව දැනට ක්‍රියාත්මක ව්‍යාපෘති හරහා ඩොලර් මිලියන 120ක් වෙන් කර තිබෙනවා.

මෙම මුදල් උපකාරී වුවත්, ස්වාධීන විශ්ලේෂකයින් පවසන ඩොලර් බිලියන 6-7ක සමස්ත ආර්ථික හානිය හා සැසඳීමේදී මෙය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක්. දැන් පවතින ලොකුම ප්‍රශ්නය නම්: හානිය පියවා ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාව තවත් ණය ගත යුතුද, නැතිනම් දැනට සිටින ණය හිමියන් මඳකට පසුපසට විය යුතුද?

මීළඟ පියවර: දේශගුණික විපර්යාස සහ ණය අතර ගැටුමක්?

ඉදිරි මාස කිහිපය ගෝලීය මූල්‍ය පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය මැන බලන පරීක්ෂණයක් වනු ඇති. ශ්‍රී ලංකාව 2026 ජනවාරි මාසයේදී ජාත්‍යන්තර ආධාරකරුවන්ගේ සමුළුවක් (International Donor Conference) පවත්වන අතර, එහිදී ණය ගෙවීම් සඳහා සහන කාලයක් ලබා ගැනීමේ යෝජනාව රජය විසින් නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතයි.

මෙහි ප්‍රධාන බලපෑම්

ණය හිමියන් මෙම අත්හිටුවීමට එකඟ වුවහොත්, එය දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ අවදානමට ලක්ව ඇති අනෙකුත් රටවලටත් විශාල පූර්වාදර්ශයක් වනු ඇති. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් දිගින් දිගටම ගෙවීම් ඉල්ලා සිටියහොත්, ශ්‍රී ලංකාවට තෝරා ගැනීමට සිදුවන්නේ "සමාජ ස්ථාවරත්වය" සහ "ජාත්‍යන්තර ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම" (Credit Rating) අතරින් එකකි.

"Expert Friend" විදිහට මගේ නිරීක්ෂණය නම්: 2026 මුලදී පැමිණෙන IMF දූත පිරිස දෙස හොඳින් අවධානය යොමු කරන්න. ඔවුන් දැනට පවතින Extended Fund Facility (EFF) ඉලක්ක වෙනස් කිරීමට කැමති වන්නේද යන්න මත, ගෝලීය ප්‍රජාව මූල්‍ය ලේඛනවලට වඩා දේශගුණික යුක්තියට (Climate Justice) කොතරම් ප්‍රමුඛතාවයක් ලබා දෙන්නේද යන්න පැහැදිලි වනු ඇත.