Renters’ Rights Act 2025: Phase 1 පටන් ගනී! Rental Market එකේ බලය දැන් ඔයා අතේ

අද, ඒ කියන්නේ 2025 දෙසැම්බර් 27 ඉඳන්, එංගලන්තයේ Rental Market එකේ බල තුලනය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙන්න පටන් ගන්නවා. නීති විරෝධී වැඩ කරන (rogue) ලෑන්ඩ්ලෝඩ්ලව අල්ලන්න සහ ඔයා ගෙවන මුදලට සරිලන ප්‍රමිතියක් ඔයාගේ නිවසේ තියෙනවාද කියලා බලන්න Local Authorities වලට දැන් අලුත් High-tech Toolkit එකක් ලැබිලා තියෙනවා.

අලුත් මුරකරුවෝ: කවුන්සිලයට ලැබුණු අලුත් බලතල

මෙච්චර කාලයක් තිස්සේ Local Councils වලට නිවාස සම්බන්ධ ප්‍රශ්න වලදී ක්‍රියා කරන්න තිබුණේ සීමිත බලයක්. හැබැයි අද ඉඳන් ඒක වෙනස් වෙනවා. Renters’ Rights Act 2025 හි පළමු අදියර (Phase 1) ක්‍රියාත්මක වීමත් එක්ක, පරීක්ෂණ පවත්වන එක කවුන්සිල වලට හුදෙක් "නිර්දේශයක්" නෙමෙයි, ඒක ඔවුන්ගේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීමක් (Statutory duty) බවට පත් වෙනවා.

"Open Up": ඇතුළු වීමේ සහ පරීක්ෂා කිරීමේ අයිතිය

කවුන්සිල නිලධාරීන්ට දැන් Letting Agents ලගේ සහ Property Management කාර්යාල වලට ඇතුළු වෙලා ඔවුන්ගේ Records පරීක්ෂා කරන්න පුළුවන්. සාමාන්‍ය චෙක් කිරීම් වලට පැය 24ක දැනුම් දීමක් කළත්, සාක්ෂි විනාශ කරන්න ඉඩක් තියෙනවා කියලා සැකයක් ආවොත්, කිසිම දැනුම් දීමක් නැතුව ඇතුළු වෙන්න Warrants ලබා ගැනීමේ බලය දැන් ඔවුන්ට තියෙනවා.

ඒ වගේම නිවෙස් වල පවතින Safety Hazards පරීක්ෂා කරන්නත් ඔවුන්ට නිවසට ඇතුළු වෙන්න පුළුවන්. මීට කලින් "Invisible" maintenance issues ගැන කවුන්සිලයේ අවධානය ලබා ගන්න අමාරු වුණු Professional Tenants ලට මේක ලොකු ජයග්‍රහණයක්.

ලිපි ලේඛන පරීක්ෂාව: Document Seizure

මේක නිකම්ම ගෙදරට ඇවිත් බලන එක විතරක් නෙමෙයි. පසුගිය මාස 12ක Tenancy Agreements, Safety Certificates සහ ඔවුන්ගේ Internal Communications පවා ඉල්ලන්න කවුන්සිලයට දැන් පුළුවන්. යම් Landlord කෙනෙක් හෝ Agent කෙනෙක් "Shady" ගනුදෙනු කරනවා කියලා සැක හිතුණොත්, Civil Penalties පනවන්න සාක්ෂි විදිහට මේ Documents අත්පත් කරගන්නත් බලය තියෙනවා.

Landlord ට එහා ගිය පරීක්ෂණ: Third-Party Data ලබා ගැනීම

මේ අලුත් නීතියේ තියෙන විශේෂම දේ තමයි, කවුන්සිලයට දැන් Landlord සහ Tenant අතර තියෙන සම්බන්ධයට එහා ගිහින් තොරතුරු හොයන්න පුළුවන් වීම. නීති කඩ කරන අයව අල්ලන්න Third Parties ලගෙන් තොරතුරු ඉල්ලන්න දැන් ඔවුන්ට අවසර තියෙනවා.

Banking සහ Prop-Tech පරීක්ෂාව

නීති විරෝධී Rental Bidding හෝ රහසිගත (Under-the-table) ගෙවීම් ගැන සැකයක් ආවොත්, Banks, Accountants සහ Prop-tech Platforms වල විස්තර පරීක්ෂා කරන්න දැන් කවුන්සිලයට පුළුවන්. මේ නිසා ඉල්ලුම වැඩි නගර වල තියෙන "Bidding Wars" වලට රහසින් අනුබල දෙන Agents ලට දැන් වැඩේ ලේසි වෙන්නේ නැහැ.

"Shadow" Managers වගකීමට බැඳීම

ඔයා ජීවත් වෙන්නේ Corporate-managed block එකක නම්, මේ බලතල Building Contractors සහ Superior Landlords ලටත් බලපානවා. ඒ කියන්නේ හදිසියේ Lift එකක් කැඩුණොත් හෝ Fire Safety ප්‍රශ්නයක් ආවොත්, Shell Companies වලට මුවා වෙලා වගකීමෙන් බේරෙන්න දැන් කාටවත් බැහැ.

Professional Tenants ලට මේකෙන් ලැබෙන වාසිය මොකක්ද?

High-skilled professional කෙනෙක් විදිහට ඔයා හැමතිස්සෙම Transparency සහ Efficiency අගය කරනවා ඇති. මේ අලුත් බලතල නිර්මාණය කරලා තියෙන්නේ ඔයාව "Rental Bidding" වලින් ආරක්ෂා කරන්න සහ ඔයා ගෙවන Premium Rent එකට සරිලන සුරක්ෂිත පරිසරයක් සහතික කරන්නයි.

වැරදි කරන Management වලට අභියෝග කිරීම

දැන් ඔයාගේ පැත්ත ගන්න ශක්තිමත් "Big Brother" කෙනෙක් ඉන්නවා. ඔයාගේ Management Company එක සාධාරණ Repair Requests මඟහරිනවා නම් හෝ නීති විරෝධී විදිහට Rent එක වැඩි කරන්න හදනවා නම්, Local Authority එකට කරන එක Report එකකින් දැන් formal investigation එකක් පටන් ගන්න පුළුවන්.

"Wild West" Bidding වල අවසානය

Rental Bidding සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් වෙන්නේ 2026 මැයි මාසයේ වුණත්, අද ඉඳන් ක්‍රියාත්මක වෙන Investigatory Powers නිසා Agents ලට දැන් දළ වශයෙන් Audit එකකට මුහුණ දෙන්න සිද්ධ වෙනවා. මේක "Best and Final Offers" ඉල්ලන Agents ලට ලොකු බාධාවක් වේවි.

ඊළඟට මොකද වෙන්නේ?

මේක පියවර කිහිපයකින් සමන්විත වැඩපිළිවෙලක ආරම්භයක් විතරයි. පරීක්ෂණ බලතල අද ලැබුණත්, මේකේ ලොකුම වෙනස සිද්ධ වෙන්නේ 2026 මැයි 1 වෙනිදා. එදාට Section 21 "no-fault" evictions නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි වෙනවා.

දැනට නම්, Local Council වල Enforcement Teams සක්‍රීය වෙනවා ඔයාට දැකගන්න ලැබේවි. ඔයා දැනට ඉන්න Landlord නීති වලට පිටින් වැඩ කරන කෙනෙක් නම්, ඔයාගේ Documentation හරියට තියාගන්න මේක හොඳම වෙලාවයි.

මේ අලුත් Transparency Guidelines යටතේ ඔයාගේ Landlord ගෙන් maintenance records ඉල්ලන්න ඕන කරන Template Letter එකක් මම ඔයාට Draft කරලා දෙන්නද?